Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong đời sống xã hội, đồng thời đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Trong kỷ nguyên số, cuộc đấu tranh này không chỉ diễn ra trong đời sống thực mà ngày càng hiện diện rõ nét trên không gian mạng - nơi những thông tin tích cực và các quan điểm sai trái, thù địch cùng tồn tại, tác động trực tiếp đến nhận thức xã hội. Trước những thách thức đó, tuổi trẻ Quảng Ninh đang phát huy vai trò xung kích, tiên phong, không ngừng nâng cao bản lĩnh chính trị, làm chủ công nghệ và chủ động lan tỏa những giá trị tích cực, góp phần giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng trong tình hình mới.
Cùng với những cơ hội phát triển chưa từng có, môi trường số cũng đặt ra nhiều thách thức mới đối với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Trong bối cảnh đó, thanh niên vừa là lực lượng chịu tác động trực tiếp từ các luồng thông tin đa chiều trên không gian mạng, vừa giữ vai trò quan trọng trong việc lan tỏa những giá trị đúng đắn, góp phần củng cố niềm tin xã hội và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên số.
Không gian số và những thách thức mới
Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc mọi mặt của đời sống xã hội. Nếu như trước đây thông tin chủ yếu được tiếp nhận thông qua các cơ quan báo chí, truyền thông chính thống thì ngày nay, internet và mạng xã hội đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống của hàng triệu người dân. Chỉ với một thiết bị kết nối internet, mỗi cá nhân có thể tiếp cận khối lượng thông tin khổng lồ, đồng thời tham gia chia sẻ, bình luận và tạo ra những nội dung có khả năng tác động tới cộng đồng.
Trong dòng chảy đó, không gian mạng ngày càng trở thành môi trường quan trọng đối với sự phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội. Các nền tảng số mở ra cơ hội tiếp cận tri thức chưa từng có, thúc đẩy học tập suốt đời, đổi mới sáng tạo và kết nối cộng đồng. Đối với thế hệ trẻ, đây không chỉ là công cụ phục vụ học tập, lao động và khởi nghiệp mà còn là môi trường hình thành nhận thức, tư duy và quan điểm xã hội.
Nhận thức rõ vai trò của khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong giai đoạn phát triển mới, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng nhằm thúc đẩy phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị tiếp tục khẳng định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng để phát triển đất nước nhanh và bền vững. Đây vừa là cơ hội để thế hệ trẻ phát huy năng lực, trí tuệ và khát vọng cống hiến, vừa đặt ra những yêu cầu mới về năng lực thích ứng, làm chủ công nghệ và trách nhiệm công dân trong môi trường số.
Tại Quảng Ninh, cùng với quá trình đẩy mạnh chuyển đổi số trên các lĩnh vực, tỷ lệ người dân sử dụng internet, mạng xã hội và các nền tảng số ngày càng tăng với 94% dân số sử dụng điện thoại thông minh và 97,74% hộ gia đình được kết nối internet cáp quang. Những thành tựu trong xây dựng chính quyền số, kinh tế số và xã hội số không chỉ tạo động lực phát triển mới cho địa phương mà còn góp phần hình thành môi trường thuận lợi để thanh niên tiếp cận công nghệ, đổi mới sáng tạo và tham gia vào tiến trình phát triển của tỉnh.
Tuy nhiên, cùng với những cơ hội phát triển chưa từng có, môi trường số cũng đang tạo ra nhiều thách thức mới. Nếu như trước đây việc kiểm chứng thông tin phần lớn dựa vào các kênh truyền thông chính thống thì ngày nay, mỗi cá nhân phải đối diện với một “biển thông tin” khổng lồ trên không gian mạng. Trong môi trường đó, thông tin chính xác và thông tin sai lệch cùng tồn tại; những giá trị tích cực và các nội dung độc hại cùng cạnh tranh để thu hút sự chú ý của người dùng.
Đáng chú ý, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, công nghệ giả lập hình ảnh, âm thanh và các thuật toán đề xuất nội dung đang khiến việc tạo lập, lan truyền và tác động tới nhận thức xã hội trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Một thông tin chưa được kiểm chứng, một đoạn video cắt ghép hoặc một nội dung sai lệch có thể tiếp cận hàng chục nghìn, thậm chí hàng triệu người chỉ trong thời gian ngắn. Điều đó đặt ra những thách thức ngày càng lớn đối với công tác định hướng dư luận, bảo đảm an ninh tư tưởng và giữ vững niềm tin xã hội.
