Thời gian gần đây tình trạng một số vụ khiếu nại mặc dù đã có quyết định giải quyết của UBND tỉnh nhưng người dân vẫn tiếp tục gửi đơn thư có chiều hướng gia tăng gây khó khăn cho chính quyền các cấp. Điển hình là vụ việc của một số hộ dân phường Thanh Sơn, Phương Đông, Quang Trung, Yên Thanh (Uông Bí); vụ việc của ông Phan Đăng Cát, xã Đầm Hà (Đầm Hà); vụ việc của bà Phan Thị Chung, phường Hà Phong (Hạ Long).
Thấu tình, đạt lý vẫn khiếu nại
Uông Bí là địa phương đứng đầu danh sách số lượng công dân có đơn thư “hồi tố” (tính theo số lượng công dân có tên trong đơn khiếu nại, với khoảng trên 100 công dân). Theo tìm hiểu của chúng tôi, hầu hết các đơn thư khiếu nại “hồi tố” này đều về chính sách đền bù, giải phóng mặt bằng (GPMB) những dự án đã thực hiện cách đây khá lâu. Đơn cử vụ việc của 32 hộ dân trú tại phường Thanh Sơn, khiếu nại việc đền bù, bồi thường hỗ trợ tại Dự án Xây dựng kinh doanh hạ tầng Khu đô thị mới cầu Sến của Công ty Hoa Nhàn; vụ việc 77 hộ dân khu Tân Lập, phường Phương Đông khiếu nại về chính sách đền bù, GPMB của Dự án Trạm nghỉ du lịch hồ Yên Trung…
Theo báo cáo của UBND TP Uông Bí, hầu hết các dự án trên đều đã được triển khai từ những năm 2003-2005, các chính sách đền bù hỗ trợ GPMB được thực hiện theo Nghị định số 22/1998/NĐ-CP; Quyết định số 3796/QĐ-UBND của UBND tỉnh. Các hộ dân đã nhận tiền bồi thường, đền bù từ năm 2005 nhưng đến nay lại tiếp tục khiếu nại với nội dung: Đơn giá bồi thường thấp, đòi được thực hiện theo chính sách mới; đòi được bồi thường giá đất hệ số K khi thu hồi đất nông nghiệp… Nội dung khiếu nại của các hộ dân đã được TP Uông Bí ban hành giải quyết khiếu nại lần 1, UBND tỉnh sau khi kiểm tra rà soát, đối chiếu với các chính sách hiện hành đã khẳng định, việc giải quyết của TP Uông Bí đã đúng quy định, đồng thời ban hành quyết định giải quyết khiếu nại lần 2, không chấp nhận nội dung khiếu nại của các hộ dân.
Hay như vụ việc của bà Phan Thị Chung, khu 5, phường Hà Phong (TP Hạ Long), khiếu nại đề nghị được bồi thường 230,9m2 đất mà bà cho là thuộc quyền sử dụng của gia đình nhưng UBND phường lấy để làm mương thoát nước chung của khu. Vụ việc của bà Chung đã được UBND phường Hà Phong, UBND TP Hạ Long, UBND tỉnh giải quyết nhiều lần. UBND tỉnh cũng đã ban hành quyết định không chấp thuận khiếu nại của bà vì không có cơ sở để giải quyết. Tuy nhiên, cho đến nay bà Chung vẫn tiếp tục khiếu nại…
Được biết, khiếu nại của các hộ dân đã được cơ quan chức năng, các sở, ngành có liên quan, lãnh đạo UBND tỉnh đã nhiều lần gặp gỡ đối thoại, giải quyết. Cho đến thời điểm hiện nay, nội dung khiếu nại của các hộ dân không có gì mới so với những nội dung đã được giải quyết. Theo quan điểm của các sở, ngành và cả luật sư tham gia bảo vệ quyền lợi cho các hộ dân cũng đã thừa nhận việc giải quyết đền bù cho các hộ dân có đất bị thu hồi để thực hiện các dự án trên đúng chế độ chính sách, việc các hộ dân “hồi tố” đòi xem xét lại chế độ bồi thường theo chính sách tại thời điểm hiện nay là không thể được.
Nhận thức không đúng từ phía công dân
Nguyên nhân dẫn đến hiện tượng khiếu nại “hồi tố” gần đây tại TP Uông Bí và một số địa phương khác trong tỉnh chủ yếu là do nhận thức chưa đúng từ phía người dân về chính sách đền bù. Theo quy định, giá đất bồi thường là giá đất trước khi chuyển đổi mục đích sử dụng đất hoặc trước khi có dự án được công bố. Thông thường khi có dự án được công bố công khai, giá đất ở khu vực đã có biến động theo chiều hướng tăng. Vì vậy, người dân thường so sánh đơn giá bồi thường với giá trao đổi trên thị trường để đòi hỏi và khiếu nại. Nhiều trường hợp đất được giao để sản xuất nông nghiệp, trong quá trình sử dụng công dân tự ý xây dựng nhà ở, dẫn đến khi bồi thường đòi được bồi thường là đất ở và đòi được giao đất tái định cư.
