Trên tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh qua phường Yên Tử, từng thửa đất được kiểm đếm, từng hồ sơ được xác minh, từng băn khoăn của người dân được giải đáp. Phía sau nhịp làm việc khẩn trương ấy là sự chỉ đạo trực tiếp của cấp ủy và trách nhiệm được giao đến từng người, từng địa bàn. Khi công tác giải phóng mặt bằng (GPMB) được đặt đúng vị trí của một nhiệm vụ chính trị trọng tâm, quyết tâm có thể chuyển thành mặt bằng sạch và niềm tin xã hội.

Dự án đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh đi qua phường Yên Tử chỉ khoảng 2,5km, nhưng phần việc GPMB không hề nhỏ. Hơn 27,6ha đất thuộc nhiều nhóm khác nhau phải thu hồi; trên 200 hộ dân bị ảnh hưởng, trong đó có những gia đình phải di chuyển toàn bộ chỗ ở. Mỗi hồ sơ là một lịch sử sử dụng đất, một hoàn cảnh sinh kế và một hệ yêu cầu pháp lý riêng. Nếu chỉ coi đây là công việc hành chính giao cho cơ quan chuyên môn, tiến độ rất dễ bị chậm ngay từ khâu đầu.

Đảng ủy phường Yên Tử sớm thành lập Ban Chỉ đạo GPMB các dự án, công trình trên địa bàn. Ngay từ đầu, phường thống nhất yêu cầu bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, kịp thời và đúng pháp luật. Đó là nguyên tắc để cán bộ thực hiện thống nhất, người dân có cơ sở theo dõi, giám sát.

Đảng ủy phường ban hành 14 văn bản, tổ chức 9 hội nghị với 625 lượt người tham gia. Ủy ban MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội ban hành 5 văn bản, tổ chức 6 hội nghị với 625 lượt người; UBND phường ban hành 9 văn bản, tổ chức 9 hội nghị với 685 lượt người.

Phường còn phát động chiến dịch 100 ngày đêm cao điểm, phân công nhiệm vụ cho từng thành viên Ban Chỉ đạo, từng bộ phận chuyên môn và từng khu dân cư. Trung tâm Cung ứng dịch vụ phường tổ chức 5 tổ kiểm đếm, 1 tổ nghiệp vụ; cán bộ làm ngoài giờ, làm buổi tối để theo kịp yêu cầu. Một bên trực tiếp rà soát hiện trạng và tài sản trên đất, một bên xác minh nguồn gốc, hoàn thiện hồ sơ và tham mưu phương án. Cách tổ chức song song giúp giảm độ trễ giữa thực địa và giấy tờ, đồng thời làm rõ đầu mối chịu trách nhiệm ở từng công đoạn.

Tôi đã dự ba hội nghị của phường. Thông tin được công khai, những băn khoăn được giải thích cặn kẽ nên gia đình nhất trí bàn giao mặt bằng.

Ông Hoàng Văn Lập, khu phố An Hải, phường Yên Tử

Phường phân hồ sơ theo nhóm đất ở, đất nông nghiệp, hộ chỉ có tài sản trên đất và đất công; đồng thời ưu tiên vị trí cầu vượt, nhà ga cùng các hạng mục trọng điểm. Cách làm này giúp xác định đúng vướng mắc và đầu mối xử lý cho từng trường hợp.

Đến ngày 27/8, địa phương đã giải phóng gần 9ha; kiểm đếm 241/243 hộ trong phạm vi dự án, tương ứng khoảng 23,9ha; xét duyệt nguồn gốc đất 207 hồ sơ; lập dự thảo phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho 185 hồ sơ và niêm yết 155 hồ sơ. Các trường hợp còn lại tiếp tục được xác minh nguồn gốc đất, tài sản trên đất để hoàn thiện phương án theo quy định.

Cuối tháng 6, một số hộ đầu tiên đã nhận tiền bồi thường, hỗ trợ. Theo chị Nguyễn Thị Loan, khu phố An Hải, phường Yên Tử, gia đình chị được hướng dẫn rõ trong quá trình kiểm đếm, xác nhận và chi trả nên đồng thuận nhận tiền, bàn giao mặt bằng.

Sự lãnh đạo của Đảng ủy phường được thể hiện rất cụ thể: Định ra nguyên tắc, tổ chức lực lượng, phân công trách nhiệm, kiểm tra tiến độ và giữ mục tiêu đến cùng. Phường đặt mục tiêu hoàn thành GPMB dự án trong thời gian sớm hơn mốc được giao.