Lợi dụng đặc điểm của môi trường số, các thế lực thù địch, phản động và các phần tử cơ hội chính trị không ngừng gia tăng hoạt động chống phá trên không gian mạng. Các luận điệu xuyên tạc chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước; thông tin giả, thông tin sai sự thật; những nội dung kích động cực đoan, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc hay phủ nhận thành tựu phát triển của đất nước được phát tán ngày càng tinh vi dưới nhiều hình thức khác nhau. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là tạo ra sự nhiễu loạn thông tin mà sâu xa hơn là tác động vào nhận thức, làm suy giảm niềm tin của một bộ phận cán bộ, đảng viên và nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.
Trong bối cảnh đó, công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đứng trước những yêu cầu mới. Nếu như trước đây, cuộc đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng chủ yếu diễn ra trong đời sống thực thì ngày nay đang mở rộng mạnh mẽ lên không gian mạng. Điều này đòi hỏi phải đổi mới tư duy, phương thức và lực lượng tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng phù hợp với điều kiện phát triển của thời đại số.
Ngày 22/10/2018, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 35-NQ/TW về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới. Sau hơn 7 năm triển khai, thực tiễn cho thấy những nội dung của Nghị quyết ngày càng mang ý nghĩa thời sự khi cuộc đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng không chỉ diễn ra trong đời sống thực mà đang mở rộng mạnh mẽ lên không gian mạng. Đây cũng là nơi các thế lực thù địch tập trung gia tăng hoạt động chống phá bằng những phương thức ngày càng tinh vi, khó nhận diện hơn.
Thực tế cho thấy, các hoạt động chống phá trên không gian mạng hiện nay không chỉ diễn ra dưới hình thức công khai mà ngày càng được ngụy trang tinh vi hơn. Nhiều thông tin sai lệch được lồng ghép trong những vấn đề xã hội được dư luận quan tâm hoặc được thể hiện dưới dạng bình luận, chia sẻ quan điểm cá nhân nhằm tạo cảm giác khách quan và dễ tiếp nhận. Chính vì vậy, thách thức lớn nhất không chỉ nằm ở bản thân các thông tin xấu độc mà còn ở khả năng nhận diện, kiểm chứng và đánh giá thông tin của người tiếp nhận.
Đối với thanh niên - lực lượng thường xuyên hiện diện trên không gian mạng - đây là vấn đề cần đặc biệt quan tâm. Bởi trong môi trường số, chỉ một thao tác chia sẻ thiếu kiểm chứng cũng có thể góp phần lan truyền những thông tin sai lệch tới cộng đồng. Điều đó cho thấy bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại số không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan chức năng mà còn bắt đầu từ trách nhiệm của mỗi người dùng internet. Trong cuộc đấu tranh đó, thanh niên vừa là đối tượng chịu tác động trực tiếp từ các luồng thông tin đa chiều, vừa là lực lượng có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giữ gìn, bảo vệ và lan tỏa những giá trị đúng đắn trên không gian mạng.
Bản lĩnh chính trị - “lá chắn” của thanh niên trong kỷ nguyên số
Nếu công nghệ đang từng ngày làm thay đổi cách con người tiếp cận thông tin thì bản lĩnh chính trị chính là yếu tố quyết định cách mỗi người tiếp nhận, lựa chọn và xử lý thông tin trong môi trường số. Trong bối cảnh không gian mạng trở thành một mặt trận tư tưởng quan trọng, yêu cầu đặt ra đối với thanh niên không chỉ là làm chủ công nghệ mà còn phải làm chủ nhận thức, giữ vững lập trường trước những tác động ngày càng phức tạp của môi trường số.
Thực tiễn cho thấy, nguy cơ lớn nhất đối với người trẻ hiện nay không phải là thiếu thông tin mà là tình trạng quá tải thông tin. Mỗi ngày, người dùng mạng xã hội phải tiếp nhận một lượng nội dung khổng lồ từ nhiều nguồn khác nhau, với mức độ tin cậy và mục đích rất khác nhau. Trong môi trường đó, những thông tin chính xác, khách quan tồn tại song song với các nội dung sai lệch, phiến diện hoặc bị cắt ghép nhằm dẫn dắt nhận thức theo những hướng tiêu cực. Điều này đòi hỏi người trẻ phải có khả năng sàng lọc, kiểm chứng và đánh giá thông tin một cách độc lập, tỉnh táo.
Cùng với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo và công nghệ số, việc tạo lập các sản phẩm truyền thông ngày càng trở nên dễ dàng hơn. Hình ảnh, video, âm thanh có thể được chỉnh sửa hoặc tạo dựng với độ chân thực rất cao. Không ít nội dung sai sự thật được ngụy trang dưới dạng thông tin khách quan, bình luận xã hội hoặc chia sẻ trải nghiệm cá nhân, khiến người tiếp nhận khó nhận biết nếu thiếu kiến thức và kỹ năng cần thiết. Trong bối cảnh đó, khả năng nhận diện thông tin và bản lĩnh chính trị trở thành những yêu cầu quan trọng đối với thế hệ trẻ.
