Các điều tra viên có kinh nghiệm trong ngành Công an đều cho rằng, việc phác hoạ chân dung tội phạm qua lời kể nhân chứng rất hữu ích cho quá trình phá án...
Vào hồi 17h30’ ngày 19-7-2013 đã xảy ra vụ cướp táo tợn ở chùa Lôi Âm thượng, TP Hạ Long. Hai tên cướp đã khống chế vãi tại chùa và khách đến thắp hương để lấy tiền công đức... Trong vụ án này, hình ảnh hung thủ chỉ được ghi lại qua miêu tả của nạn nhân. Do vậy, các điều tra viên đã phải trở đi trở lại nhiều lần chùa Lôi Âm thượng gặp gỡ nạn nhân và nhân chứng để thu thập thông tin. Để việc nhận dạng đối tượng được nhanh chóng, chính xác, tổ phá án đã sử dụng phần mềm dựng ảnh chân dung đối tượng qua lời khai của người làm chứng về đặc điểm của 2 tên tội phạm. Chỉ trong vòng 6 tiếng, các điều tra viên đã phác hoạ chân dung nghi phạm, các nạn nhân xem và đều khẳng định bức ảnh giống đến 80% so với đối tượng. Từ đây cộng với các nghiệp vụ điều tra, Công an tỉnh đã nhanh chóng tiến hành xác định đối tượng và bắt giữ kẻ gây án là Cao Thế Thuận, xã Tràng An (Đông Triều) và Vũ Văn Việt, xã Đa Lộc, huyện Ân Thi (Hưng Yên), sau 4 ngày gây án. Quá trình điều tra, Công an Quảng Ninh còn làm rõ vào thời điểm trước đó, Thuận, Việt cùng 2 đối tượng khác gây ra các vụ cướp tiền công đức tại một số đền, chùa trong và ngoài tỉnh với số tiền hơn 100 triệu đồng.
Cũng bằng phần mềm này, Công an tỉnh đã xây dựng chân dung đối tượng gây án vụ giết người vào tối ngày 16-12-2014, tại phường Cao Xanh (TP Hạ Long). Nhờ đó, công an đã siết chặt vòng vây, truy tìm được đúng nghi phạm, đến ngày 18-12-2014, Nguyễn Quang Nam (SN 1991, quê ở xã Tân Thái, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, tạm trú tại TP Hạ Long) đã bị bắt vì tội giết người.
Phó trưởng Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma tuý, Công an tỉnh Hoàng Văn Định chia sẻ: Đây là 2 vụ án đầu tiên mà Công an tỉnh thí điểm sử dụng phần mềm dựng ảnh với phương pháp thủ công. Các bức phác hoạ chân dung nghi phạm có độ chính xác tới 70-80%, do đó công tác nhận dạng nghi phạm được tiến hành nhanh chóng, giúp ích cho công tác điều tra, truy tìm tội phạm.
Trước đó, việc phác hoạ chân dung đối tượng gây án có nhiều cách thức khác nhau nhưng đại đa số đều từ những miêu tả rất trừu tượng, không cụ thể, như: Da ngăm đen, tóc dài, gầy, khoảng 30 tuổi... Kết quả là mỗi cán bộ điều tra hình dung một kiểu khác nhau. Một số đơn vị điều tra đã thuê hoạ sĩ vẽ khuôn mặt đối tượng nhưng phải chỉnh nhiều lần theo ý người kể, đôi khi không chính xác và mất nhiều thời gian. Từ thực tế đó, tháng 9-2015, Công an tỉnh đã tiến hành nghiên cứu, thực hiện đề tài “Xây dựng ngân hàng dữ liệu đặc điểm nhận dạng mặt người dùng vào việc dựng chân dung đối tượng gây án qua mô tả của người làm chứng và người bị hại”. Nhóm thực hiện đề tài đã xây dựng 2 khuôn mặt (nam, nữ) tiêu chuẩn của người Việt Nam để làm căn cứ xây dựng cơ sở dữ liệu dựng ảnh mặt người. Đồng thời, xây dựng tiêu chuẩn đặc điểm 7 bộ phận trên khuôn mặt người Việt Nam (tóc, lông mày, mắt, mũi, miệng, tai, khuôn mặt). Các cán bộ thực hiện đề tài đã nhanh chóng thu thập khoảng 100.000 ảnh chân dung. Từ đó chọn lọc ra 14.000 bức ảnh để xử lý, bóc tách các bộ phận khuôn mặt sau đó được lưu trữ trong các thư mục và số hoá hình ảnh. Điểm mấu chốt của đề tài là đã phân tích thiết kế hệ cơ sở dữ liệu và hệ thống phần mềm dựng ảnh chân dung; lập trình hệ thống phần mềm dựng ảnh chân dung đối tượng; đào tạo cán bộ vận hành và sử dụng hệ thống. Đặc biệt, hệ thống phần mềm dựng ảnh chân dung đối tượng sử dụng ngôn ngữ tiếng Việt nên dễ sử dụng, được thiết kế và lập trình tương thích với tất cả các hệ điều hành.
Đề tài là một ý tưởng mới ở Việt Nam, do đó việc thực hiện đề tài vẫn còn gặp một số khó khăn, vướng mắc. Vì vậy, nhóm thực hiện đề tài đang hoàn thiện, đồng thời tiếp tục bổ sung các bức ảnh chân dung. Khi ngân hàng dữ liệu hình ảnh đầy đủ, đa dạng, chính xác thì việc dựng chân dung của một con người cụ thể sẽ dễ dàng, nhanh chóng, phục vụ kịp thời yêu cầu của lực lượng công an trong phát hiện, truy bắt tội phạm.
Nguyễn Hoa
