Ưu tiên đưa vào Chương trình các dự án nhằm thể chế hóa kịp thời, đầy đủ chủ trương, định hướng của Đảng
Trình bày tóm tắt Tờ trình về dự kiến Chương trình lập pháp năm 2027, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu nêu rõ, về quá trình lập dự kiến Chương trình, 3 cơ quan gồm Chính phủ, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Thường trực Ủy ban Công tác đại biểu có đề nghị về Chương trình năm 2027 với tổng số 27 dự án; Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định đưa 1 dự án luật khi xem xét điều chỉnh Chương trình năm 2026. Như vậy, tổng số có 28 dự án, bao gồm 25 luật, 1 nghị quyết của Quốc hội, 1 pháp lệnh và 1 nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
Về quan điểm, định hướng lập Chương trình, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị quán triệt một số quan điểm, định hướng cơ bản sau đây:
Thứ nhất, ưu tiên đưa vào Chương trình các dự án nhằm thể chế hóa kịp thời, đầy đủ chủ trương, định hướng của Đảng, nhất là Văn kiện Đại hội XIV của Đảng và các nghị quyết chiến lược, chuyên đề; tiếp tục hoàn thiện các văn bản liên quan đến sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước; tháo gỡ điểm nghẽn, tạo đột phá để mở rộng không gian phát triển, thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; thể chế hóa các vấn đề mới, xu hướng mới, đáp ứng yêu cầu cấp thiết về phát triển kinh tế-xã hội và hội nhập quốc tế.
Thứ hai, các dự án đưa vào Chương trình phải bảo đảm đồng bộ với chủ trương hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; đồng thời, là kết quả từ việc thực hiện nhiệm vụ lập pháp được đề ra trong Định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI.
Thứ ba, khi đề xuất xây dựng luật, pháp lệnh, nghị quyết cần rà soát tổng thể theo từng nhóm lĩnh vực, nhất là đối với các lĩnh vực mới, liên ngành; xác định rõ phạm vi điều chỉnh và mối quan hệ giữa các văn bản, tránh quy định trùng lặp, chồng chéo, bảo đảm tính đồng bộ và ổn định của hệ thống pháp luật.
Về các đề xuất xây dựng luật, pháp lệnh, nghị quyết, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Chính phủ và các cơ quan đề xuất đưa 28 dự án vào Chương trình lập pháp 2027, cụ thể: trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 3 (tháng 5/2027) 9 dự án luật, tại Kỳ họp thứ 4 (tháng 10/2027) 16 dự án luật, 1 dự án nghị quyết; trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, thông qua 1 pháp lệnh, 1 nghị quyết.
Chuyển mạnh từ tư duy “làm nhiều luật” sang “làm tốt, ổn định và kiến tạo phát triển”
Phát biểu ý kiến tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá cao sự phối hợp giữa Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, Bộ Tư pháp cùng các cơ quan trong chuẩn bị chương trình xây dựng pháp luật. Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, thời gian tới cần chuyển mạnh từ tư duy “làm nhiều luật” sang “làm tốt, ổn định và kiến tạo phát triển”, bảo đảm chất lượng và tính khả thi của từng dự án luật.
Chủ tịch Quốc hội lưu ý cần đặc biệt quan tâm khâu tổ chức thực hiện, đưa pháp luật vào cuộc sống. Thực tiễn cho thấy, việc nắm bắt, triển khai luật, nghị quyết, nghị định, thông tư tại một số địa phương, nhất là ở cấp cơ sở còn chưa thực sự vững chắc. Do đó, cần tiếp tục đổi mới công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, bảo đảm pháp luật thực sự đến được với người dân và doanh nghiệp.
Ghi nhận khối lượng lập pháp rất lớn trong thời gian qua đã góp phần tháo gỡ nhiều điểm nghẽn, song Chủ tịch Quốc hội nhận thấy, Chương trình còn điều chỉnh nhiều, có hồ sơ chuẩn bị chưa kỹ, gửi chậm, đánh giá tác động chưa sâu, có dự án phải lùi, rút hoặc xin thủ tục rút gọn. Vì vậy, thời gian tới cần phải đánh giá tác động, đầy đủ hồ sơ và đảm bảo đúng quy định pháp luật.
Theo Chủ tịch Quốc hội, việc đưa một dự án vào Chương trình phải đồng nghĩa với việc cơ bản đã rõ vấn đề, rõ chính sách, rõ phạm vi, rõ nguồn lực và rõ khả năng hoàn thành. Đồng thời, cần giữ vững kỷ luật, kỷ cương, tính ổn định và đồng bộ của hệ thống pháp luật; pháp luật phản ứng nhanh hơn nữa với thực tiễn nhưng nhanh không đồng nghĩa với sửa liên tục.
Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu chương trình xây dựng pháp luật phải được thiết kế theo logic của cả hệ thống pháp luật, không theo nhu cầu riêng của từng cơ quan. Đối với những lĩnh vực mới như dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng, công nghệ số, UAV…, cần rà soát trong tổng thể hệ sinh thái pháp luật, xác định rõ ranh giới điều chỉnh trước khi quyết định có cần thiết xây dựng một đạo luật riêng hay không.
Về tư duy lập pháp, cần quy định trong luật những vấn đề thuộc thẩm quyền Quốc hội, có tính nguyên tắc, ổn định; những vấn đề thường xuyên biến động cần giao đúng thẩm quyền để bảo đảm linh hoạt. Đồng thời, phải chú trọng kỹ thuật xây dựng pháp luật, phòng ngừa lợi ích nhóm, cục bộ, bảo đảm tính minh bạch và chất lượng của quá trình lập pháp.
Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh phải siết chặt kỷ luật thực hiện Chương trình lập pháp ngay từ đầu, đề nghị Chính phủ, các cơ quan phải chuẩn bị, trình dự án "từ sớm, từ xa", cơ quan thẩm tra phải vào cuộc ngay từ giai đoạn chính sách. Chương trình lập pháp năm 2027 cần đáp ứng ba yêu cầu: chuẩn bị sớm, điều chỉnh ít hơn, chất lượng cao hơn, qua đó nâng cao chất lượng xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật.
Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đánh giá cao sự phối hợp của Chính phủ, các cơ quan của Quốc hội, các bộ, ngành trong chuẩn bị hồ sơ Chương trình lập pháp năm 2027; đồng thời đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện các dự án luật, bảo đảm chất lượng, tính đồng bộ và thống nhất của hệ thống pháp luật. Đối với một số dự án còn có ý kiến khác nhau, cần tiếp tục hoàn thiện hồ sơ, xác định rõ tên gọi, phạm vi điều chỉnh và mối quan hệ với các luật liên quan trước khi đưa vào Chương trình.
Tại phiên họp, 100% Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội có mặt đã biểu quyết thông qua về mặt nguyên tắc dự thảo Nghị quyết Chương trình lập pháp năm 2027. Ủy ban Thường vụ Quốc hội Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp phối hợp với các cơ quan liên quan hoàn chỉnh dự thảo Nghị quyết, trình Chủ tịch Quốc hội ký ban hành.
