Nằm ở địa đầu Đông Bắc Việt Nam, Quảng Ninh có đường biên giới quốc gia trên bộ dài giáp với tỉnh Quảng Tây (Trung Quốc) và hơn 200 hải lý giáp vùng biển phía Đông Nam của Trung Quốc. Với tiềm năng, thế mạnh về cảnh đẹp tự nhiên cũng như vị trí địa lý biên giới thuận lợi, Quảng Ninh có nhiều điều kiện tốt để khai thác một thị trường tiềm năng nhất trong khu vực hiện nay, đó là thị trường khách du lịch Trung Quốc...
Tuy nhiên, thời gian qua, tình hình hoạt động du lịch lữ hành qua biên giới vẫn còn gặp nhiều khó khăn, số lượng khách du lịch đến từ thị trường Trung Quốc gần đây đã bị sụt giảm đáng kể. Trong đó có nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan. Ngoài những chính sách thay đổi từ phía bạn, chẳng hạn như việc Trung Quốc chưa cấp trở lại giấy thông hành cho công dân nước mình sang Việt Nam tham quan du lịch, rồi khủng hoảng tài chính thế giới v.v... Ngoài ra còn những nguyên nhân khác nữa, mà trước hết du lịch Việt Nam nói chung, Quảng Ninh nói riêng, vẫn tồn tại nhiều vấn đề bất cập, công tác quản lý chưa theo kịp những diễn biến thực tế. Từ tháng 3-2005, Trung Quốc tạm ngừng cấp phép nhập cảnh cho công dân Trung Quốc đi du lịch qua cửa khẩu Móng Cái bằng giấy thông hành. Vì vậy lượng khách Trung Quốc vào Việt Nam bằng thẻ du lịch theo quy chế 849 đã giảm hẳn, thay vào đó, bắt đầu từ tháng 2-2006, lượng khách du lịch qua cửa khẩu Móng Cái chủ yếu là bằng hộ chiếu. Thực tế cho thấy, sau khi Trung Quốc dừng cấp giấy thông hành cho khách vào du lịch, nhiều doanh nghiệp lữ hành lâm vào tình trạng khó khăn, một số doanh nghiệp phải "theo đuôi" để đòi nợ. Thậm chí có nhiều doanh nghiệp không đòi được nợ phải dừng hoạt động, phá sản, hoặc chuyển kinh doanh nghề khác. Tại Móng Cái chỉ tồn tại được khoảng hơn 10 doanh nghiệp (trong tỉnh và chi nhánh tỉnh ngoài) duy trì hoạt động, đón khách hộ chiếu, tìm cách nuôi văn phòng để tồn tại... Tuy nhiên, điều đáng nói, trong hoạt động đón khách hộ chiếu cũng còn những bất cập, tồn tại kéo dài trong nhiều năm, đó là các doanh nghiệp chưa có sự liên kết, mạnh ai người nấy làm nên nảy sinh nhiều vấn đề như: Tình trạng cạnh tranh thiếu lành mạnh, hạ giá tour, giá dịch vụ v.v... làm cho hình ảnh bức tranh du lịch tại cửa khẩu bị bóp méo, gây nhiều phản cảm với du khách. Tháng 3-2011, đoàn kiểm tra liên ngành của Tổng cục Du lịch, Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch đã tiến hành kiểm tra hơn 10 doanh nghiệp, chi nhánh đón khách Trung Quốc tại cửa khẩu Móng Cái thì gần như doanh nghiệp nào cũng bị nhắc nhở, phê bình, cảnh cáo, một số doanh nghiệp còn bị xử lý phạt hành chính trong lĩnh vực kinh doanh lữ hành. Trước tình trạng lộn xộn trên, để củng cố, lập lại trật tự kinh doanh lữ hành quốc tế tại cửa khẩu Móng Cái, từ năm 2008, UBND tỉnh và các ngành chức năng cũng đã vào cuộc để tháo gỡ nhưng hiệu quả chưa cao, sự kinh doanh theo kiểu tự do, tự phát vẫn kéo dài. Ông Nguyễn Thế Huệ, Chi hội trưởng Chi hội lữ hành Quảng Ninh, cho biết, đến cuối năm 2010, không thể để tình trạng kinh doanh lộn xộn kéo dài nữa, Thường trực Chi hội lữ hành Quảng Ninh đã chủ động đề xuất với cơ quan quản lý nhà nước cấp tỉnh về việc củng cố, lập lại trật tự kinh doanh đón khách tại cửa khẩu Móng Cái và đã nhận được sự ủng hộ, vào cuộc của các ngành chức năng liên quan, các doanh nghiệp kinh doanh lữ hành. Theo đó, các doanh nghiệp kinh doanh lữ hành quốc tế đón khách Trung Quốc qua cửa khẩu Móng Cái có chi nhánh tại Móng Cái thành lập một tổ chức hoạt động theo hình thức CLB, với sự tham gia tự nguyện của các doanh nghiệp lữ hành có đủ điều kiện. CLB có quy chế hoạt động riêng dưới sự giám sát của cơ quan quản lý nhà nước. Quy chế này là quy ước của CLB, trong đó có các điều kiện cụ thể và doanh nghiệp khi tham gia CLB phải cam kết thực hiện. Cuối tháng 7-2011, CLB lữ hành Móng Cái được thành lập với mục đích gắn kết sự hợp tác chặt chẽ giữa các doanh nghiệp trong việc tổ chức, quản lý hoạt động kinh doanh đón khách du lịch qua cửa khẩu quốc tế đường bộ với sự tham gia của 27 doanh nghiệp kinh doanh lữ hành du lịch đón khách tại cửa khẩu Móng Cái. Theo đại diện của Chi hội lữ hành Móng Cái, CLB chính thức đi vào hoạt động từ 1-10-2011, đến nay sau gần 2 tháng hoạt động, mô hình CLB lữ hành Móng Cái cũng đã đạt được một số mục tiêu nhất định; tuy nhiên, trong quá trình hoạt động đón khách, vẫn còn nhiều vấn đề nổi cộm mà các doanh nghiệp du lịch lữ hành cần phải chấn chỉnh.
Hy vọng rằng, trong thời gian tới, với sự nỗ lực, quyết tâm của các doanh nghiệp thành viên, hoạt động của CLB lữ hành Móng Cái sẽ đi vào nền nếp, ổn định, du lịch lữ hành biên giới sẽ có sự cải thiện hơn, góp phần ổn định thị trường khách du lịch, tạo hình ảnh đẹp cho du lịch Việt Nam tại cửa khẩu Móng Cái, nâng cao vị thế của du lịch Quảng Ninh nói riêng, du lịch Việt Nam nói chung.
Thu Nguyên
