Một bức tượng tạc hình bằng than, một bức ảnh chân dung đen trắng hay những mảnh giấy đã nhuốm màu thời gian... là những di vật, hiện vật đang trưng bày tại nhà lưu niệm ở xóm 10, xã Hải Anh (huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định). Mỗi di vật, hiện vật tuy nhỏ, giản dị nhưng lại là những vật chứng biết “nói”, biết “kể” về một phần cuộc đời người Anh hùng Vũ Văn Hiếu. Những người con Quảng Ninh chúng tôi thực sự xúc động khi được về cố hương của cụ Hiếu, chứng kiến sự đổi thay ở nơi đây và cùng ôn lại truyền thống anh hùng, sự hy sinh anh dũng của người Bí thư đặc Khu uỷ đầu tiên trên quê hương Vùng mỏ.
Tự hào về người Anh hùng Vũ Văn Hiếu
Vào một ngày đầu tháng 12, chúng tôi về miền đất Quần Phương Thượng (nay là xã Hải Anh, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định) - nơi sinh ra người chiến sĩ cách mạng Vũ Văn Hiếu “sống vì Đảng và chết cũng không rời Đảng”. Hàng chục năm về trước, nhắc tới Hải Anh, người ta sẽ nghĩ tới một mảnh đất nông nghiệp nghèo nàn, khó khăn, nằm ở vị trí xa nhất của huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định. Nhưng nay, khi mới đặt chân tới đầu xã, sự sầm uất, không khí nhộn nhịp của Hải Anh khiến chúng tôi không khỏi ngạc nhiên. Vừa đi, ông Trần Văn Phưởng, Bí thư Đảng uỷ xã Hải Anh vừa nói với chúng tôi: Hải Anh ngày nay chính là mảnh đất cội nguồn của huyện Hải Hậu. Hơn nửa thế kỷ qua, mảnh đất “địa linh nhân kiệt này” đã sinh ra biết bao anh tài hào kiệt. Nhân dân Hải Anh luôn vinh dự và tự hào với truyền thống cách mạng vẻ vang của các lớp thế hệ đi trước. Phát huy truyền thống quê hương, những năm qua, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân xã Hải Anh luôn đoàn kết gắn bó, sát cánh bên nhau, vượt qua mọi khó khăn thử thách, đẩy lùi cái đói, cái nghèo, xây dựng Hải Anh phát triển về mọi mặt.
Trước đây, Hải Anh chỉ là mảnh đất hoang hoá, hạ tầng giao thông xuống cấp, bà con nhân dân không có việc làm ổn định, nay đây mai đó để kiếm việc làm thuê, năng suất lúa cũng chỉ đạt 90 tạ/ha/năm. Nhưng đến nay, gần như 100% các con đường giao thông trên địa bàn đều được cứng hoá, bê tông hoá và nhựa hoá; thôn nào cũng có nhà văn hoá khang trang sạch đẹp. Từ những ngôi trường cấp 4 lợp mái ngói xập xệ, Hải Anh đã xây dựng được những ngôi trường kiên cố, đạt chuẩn quốc gia, rồi những khu chợ Lương, chợ Đền tấp nập, nhộn nhịp kẻ bán - người mua; năng suất lúa cũng đã tăng lên 125-130 tạ/ha/năm.
Đưa chúng tôi dạo một vòng quanh các con đường mới được bê tông hoá trên địa bàn xã, tới con đường rẽ vào xóm 10, xã Hải Anh, ông Phưởng bảo: Đây là con đường dẫn tới ngôi nhà của người anh hùng Vũ Văn Hiếu đấy. Trước kia, nó chỉ là con đường đất, gập ghềnh sỏi đá, bà con nhân dân trong xóm, cũng như du khách tới thăm nhà cụ Hiếu phải đi lại rất khó khăn. Nhưng từ khi con đường được làm bê tông theo chương trình xây dựng nông thôn mới, nhân dân phấn khởi lắm. Giao thông đi lại rồi công việc buôn bán của người dân nơi đây cũng được thuận lợi hơn...
Suốt hàng chục năm qua, Anh hùng Vũ Văn Hiếu - người con ưu tú của Hải Anh vẫn luôn là niềm tự hào của người dân địa phương. Để tưởng nhớ và tri ân công lao của cụ, nhiều con đường, trường học cũng đã được mang tên người anh hùng. Năm 2009, ngôi trường THPT mang tên Vũ Văn Hiếu được xây dựng ngay cạnh khu nhà lưu niệm - trưng bày của cụ Hiếu. Thầy giáo Trần Ngọc Minh, Phó Hiệu trưởng nhà trường chia sẻ: Trong các trường mang tên danh nhân, trường này là một trong những trường đặc biệt bởi trường được xây dựng ngay trên quê hương của cụ Hiếu. Bởi vậy, thầy trò nhà trường luôn nỗ lực thi đua dạy tốt - học tốt, lập thành tích xuất sắc để xứng đáng là thế hệ con cháu của người Anh hùng Vũ Văn Hiếu. Bên cạnh đó, nhà trường còn thường xuyên tổ chức các hoạt động tri ân tưởng nhớ tới cụ Hiếu tại nhà lưu niệm. Qua đây, góp phần giáo dục cho các thế hệ học sinh của nhà trường về truyền thống của cha ông.
