Từ ngày 17 đến 19-5-2014, tại khu vực bãi Đai, xã Vạn Ninh (TP Móng Cái) đã xảy ra tình trạng người dân ồ ạt tự tràn vào các ô nuôi thả nghêu, ngao của các chủ nuôi trồng để đào bới, khai thác sá sùng. Mâu thuẫn giữa người nuôi trồng và người khai thác thủy sản tự nhiên bị đẩy lên cao, gây mất trật tự an ninh tại khu vực và làm thiệt hại hàng tỷ đồng cho người nuôi trồng. Đây là hệ lụy của những bức xúc kéo dài nhiều năm của người dân khai thác thủy sản tự nhiên ở khu vực này...
Nguyên nhân tranh chấp
Bãi Đai thuộc địa bàn hành chính của xã Vạn Ninh song lại là khu vực khai thác thủy sản tự nhiên của người dân ven biển TP Móng Cái từ lâu đời. Tuy nhiên, khu vực này đã bị nhiều người dân, đa số là người dân Vạn Ninh tự ý khoanh nuôi. Có một số hộ còn cắm lưới không cho người khai thác thủy sản tự nhiên vào khai thác thủy sản. Từ đó đã nảy sinh mâu thuẫn, tranh chấp liên quan đến quyền lợi mưu sinh kéo dài nhiều năm, tiềm ẩn nguy cơ mất an ninh trật tự tại khu vực trên.
Bà Lê Thị Thưởng (thôn 3, xã Vĩnh Thực), một người dân khai thác thủy sản tự nhiên ở khu vực bãi Đai, cho biết: Nhà tôi có 5 miệng ăn nhưng chỉ trông chờ vào thu nhập từ bãi Đai, vậy mà khu vực này lại bị các hộ nuôi trồng thủy sản (NTTS) lấn chiếm. Khi chúng tôi đi đào sá sùng ở đây thường xuyên bị chửi bới, dọa nạt, thậm chí có lần còn bị các chủ hộ nuôi trồng ở khu vực Gốc Quéo dùng ống típ sắt đuổi đánh, chặt cán mai của một số người…. Còn ông Vũ Tiến Phùng, khu 1, phường Bình Ngọc phản ánh thêm: Một số hộ mặc dù không thả giống nuôi trồng nhưng vẫn cắm cọc, quây lưới và khi thấy có người vào khai thác tự nhiên thì chửi bới, đổ hết sản phẩm, đập phá công cụ. Ai không cãi được thì chấp nhận vào khai thác sá sùng trong khu vực mà họ đã vây lưới và phải trả cho họ ½ sản phẩm thu được theo kiểu “thu tô” vậy.
Cũng theo phản ánh của nhiều người dân đi khai thác tự nhiên tại khu vực bãi Đai, tình trạng này bắt đầu từ năm 2006 đến nay. Nhiều vụ xô xát, cãi vã đã diễn ra giữa người khai thác tự nhiên và các hộ NTTS. Đặc biệt, mâu thuẫn trở nên căng thẳng diễn ra từ ngày 17 đến ngày 19-5-2014, khi các hộ dân khai thác tự nhiên do quá bức xúc đã ồ ạt vào các ô nuôi mà các hộ NTTS đã thả nghêu, ngao để đào bới, khai thác sá sùng, gây mất trật tự an ninh tại khu vực bãi Đai. Riêng sáng ngày 19-5, lực lượng an ninh thường trực của thành phố Móng Cái tại đây đã bắt một số đối tượng thanh niên quá khích, đánh lộn ở khu vực bãi Đai, tịch thu 21 ống típ sắt dài khoảng 1,2 m và 1 khẩu súng hoa cải.
