Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói: “Có tài mà không có đức là người vô dụng. Có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó”. Câu nói của Bác Hồ đã khẳng định giá trị cơ bản của một con người là “tài” và “đức”. Đối với một nhà báo, đạo đức nghề nghiệp là vô cùng quan trọng, vì mỗi tác phẩm báo chí khi được đăng tải có tác động to lớn đến dư luận xã hội.
Sức mạnh thông tin của báo chí có ảnh hưởng rất lớn trong đời sống xã hội, góp phần định hướng dư luận xã hội. Chính vì thế trước khi phản ánh thông tin, nhà báo phải suy xét một cách thấu đáo, phải có cái nhìn tổng quát, đặt lợi ích tập thể, lợi ích dân tộc, lợi ích quốc gia lên trên hết. Song trên thực tế, thời gian qua đã chứng kiến nhiều vi phạm về mặt đạo đức, nghiệp vụ trong hoạt động tác nghiệp của một số nhà báo; nó không phải mới diễn ra gần đây, mà đã có từ trước đó, song mức độ ngày càng nhiều. Đây là hệ quả từ cách làm báo thiếu trách nhiệm, bỏ qua quy trình thẩm định, kiểm chứng thông tin, vi phạm quy định đạo đức nghề nghiệp của một bộ phận người làm báo. Những thông tin sai sự thật, thiếu trung thực và khách quan, làm thiệt hại về kinh tế cho người dân cũng như doanh nghiệp đã xảy ra trên các tờ báo, tạp chí và các phương tiện thông tin đại chúng. Một số nhà báo chỉ vì muốn đưa tin nhanh để cạnh tranh với các báo khác mà vội vàng trong xử lý nguồn tin, vô hình chung đã gây thiệt hại cho người dân, cho doanh nghiệp. Như thông tin “ăn bưởi Năm Roi sẽ bị ung thư” đã làm cho nông dân “dở khóc dở cười” vì bưởi không bán được. Hay gần đây nhất, ngày 23-2 vừa qua, thông tin trong bài “Nhiều cây xăng găm hàng chờ tăng giá” liên quan đến Cửa hàng xăng dầu số 304, không phản ánh đúng sự thật, làm ảnh hưởng đến thương hiệu, uy tín của doanh nghiệp. Nguy hại hơn, khiến cho người tiêu dùng hoang mang, hiểu nhầm là xăng sắp tăng giá, tạo tâm lý xấu trong xã hội.
Với sự phát triển của internet, việc khai thác thông tin đã trở nên nhanh chóng và đơn giản. Công nghệ thông tin phát triển đã mang lại nhiều thuận lợi cho nhà báo tác nghiệp. Tuy nhiên, đi kèm theo đó là sự hời hợt, chủ quan của không ít nhà báo, phóng viên trong việc xử lý thông tin, dẫn đến những sai phạm trong hoạt động nghề nghiệp. Không cần xuống hiện trường, nhà báo có thể lấy thông tin thông qua người khác, qua các tờ báo khác, qua internet… biên tập, cắt xén lại biến nó thành thông tin của mình.
Để thu hút độc giả, nhiều tờ báo đã rút những tít giật gân, trình bày méo mó, thổi phồng sự việc để hấp dẫn người đọc bằng sự hiếu kỳ có hại; bên cạnh đó là việc moi móc đời tư cá nhân, bịa đặt thông tin một cách thiếu hiểu biết và nhân văn, như câu chuyện “bố chồng dính chặt nàng dâu” ở Tiền Giang.
Có những trường hợp thông tin không được xác minh, kiểm định lại, nên khi đưa ra công chúng đã gây xôn xao, bất bình trong dư luận, như câu chuyện của cô Lượm trong chương trình Người xây tổ ấm... Thêm nữa, có những nhà báo đã lợi dụng chức danh để đe doạ, tống tiền doanh nghiệp đã bị nêu danh trên các trang báo và các phương tiện thông tin đại chúng, gây ảnh hưởng đến uy tín cơ quan và đội ngũ người làm báo trong cả nước.
Quả thật, vấn đề đạo đức nghề báo trong khai thác và xử lý nguồn tin là vấn đề đang được xã hội quan tâm, là sự trăn trở của những người làm báo tâm huyết. Theo tôi hiểu thì đây cũng chính là một trong những nhân tố để Hội Nhà báo tổ chức Hội thảo báo chí với chủ đề “Đạo đức nghề nghiệp trong khai thác và xử lý nguồn thông tin”.
Tại hội thảo này, tôi xin có một vài ý kiến đề xuất như sau:
Thứ nhất, hiện có tình trạng một số nhà báo, phóng viên trong quá trình tác nghiệp gặp nhiều khó khăn trong việc khai thác nguồn thông tin từ một số cơ quan, đơn vị và doanh nghiệp. Cho nên đôi khi lại lấy thông tin qua các cuộc hội họp, trò chuyện riêng, là nguồn tin không chính thống, nên dễ dẫn đến thông tin sai lệch, không chuẩn xác. Nên rất mong có quy chế cung cấp thông tin cho các phóng viên, nhà báo đang hoạt động tại các cơ quan báo chí để tạo điều kiện cho họ khi tác nghiệp và thông tin đưa ra được chuẩn xác.
Thứ hai, Hội Nhà báo tỉnh nói chung, Chi hội Nhà báo Đài PT-TH tỉnh bên cạnh tổ chức các lớp tập huấn nghiệp vụ cần tổ chức các lớp tập huấn, quán triệt về đạo đức nghề nghiệp báo chí, nâng cao phẩm chất chính trị cho các nhà báo, nhất là các phóng viên trẻ; nêu gương những nhà báo giỏi, có tâm với nghề, đồng thời xử lý nghiêm những nhà báo thông tin sai sự thật, lạm dụng danh nghĩa nhà báo để trục lợi.
Thứ ba, khi thông tin đưa ra không chính xác, các cơ quan báo chí cần phải nghiêm túc cải chính theo quy định.
Đỗ Dung
(Chi hội Nhà báo Đài PT-TH tỉnh)
