Trên đường dẫn chúng tôi xuống Công ty TNHH Đóng tàu Đại Thành ở khu 8, phường Phong Hải, đồng chí Nguyễn Văn Lai, cán bộ văn hoá xã nhận xét: Đây là một trong những cơ sở sửa chữa, đóng mới tàu, thuyền uy tín ở khu vực Hà Nam hiện nay. Mặc dù công việc điều hành doanh nghiệp đều giao cho các con, nhưng ông Lê Đức Chắn chính là “linh hồn” của những con tàu xuất xưởng từ đây. Đặc biệt nữa, ông Chắn cũng chính là người có công phục dựng, gìn giữ những con thuyền cánh buồm cổ mà tổ tiên cư dân nơi đây sử dụng cách đây trên 600 năm. Với đóng góp đó, hiện nay các cơ quan chức năng đang rà soát, làm thủ tục để cấp có thẩm quyền công nhận ông Chắn là Nghệ nhân làng nghề truyền thống đóng thuyền…
Khi chúng tôi đến, ông Lê Đức Chắn đang hì hụi cưa, đục bên những con thuyền cổ mô hình, thấy có khách đến nhà ông liền bê theo một chiếc vào bàn tiếp khách rồi cứ thế kể về những ngày tháng lập nghiệp của tổ tiên mình trên vùng đất Hà Nam huyền thoại. Theo ông Chắn thì trong 17 vị tiên công ở Hà Nam, dòng họ Lê Đức nhà ông có 2 người là Lê Khép và Lê Mở. Đến thời vua Tự Đức, họ Lê Đức nhà ông Chắn tiếp tục có 2 cụ là Lê Công Dự và Lê Kỳ Đoài được sắc phong vì có công phát triển nghề đóng thuyền vỏ gỗ, mở rộng giao thương trên biển, góp phần bảo vệ bờ cõi. Sinh năm 1950, trong một gia đình có nghề truyền thống đóng tàu, thuyền, ngay từ nhỏ, ông Lê Đức Chắn đã được bố truyền nghề. Vốn là người ham học, khéo tay, nên cậu thanh niên Lê Đức Chắn đã nhanh chóng lĩnh hội các kỹ thuật cơ bản về đóng tàu, thuyền. Những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Lê Đức Chắn đã cùng các thợ lành nghề trong làng tham gia sản xuất hàng chục chiếc tàu vỏ gỗ 2 đáy phục vụ vận tải lương thực, vũ khí, bộ đội vào Nam chiến đấu.
Cũng qua câu chuyện của ông Chắn, chúng tôi hiểu được rằng, để có được cơ sở đóng tàu, thuyền uy tín như hiện nay, gia đình ông đã phải vượt qua biết bao nhiêu sóng gió. Thời điểm khó khăn nhất là giai đoạn 1982-1990. Lúc bấy giờ, trào lưu sử dụng tàu máy du nhập vào nước ta rất mạnh, trong khi công nghệ đóng loại phương tiện này ở địa phương hầu như chưa có khiến cho hàng loạt cơ sở đóng thuyền gỗ trên địa bàn thiếu việc. Cơ sở của gia đình ông Chắn cũng không nằm ngoài quy luật ấy. Không người đặt hàng, hai vợ chồng ông phải oằn lưng đi làm thuê, làm mướn để nuôi 8 đứa con. Đau đáu lo lắng về nghề truyền thống của gia đình bị mai một, ông Chắn không đành lòng, thế là ông bàn với vợ đến một số cơ sở đóng tàu hiện đại ở Nam Định, Hải Phòng xin vào làm công. Với năng khiếu sẵn có, chỉ sau vài năm, ông Chắn đã lĩnh hội được nhiều kiến thức về tàu máy hiện đại. Khi đã có chút vốn kha khá, ông Chắn liền trở về địa phương mở cơ sở đóng tàu.
Tuy nhiên, tưởng là đơn giản nhưng khi bắt tay vào làm mới khó. Bởi, đóng được con tàu mới ngoài chuyện tiền vốn thì việc làm thay đổi nếp nghĩ, cách sử dụng phương tiện hiện đại cho ngư dân bản địa không phải ngày một, ngày hai mà thay đổi. Có nhiều đêm, điện không có, ông phải bật đèn dựng dạng con tàu mới giữa sân nhà để tính toán các chi tiết kỹ thuật. Mỗi lần như vậy, ông Chắn đều ghi chép tỉ mỉ rồi chỉ bảo cho các con rút kinh nghiệm cho những con tàu sau. Cùng với thời gian, từ một cơ sở chỉ có vài lao động, nay ông Chắn đã tạo thế và lực cho các con thành lập được 2 doanh nghiệp đóng tàu có uy tín. Một đặt tại quê nhà, một đặt tại TP Hải Phòng, tạo việc làm cho trên 200 lao động với mức thu nhập bình quân trên 6 triệu đồng/người/tháng…
Không chỉ phát triển nghề đóng tàu theo hướng hiện đại, ông Chắn vẫn ngày đêm đau đáu ước mơ phục dựng lại nghề đóng thuyền cổ. Đó là loại thuyền 3 vách buồm cánh dơi mà theo ông Chắn chỉ có cư dân ở vùng châu thổ sông Hồng và phụ cần mới sử dụng. Công năng khác biệt của loại thuyền này là có thể chạy được ngược sóng, ngược gió, phù hợp với sinh sống địa bàn sông nước có nhiều sóng, nhiều gió. Hiện nay, mỗi năm ông vẫn sản xuất hàng chục đơn hàng về loại thuyền này cho cư dân bản địa sử dụng. Không những thế, ông còn mạnh dạn làm một số loại thuyền mô hình để bán ở các cửa hàng lưu niệm.
Trước khi chia tay chúng tôi, ông Lê Đức Chắn bộc bạch: “Trong xu hướng vươn ra biển, làm chủ biển như hiện nay, những con thuyền cổ sẽ không đáp ứng được yêu cầu, nhưng chúng tôi vẫn sản xuất một số chiếc phục vụ cho việc đi lại ở vùng ven biển, cửa sông của ngư dân địa phương. Cũng thông qua các con thuyền cổ này, chúng tôi muốn nhắc nhở thế hệ trẻ về một thời hào hùng của cha ông khi về vùng đất Hà Nam lập nghiệp!”.
Quang Minh