Tình trạng trên không chỉ ảnh hưởng đến an ninh trật tự khu vực mà còn gây thiệt hại về tài sản của không ít hộ nuôi trồng. Anh Bùi Văn Minh (thôn Trung, xã Vạn Ninh) là một trong những hộ nuôi ngao bị phá nhiều, cho biết: Ngày 15-5 vừa rồi, người dân Vĩnh Trung, Vĩnh Thực đã ồ ạt vào đào sá sùng trong khu vực nuôi ngao của gia đình tôi khiến ngao chết hàng loạt, bốc mùi hôi thối. Mặc dù con tôi vừa mới mổ ruột thừa nhưng hai vợ chồng vẫn phải để con ở bệnh viện ) về chắp tay van xin những người dân này đừng phá. Hiện tôi đang thế chấp bìa đỏ để vay hơn 100 triệu đồng đầu tư nuôi ngao, bây giờ bị phá thế này không biết lấy gì mà trả nợ Ngân hàng….
Căn nguyên của vấn đề
Tìm hiểu vấn đề này, chúng tôi được biết, ngày 8-6-2006, UBND thị xã (nay là TP Móng Cái) phê duyệt quy hoạch sử dụng đất NTTS vùng bãi triều tỉ lệ 1/5000 (quy hoạch phân lô sử dụng đất vùng bãi triều để NTTS đối với diện tích khu vực Gốc Quéo, bãi Đai và bãi thôn Đông, xã Vạn Ninh) , tổng diện tích được quy hoạch là 148 ha/1.280 ha tổng diện tích bãi triều. Trong đó, vùng bãi Đai quy hoạch 24 ô; bãi Gốc Quéo 10 ô và bãi thôn Đông 39 ô, mỗi ô tương đương 2 ha. Năm 2009, UBND xã Vạn Ninh cùng Phòng Tài nguyên & Môi trường (TN&MT) đã tổ chức bốc thăm cho 45 hộ có đơn xin thuê đất NTTS tại khu vực trên. Theo đó, thành phố đã có Quyết định tạm cho thuê đất 5 năm (tính từ ngày ký Quyết định là ngày 16-6-2008).
Tuy nhiên, theo các hộ dân NTTS ở đây cho biết: Do khu vực quy hoạch NTTS không phù hợp nên các hộ đã không nhận. Một số hộ bỏ không làm nữa, còn một số khác tự ý cắm cọc, quây lưới để nuôi nghêu, ngao ở một khu vực khác cũng gần với khu vực được quy hoạch. Từ năm 2012, khi thấy việc nuôi ngao, nghêu ở khu vực bãi Đai mang lại lợi nhuận cao, số lượng hộ dân tự ý lấn chiếm, mở rộng diện tích nuôi trồng ngày càng nhiều. Theo đó, đã thu hẹp diện tích khai thác của các hộ khai thác tự nhiên dẫn đến tình trạng mâu thuẫn, tranh chấp ngày càng có chiều hướng gia tăng.
Hành vi lấn chiếm đất bãi Đai để tự ý khoanh nuôi nghêu, ngao tự phát đã vi phạm quy định tại Luật Đất đai, Thông tư số 09 ngày 28-5-2013 của Bộ TN&MT về quy định quản lý, sử dụng đất bãi bồi ven sông, đất bãi bồi ven biển, đất có mặt nước ven biển. Tuy nhiên, để xảy ra tình trạng trên, đặc biệt tình trạng vi phạm này đã kéo dài nhiều năm cũng có phần thiếu sót trong công tác quản lý; sự chậm trễ, thiếu quyết liệt của chính quyền địa phương trực tiếp quản lý hành chính khu vực bãi Đai là xã Vạn Ninh và TP Móng Cái. Bởi như phản ánh của nhiều hộ dân, họ đã nhiều lần phản ánh, kiến nghị lên chính quyền địa phương song vấn đề này vẫn tái diễn và có xu hướng càng ngày càng tồi tệ hơn, tiềm ẩn nguy cơ khiếu kiện đông người, xô xát gây mất an ninh trật tự trên địa bàn.