Tuy nhiên, bản lĩnh chính trị không phải là những khái niệm mang tính lý luận khô cứng. Đối với thanh niên hôm nay, bản lĩnh chính trị trước hết được thể hiện ở khả năng giữ vững niềm tin vào những giá trị đúng đắn; không dao động trước các thông tin xuyên tạc, sai sự thật; có chính kiến trước các vấn đề xã hội và ý thức trách nhiệm đối với cộng đồng. Đó cũng là khả năng nhìn nhận vấn đề một cách khách quan, toàn diện, không cực đoan, không bị cuốn theo tâm lý đám đông trên môi trường mạng.
Bản lĩnh chính trị được hình thành từ nhận thức đúng đắn về lịch sử dân tộc, về những thành quả cách mạng và con đường phát triển của đất nước. Khi có nền tảng nhận thức vững chắc, thanh niên sẽ có khả năng nhìn nhận các vấn đề xã hội khách quan hơn, không bị cuốn theo những thông tin phiến diện hoặc các luận điệu xuyên tạc trên không gian mạng.
Một đặc điểm của môi trường số là thông tin thường được tiếp nhận nhanh hơn quá trình kiểm chứng thông tin. Tâm lý muốn cập nhật nhanh, chia sẻ nhanh hoặc bày tỏ quan điểm tức thời trên mạng xã hội khiến nhiều người trẻ có thể vô tình trở thành mắt xích trong quá trình lan truyền các thông tin thiếu chính xác. Trong khi đó, các thuật toán của nền tảng số thường ưu tiên những nội dung gây tranh luận hoặc tạo cảm xúc mạnh, khiến người dùng dễ bị cuốn vào các luồng thông tin cực đoan nếu thiếu bản lĩnh và khả năng kiểm soát thông tin.
Chính vì vậy, xây dựng bản lĩnh chính trị cho thanh niên hôm nay không chỉ là trang bị kiến thức về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh hay các chủ trương của Đảng, mà còn giúp người trẻ hình thành năng lực tự đánh giá, tự phản biện và tự chịu trách nhiệm trước những thông tin mình tiếp nhận và chia sẻ. Đây được xem là một trong những yêu cầu mới của công tác giáo dục chính trị tư tưởng trong thời đại số.
Theo đồng chí Lê Thị Kim Cúc, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy, trong bối cảnh hiện nay, thanh niên không chỉ cần tri thức và kỹ năng để thích ứng với sự phát triển của khoa học công nghệ mà còn phải giữ vững lý tưởng cách mạng, bản lĩnh chính trị và khả năng tự nhận diện, sàng lọc thông tin. Mỗi người trẻ cần có “trái tim nóng” với lý tưởng của Đảng và một “cái đầu lạnh” trước những luồng thông tin đa chiều trên không gian mạng.
Nhận định đó cũng phản ánh yêu cầu ngày càng cao đối với công tác giáo dục chính trị tư tưởng trong giai đoạn hiện nay. Nếu như trước đây việc giáo dục lý tưởng cách mạng chủ yếu được thực hiện thông qua các hình thức tuyên truyền truyền thống thì ngày nay cần được đổi mới cả về nội dung và phương thức tiếp cận để phù hợp với đặc điểm của thế hệ trẻ. Mục tiêu không chỉ là trang bị kiến thức, mà còn giúp thanh niên hình thành khả năng tự bảo vệ mình trước những tác động tiêu cực của môi trường số.
Điều quan trọng hơn cả là xây dựng cho thanh niên niềm tin, trách nhiệm và khát vọng cống hiến. Khi có nhận thức đúng đắn về lịch sử dân tộc, về thành quả cách mạng, về con đường phát triển của đất nước và những cơ hội mà thời đại mang lại, người trẻ sẽ có đủ cơ sở để nhận diện và phản bác những thông tin sai lệch. Đó cũng là nền tảng để hình thành lớp thanh niên vừa có tri thức, năng lực số, vừa có bản lĩnh chính trị và trách nhiệm xã hội.
Có thể thấy, trong kỷ nguyên số, bản lĩnh chính trị không chỉ là yêu cầu đối với mỗi đoàn viên, thanh niên mà còn là một trong những yếu tố quan trọng góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng từ sớm, từ xa. Khi người trẻ có khả năng tự sàng lọc thông tin, giữ vững niềm tin và chủ động lựa chọn những giá trị tích cực, họ sẽ không chỉ bảo vệ mình trước các tác động tiêu cực của môi trường mạng mà còn trở thành lực lượng quan trọng góp phần giữ gìn sự đồng thuận xã hội và củng cố nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới.
