Sau Cách mạng Tháng Tám 1945, thực dân Pháp tìm mọi cách thực hiện dã tâm xâm lược nước ta một lần nữa. Chúng lần lượt cho quân đổ bộ trái phép vào Đà Nẵng, Đồ Sơn, Cát Bà đánh chiếm Hải Phòng, Lạng Sơn và chuẩn bị kế hoạch đánh vào cơ quan đầu não của ta ở thủ đô Hà Nội. Ngày 19-12-1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến.
Đáp lời kêu gọi cứu nước của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đi theo đường lối kháng chiến đúng đắn do Đảng vạch ra, trong không khí cả nước sôi sục chuẩn bị kháng chiến, tại TX Hòn Gai, Ban Chấp hành Đảng bộ Đặc khu Hòn Gai đã tổ chức hội nghị dưới sự chủ trì của đồng chí Bí thư Đặc khu uỷ Trần Quốc Thảo. Sau khi phân tích, đánh giá tình hình giữa ta và địch, đề ra kế hoạch tác chiến khi kháng chiến bùng nổ, Đặc khu uỷ chủ trương: Khi nhận được lệnh chiến đấu, quân ta sẽ tiến đánh giặc Pháp ở khắp vùng mỏ, phá hoại kinh tế của chúng, rồi rút ra ngoài xây dựng căn cứ kháng chiến. Chuẩn bị kháng chiến chưa được bao lâu thì ngày 19-12-1946, giặc Pháp đem quân vây ép các cơ quan của ta ở TX Hòn Gai. Ngày 20-12-1946, Đặc khu uỷ nhận được điện của T.Ư, báo cuộc kháng chiến toàn quốc đã bùng nổ. Trước tình hình ấy, Ban Thường vụ Đặc khu uỷ họp hội nghị bất thường tại TX Hòn Gai và quyết định quyết tâm kháng chiến đến cùng, kiên quyết chiến đấu giam chân địch, bảo toàn lực lượng. Ngay trong đêm 20-12, ta di chuyển toàn bộ cơ quan của Đặc khu uỷ về Sơn Dương (Hoành Bồ), khẩn cấp triển khai kế hoạch tác chiến.
Mặc dù lực lượng giữa ta và địch chênh lệch rất lớn, toàn Đặc khu nằm trong tình thế bị bao vây, nhưng Đặc khu uỷ quyết tâm lãnh đạo nhân dân các dân tộc trên địa bàn nhất tề đứng lên cùng nhân dân cả nước đánh đuổi giặc Pháp, giành lại độc lập dân tộc. Quân và dân Vùng mỏ dưới sự lãnh đạo của Đảng, đã thực hiện các chiến thuật vừa đánh địch, vừa xây dựng lực lượng, phục hồi cơ sở chống địch bình định lấn chiếm (từ tháng 4 đến 12-1947); phát triển chiến tranh du kích, đẩy mạnh đấu tranh ở vùng sau lưng địch (tháng 1 đến 12-1948); đẩy mạnh xây dựng lực lượng vũ trang, phát triển chiến tranh du kích, củng cố cơ sở chuyển mạnh sang giai đoạn mới (1949-1950). Tiếp đến là phát triển chiến tranh du kích lên đỉnh cao, phối hợp với chiến trường cả nước tiến công địch. Từ tháng 1-1951 đến 7-1954, quân ta liên tiếp giành thắng lợi. Từ tháng 7-1954 đến 4-1955, quân và dân Vùng mỏ đã tập trung đấu tranh chống địch phá hoại Hiệp định Giơ-ne-vơ, giải phóng hoàn toàn Vùng mỏ.
Ngày 22-5-1955, xuất phát từ nhiệm vụ chính trị trước mắt và lâu dài của địa phương, căn cứ vào đặc điểm địa lý, kinh tế, hành chính, dân cư, truyền thống lịch sử, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh thành lập Khu Hồng Quảng trên cơ sở hợp nhất Đặc khu Hòn Gai và tỉnh Quảng Yên. Thời kỳ này, Đảng uỷ Khu Hồng Quảng đã chỉ đạo, lãnh đạo công nhân, nhân dân Khu mỏ đấu tranh làm thất bại mọi âm mưu, hành động phá hoại của bọn thực dân hiếu chiến Pháp, đế quốc Mỹ, làm tê liệt bộ máy tay sai của địch, buộc chúng phải rút khỏi Khu mỏ theo đúng thời gian quy định của Hiệp định Giơ-ne-vơ. Sau khi tiếp quản Khu mỏ (ngày 25-4-1955), quân và dân trên địa bàn tập trung khôi phục, củng cố, xây dựng Khu mỏ Hồng Quảng...
Phát huy truyền thống cách mạng của quê hương Quảng Ninh, suốt 65 năm qua, nhân dân các dân tộc trên địa bàn tỉnh luôn không ngừng nỗ lực cố gắng vươn lên, đoàn kết, hăng hái thi đua lao động sản xuất và chiến đấu, góp phần xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng chung của cả nước. Hiện cán bộ, đảng viên và nhân dân các dân tộc trên địa bàn tỉnh đang ra sức phấn đấu thực hiện thắng lợi nghị quyết đại hội đảng các cấp, để sớm đưa Quảng Ninh trở thành một tỉnh công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2015.
Tuấn Hương