Quyết tâm giải quyết dứt điểm
Để đảm bảo an ninh trật tự tại bãi Đai, Thành ủy Móng Cái đã họp, bàn và có Thông báo Kết luận số 844. Theo đó, quan điểm chỉ đạo là sẽ thu hồi toàn bộ diện tích NTTS trái phép tại khu vực bãi Đai và không giao, thuê đất cho bất kỳ một tổ chức, cá nhân nào. Tiếp đó, TP Móng Cái đã thành lập tổ công tác kiểm tra, rà soát và đề xuất xử lý vi phạm đối với các hộ NTTS tại khu vực bãi Đai. Đồng thời phân công nhiệm vụ cụ thể cho các ngành là thành viên tổ công tác, tập trung vào 3 nội dung chính: Tăng cường tuyên truyền chủ trương chỉ đạo của Thành ủy tại Kết luận số 844 đến người dân NTTS và người dân khai thác thủy sản tự nhiên; thực hiện kiểm tra thực địa, đo vẽ diện tích các ô nuôi, đối tượng nuôi, kích cỡ con giống, điều tra ngày thả giống để đánh giá, đề xuất các biện pháp giải quyết đảm bảo đúng quy định pháp luật; bám sát địa bàn kịp thời giải quyết các mâu thuẫn phát sinh nhằm đảm bảo an ninh trật tự khu vực.
Chiều ngày 21-5, thành phố đã công khai kết quả kiểm tra thực tế tại cuộc gặp đại diện các hộ NTTS, người dân khai thác tự nhiên và tổ công tác. Kết quả kiểm tra thực tế cho thấy, có 75 hộ nuôi nghêu, ngao (trong đó có 62 hộ ở Vạn Ninh, còn lại rải rác ở một số phường, xã như: Hòa Lạc, Hải Hòa, Ninh Dương, Ka Long (TP Móng Cái) và có 1 hộ ở huyện Hải Hà) với 207 ô. Tổng số nghêu, ngao đã thả ước tính 1.100 tấn trên diện tích gần 310 ha. Hiện tại, 3 ô của 3 hộ đã thu hoạch; 116 ô sẽ thu hoạch trước 31-12-2014, chiếm gần 60% diện tích. Sau khi được tuyên truyền chủ trương chỉ đạo của Thành ủy, UBND thành phố, các hộ dân tự ý nuôi nghêu tại khu vực bãi Đai đã thấy được hành vi vi phạm của mình và 100% hộ ký cam kết đồng ý sẽ thực hiện giải tỏa sau khi thu hoạch xong để trả lại bãi triều cho người dân khai thác tự nhiên. Đồng thời, đại diện những hộ NTTS tại đây đã gửi lời xin lỗi tới bà con khai thác tự nhiên và mong muốn được bà con tạo điều kiện cho họ về thời gian để thu hoạch xong vụ nuôi này.
Sau khi có kết quả kiểm đếm của tổ công tác, TP Móng Cái đã thiết lập bản đồ các ô nuôi, sẽ thông báo thời gian cụ thể cho từng hộ dân hoàn thành dứt điểm việc giải tỏa diện tích nuôi và tháo dỡ các chòi canh tại khu vực bãi Đai, trả lại mặt bằng khai thác tự nhiên. Chi tiết từng ô nuôi, thời gian thu hoạch, giải tỏa được công khai để các cơ quan chức năng, địa phương và người dân khai thác giám sát. Đồng thời thời hạn cuối cùng bàn giao mặt bằng cũng sẽ được thành phố sớm công khai để bà con được biết.
Có thể thấy, sự vào cuộc tích cực của TP Móng Cái với quyết tâm giải quyết dứt điểm, lập lại trật tự khu vực bãi Đai, tính từ ngày 20-5 đến nay, tình hình ANTT ở khu vực này đã cơ bản ổn định. Thông qua đối thoại, người dân NTTS và người đi khai thác tự nhiên đã thông cảm, chia sẻ cho nhau và tìm được phương án giải quyết đảm bảo tối ưu quyền lợi của đôi bên.
Phương Thúy
