Nếu nói đến xã Quảng An (huyện Đầm Hà) thì rất ít người biết, xã mới ra khỏi diện đặc biệt khó khăn năm 2017. Thế nhưng nón Đại Hiệp, sản phẩm của HTX Đan nón Quảng An thì đã theo chân du khách đi khắp nơi, thậm chí cả nước ngoài.
Nghề làm nón Đại Hiệp ở Quảng An đã có từ rất lâu, nhưng manh mún, nhỏ lẻ. Trước đây, chỉ một số ít đồng bào dân tộc thiểu số biết nghề này, thường là người khéo tay, tự đan cho mình chiếc nón từ nguyên liệu tre để dùng. Người dân trong thôn, bản rất ngưỡng mộ sự khéo léo của họ, nên gọi luôn sản phẩm đó là nón Đại Hiệp. Ngày nay, nón Đại Hiệp đã được sản xuất theo hướng sản xuất hàng hóa, do HTX Đan nón Quảng An với 12 xã viên chuyên làm nghề này. Năm 2018, sản phẩm nón Đại Hiệp đã được Sở KH&CN cấp chứng nhận và xã Quảng An đã hoàn thiện hồ sơ đăng ký quyền sở hữu trí tuệ tại Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ KH&CN) để được cấp thương hiệu độc quyền.
Một lần đến Chợ cảnh ở phường Yên Thanh, TP Uông Bí - mô hình độc đáo lần đầu tiên có ở Quảng Ninh, được quy hoạch hoạt động theo mô hình chợ phiên du lịch, ngoài các mặt hàng là những sản phẩm sinh vật cảnh, con giống, thú cưng, đồ cũ, hàng lưu niệm, sản phẩm văn hóa mang đặc trưng vùng miền, tôi để ý thấy có gian hàng bán nón Đại Hiệp. Người bán hàng cho biết, nón Đại Hiệp được khách du lịch rất ưa thích và là mặt hàng bán rất tốt ở gian hàng của chị. Giám đốc HTX Đan nón Quảng An Lỷ A Tài cho biết: Sản phẩm nón của chúng tôi thường được bán tại Hội chợ OCOP, ở các khu du lịch như Tuần Châu, Bãi Cháy (TP Hạ Long), Cái Chiên (huyện Hải Hà)... Du khách mua nón vì thấy lạ, có người mua để đội, số khác mua về để trang trí tường nhà bởi tính độc đáo, không lẫn với các loại nón mũ khác.
Công việc đan nón đòi hỏi sự tỉ mỉ, khéo tay nên có rất ít người biết đan loại nón này, thậm chí ngay tại xã Quảng An cũng chỉ có 6 người biết đan nón Đại Hiệp. Trước đây, để làm hoàn chỉnh chiếc nón phải mất 4 ngày, từ chuẩn bị vật liệu, như: Chọn tre, lấy cây mây làm khung và lá tre rừng làm áo nón... cho đến hoàn thiện nón. Lá tre rừng được chọn phải là lá tươi, đem về luộc qua rồi phơi khô cho đến khi ngả mầu bạc, tạo độ cứng và dai nhất định, giúp cho chiếc nón được bền lâu, trời mưa cũng không bị thấm nước và ẩm mốc. Công đoạn hoàn thành chiếc nón, người khéo tay cũng phải làm mất hơn 1 ngày. Hiện nay, các xã viên HTX Đan nón Quảng An làm nón theo dây chuyền. Mỗi người một công đoạn, người chuyên vào rừng tìm vật liệu, người chuyên làm khung nón, người hoàn thành các khâu cuối cùng, nên cũng nhanh hơn nhiều.
Giám đốc HTX Đan nón Quảng An Lỷ A Tài cũng đã lập facebook để quảng cáo về nón Đại Hiệp và có khá nhiều người theo dõi. Theo bước chân du khách, nón Đại Hiệp đã sang Nhật Bản, Hàn Quốc và nhiều nước ở châu Âu, đem lại niềm vui không chỉ cho riêng người làm nón xã Quảng An mà cả huyện Đầm Hà. Tuy nhiên, với giá bán rao hiện nay là 220.000 đồng/nón thì người làm nón chỉ nhận được số tiền công khoảng từ 60.000-100.000 đồng/ngày. Thu nhập không cao lại đòi hỏi phải tỉ mỉ, kỹ thuật, nên công việc không thu hút được lớp trẻ. Do vậy, làm thế nào để tăng năng suất sản xuất nón Đại Hiệp trong khi các công đoạn đều làm bằng tay vẫn là trăn trở của những người làm nghề. Huyện Đầm Hà và xã Quảng An cũng đang tích cực vào cuộc, trước mắt để khôi phục nghề truyền thống đang dần bị mai một, sau đó là tạo việc làm cho người dân phát triển thành làng nghề...
Công Thành