Trao đổi với chúng tôi, ông Trần Văn Phưởng, Bí thư Đảng uỷ xã Hải Anh cũng như thầy giáo Trần Ngọc Minh đều bày tỏ: Khi biết Nhà nước quyết định Truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân cho cụ Hiếu, các thế hệ người dân Hải Anh hết sức tự hào. Đây là ghi nhận xứng đáng với những đóng góp to lớn của cụ Hiếu cho Đảng, cho dân tộc...
Nghĩa tình Quảng Ninh trên đất Hải Anh
Chúng tôi tới khu nhà lưu niệm - trưng bày (xóm 10, xã Hải Anh) - nơi cụ Hiếu sinh ra và lớn lên cũng vào quá giờ trưa. Tại nhà lưu niệm lúc ấy vẫn có một người đàn ông trên 60 tuổi đang cặm cụi lau chùi, dọn dẹp các hiện vật. Đó là ông Vũ Hồng Hưng, cháu ruột của cụ Vũ Văn Hiếu. Ông cho biết, khu nhà lưu niệm - trưng bày này được tỉnh Quảng Ninh phối hợp cùng với chính quyền địa phương xây dựng từ năm 2007 nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh của cụ Vũ Văn Hiếu, Bí thư Đặc Khu uỷ đầu tiên của Khu mỏ. Đây là nơi để bà con nhân dân trong xã Hải Anh cũng như du khách khắp nơi đến thắp hương tưởng nhớ tới người anh hùng. Gần chục năm qua, Quảng Ninh đã đưa rất nhiều hiện vật liên quan tới cụ Hiếu về đây trưng bày. Đó là bức tượng tạc hình bằng than do Trường THPT Vũ Văn Hiếu (phường Hà Tu, TP Hạ Long) kính tặng, được đặt ở vị trí trang trọng nhất; bức ảnh chụp tượng đài cụ Hiếu xây dựng tại Quảng Ninh hay những mảnh giấy tư liệu nhuốm màu thời gian ghi lại quá trình cụ Hiếu tham gia phong trào cách mạng tại Vùng mỏ Quảng Ninh... Ngắm nhìn những di vật, hiện vật này chúng tôi cảm thấy vô cùng gần gũi, cảm giác thân quen như những người con xa nhà lâu năm nay về thăm quê hương vậy.
Nâng niu bức tranh có khắc dòng chữ “Đồng chí Hiếu là một đồng chí sống vì Đảng và chết cũng không rời Đảng”, ông Hưng nói với niềm tự hào: Chúng tôi rất tự hào về cha ông của mình, cũng như cảm ơn rất nhiều sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, nhân dân tỉnh Quảng Ninh, nhân dân địa phương đối với gia đình. Năm nào cũng vậy, Bộ CHQS tỉnh Quảng Ninh, Tỉnh uỷ Quảng Ninh đều về thắp hương cụ Hiếu, thăm hỏi, tặng quà, động viên gia đình chúng tôi. Mấy ngày nữa, gia đình tôi sẽ ra Quảng Ninh để dự Lễ truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân mà Nhà nước trao tặng cho cụ Hiếu. Chúng tôi cảm thấy thật vinh dự. Đây cũng chính là động lực để dòng họ chúng tôi tiếp tục phát huy truyền thống anh hùng của cha ông, cố gắng dạy bảo con cháu học tập, lao động tốt, góp phần xây dựng đất nước ngày một giàu đẹp.
Qua trò chuyện với ông Hưng và Bí thư Đảng uỷ xã Hải Anh, chúng tôi được biết tại Hải Anh có một người nắm rất chắc về lịch sử của cụ Hiếu. Đó là ông Trần Ngọc Điều, cán bộ tuyên giáo Đảng uỷ xã Hải Anh, năm nay đã gần 80 tuổi. Lật từng trang tài liệu ố vàng bởi thời gian, tay ông Điều run run chỉ cho chúng tôi những ký hoạ về thân thế, quá trình cống hiến của cụ Hiếu trong cuốn tài liệu Bí thư Đặc khu uỷ đầu tiên Khu mỏ Quảng Ninh (xuất bản năm 1987) và trên báo Tiền Phong (số 5, năm 1978), giọng ông nghẹn ngào: Mất hai năm tôi mới tập hợp được đầy đủ, chi tiết những thông tin về thân thế, quá trình hoạt động cách mạng của cụ Hiếu. Nếu không có sự giúp đỡ của Bộ CHQS tỉnh Quảng Ninh, Tỉnh uỷ Quảng Ninh thì có lẽ tôi cũng không thể làm được điều ấy. Khi tìm các tài liệu về cụ, tôi ấn tượng mãi câu nói của cụ với đồng chí Lê Duẩn tại nhà tù Côn Đảo “Tôi sắp chết rồi, tôi nghĩ mãi mà không biết làm gì để phục vụ Đảng đến phút cuối cùng, tôi có chết trần truồng cũng không sao, áo đây đồng chí mặc lấy để sống mà làm việc cho Đảng”. Đây thực sự là một người anh hùng “sống vì Đảng và chết cũng không rời Đảng”. Tới đây, cụ Hiếu sẽ được Truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân tôi vô cùng xúc động và tự hào. Danh hiệu này xứng đáng với một người chiến sĩ cách mạng đã hiến dâng trọn đời mình cho Đảng, cho dân tộc…
Chúng tôi rời Nam Định khi trời đã sẩm tối, dù tiết trời lạnh giá nhưng trong ai cũng cảm thấy như ấm hơn, quãng đường trở về Quảng Ninh cũng như gần lại...
Trúc Linh[links()]