Nhìn tổng quan, việc thực hiện bồi thường đền bù GPMB tại các dự án trên địa bàn đã được thực hiện đúng cơ chế, chính sách đối với các hộ dân có đất bị thu hồi trong phạm vi dự án chiếm dụng. Trong quá trình giải quyết khiếu nại của các hộ dân, chính quyền địa phương đã mời luật sư tham gia để tư vấn cho người dân về chính sách, pháp luật. Tuy nhiên, nhiều nơi người dân vẫn cố tình không chấp thuận, đưa ra những yêu cầu, đòi hỏi không thể thực hiện được.
Chính quyền thiếu cương quyết
Với quan điểm giải quyết tận cùng vụ việc theo chỉ đạo của Thanh tra Chính phủ, thời gian qua nhiều vụ việc khiếu nại kéo dài đã được chính quyền các cấp tập trung rà soát. Những vụ việc nào còn chưa đảm bảo quyền lợi chính đáng cho người dân đều được tỉnh xem xét giải quyết thấu đáo. Đối với những vụ việc đã giải quyết đúng chế độ, chính sách nhưng công dân vẫn chưa chấp thuận, tỉnh đã tổ chức đối thoại công khai, đồng thời họp báo công bố khép lại vụ việc. Lẽ ra trước thái độ công tâm và khách quan đó của chính quyền, người dân phải hiểu và đồng thuận, nhưng ngược lại nhiều hộ dân lại coi đó là sự “xuống nước” của chính quyền và tiếp tục có những đòi hỏi không có cơ sở để giải quyết.
Chúng tôi đã trao đổi với luật sư Đinh Thế Hùng, Đoàn Luật sư Hà Nội - là người được một số hộ dân mời làm đại diện trong một vụ khiếu kiện về đất đai. Luật sư Hùng cho rằng: Theo quy định của Nhà nước, GPMB tại thời điểm nào, dự án nào thì áp dụng chính sách tại thời điểm đó, vị trí đó. Không thể so sánh việc đền bù các dự án tại các thời điểm khác nhau, vị trí khác nhau để yêu cầu Nhà nước thực hiện theo đề nghị của mình. Xem xét các chế độ tỉnh thực hiện đền bù, bồi thường tại một số dự án trên địa bàn chúng tôi thấy cơ bản đúng luật.
Có ý kiến cho rằng, để xảy ra quá nhiều vụ việc khiếu nại “hồi tố” của công dân một phần là do thái độ thiếu kiên quyết của chính quyền. Nhiều vụ việc UBND tỉnh đã có quyết định giải quyết khiếu nại, Thanh tra Chính phủ cũng đã kiểm tra xem xét, có kết luận tỉnh đã giải quyết đúng, nhưng khi công dân có đơn đến Trụ sở tiếp dân tỉnh vẫn được Hội đồng tiếp công dân tổ chức tiếp nhận và giải quyết. Có những dự án, việc áp dụng chính sách đơn giá đã đúng luật, nhưng vì người dân khiếu kiện nên chính quyền đã “bỏ mặc” doanh nghiệp, không có những biện pháp kiên quyết để GPMB. Đơn cử Dự án Khu đô thị mới phường Yên Thanh, TP Uông Bí tính từ thời điểm có quyết định phê duyệt dự án của UBND tỉnh đến bây giờ đã là 9 năm, với không ít lần kiểm tra rà soát nhưng vẫn chưa đi đến quyết định cuối cùng, mặc dù theo báo cáo của Thanh tra tỉnh về cơ bản dự án đã được thực hiện đúng quy định, chính sách.
Hàng tháng vào ngày tiếp dân định kỳ của UBND tỉnh có khoảng từ 300 đến 400 công dân có đơn thư đến trụ sở tiếp dân tỉnh đề nghị được gặp Hội đồng tiếp công dân của tỉnh để trực tiếp phản ánh nguyện vọng, nhưng dù cố gắng hết sức Hội đồng cũng chỉ có thể tiếp được 5 đến 7 vụ. Trong số 300 đến 400 vụ đó có đến hai phần ba là những vụ việc đã được giải quyết xong, nhưng người dân vẫn không đồng tình. Có những trường hợp Hội đồng tiếp dân tỉnh đã phải tiếp rất nhiều lần, giải thích, vận động nhưng người dân vẫn không chấp thuận, thậm chí dùng số đông để làm áp lực gây khó dễ cho chính quyền.
Việc hàng loạt vụ việc đã được giải quyết đúng chế độ, chính sách nhưng sau một thời gian người dân quay lại “hồi tố” đòi quyền lợi không những làm mất trật tự, trị an trên địa bàn mà còn gây lãng phí thời gian, công sức của chính quyền. Vì vậy, đã đến lúc cần phải có thái độ kiên quyết, triệt để đối với những trường hợp khiếu nại “hồi tố” như trên.
Đặng Nhung