Đồng chí Bùi Đức Anh, Phó Chủ tịch UBND phường Yên Tử

Yên Tử là một lát cắt của khối lượng GPMB rất lớn trên toàn thành phố. Cuối tháng 3/2026, Quảng Ninh có 245 dự án đầu tư công và 107 dự án ngoài ngân sách. Quy mô ấy đòi hỏi sự lãnh đạo không chỉ quyết liệt mà còn phải khoa học, liên tục và có khả năng đi sâu vào từng điểm nghẽn. Trong bối cảnh nhiều công trình cùng triển khai, một địa phương không thể chờ dự án này xong mới làm dự án khác. Việc phân cấp và tổ chức lực lượng ở cơ sở vì thế phải tính đến khối lượng hồ sơ đồng thời, thời hạn của từng công trình và khả năng phối hợp giữa các cơ quan. Chỉ khi nhìn rõ toàn bộ phần việc cần giải quyết, cấp ủy mới có thể ưu tiên đúng nơi, phân bổ đúng người.

Tại cuộc họp ngày 21/4, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Bùi Văn Khắng yêu cầu địa phương lập kế hoạch chi tiết, phân nhóm vướng mắc, xác định lộ trình giải quyết và tăng cường tuyên truyền. Người đứng đầu chịu trách nhiệm toàn diện về tiến độ; trường hợp đã vận động đầy đủ nhưng không chấp hành phải được xử lý theo đúng quy định.

Một điểm đáng chú ý là cách kiểm soát tiến độ được đưa gần hơn với thực tế. Với sự chỉ đạo thường xuyên của Thành ủy, UBND thành phố duy trì giao ban, cập nhật hằng ngày, hằng tuần; từng địa bàn, từng dự án được phân rõ trách nhiệm.

Thành phố tăng cường 21 cán bộ, công chức có chuyên môn từ các sở, ngành xuống các địa bàn trọng điểm như Đông Mai, Uông Bí, Hoàng Quế, Yên Tử; các tổ công tác lưu động cùng cơ sở rà hồ sơ, thửa đất và làm việc với người dân. Đây không phải sự “làm thay” cho cấp xã, mà là bổ sung năng lực đúng nơi, đúng lúc để bộ máy hai cấp vận hành thông suốt.

Thực tiễn cho thấy, một mệnh lệnh tiến độ chỉ hiệu quả khi đi kèm nguồn lực và cơ chế phối hợp. Cấp xã hiện là nơi trực tiếp xử lý nhiều công việc đất đai, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, trong khi hồ sơ có thể hình thành qua nhiều thời kỳ, chính sách thay đổi và giá đất cụ thể cần sự tham gia của cơ quan chuyên môn. Nếu sở, ngành trả lời chậm hoặc mỗi đơn vị hiểu khác nhau, cán bộ cơ sở khó giải thích thuyết phục và người dân phải chờ đợi. Vì vậy, trách nhiệm người đứng đầu phải bao gồm cả trách nhiệm tháo gỡ điểm nghẽn liên ngành, không chỉ đôn đốc cấp dưới.

Từ đầu năm, Quảng Ninh tổ chức làm việc trực tiếp với doanh nghiệp, nhà đầu tư, nhà thầu để nhận diện vướng mắc. Đầu tháng 9, với các dự án điện và hạ tầng khu công nghiệp, lãnh đạo thành phố yêu cầu thống nhất số liệu, ấn định mốc hoàn thành từng phần việc. Báo cáo tiến độ vì vậy cần thể hiện cụ thể diện tích đã bàn giao, số hồ sơ được phê duyệt, số hộ đã chi trả và thời hạn hoàn tất phần còn lại.

Đo trách nhiệm bằng kết quả cũng giúp ngăn tình trạng quyết liệt trên hội nghị nhưng chậm ngoài thực địa. Người đứng đầu phải trực tiếp nghe những vụ việc khó, đối thoại khi cần, lựa chọn cán bộ đủ năng lực và kịp thời thay đổi cách làm nếu tiến độ không đạt. Cùng với biểu dương địa bàn hoàn thành tốt, cần kiểm điểm nguyên nhân chủ quan, làm rõ trách nhiệm ở nơi để hồ sơ tồn đọng, né tránh quyết định hoặc thiếu phối hợp. Kỷ luật tiến độ phải gắn với kỷ luật công vụ.

Tiêu biểu tại phường Liên Hòa, yêu cầu lãnh đạo sát việc càng rõ khi địa phương đang triển khai 9 dự án quan trọng, với hơn 2.171ha cần GPMB, liên quan trên 4.800 tổ chức, hộ gia đình và cá nhân. Đảng ủy phường thành lập Ban Chỉ đạo do Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường trực tiếp làm Trưởng ban. Các thành viên được giao phụ trách từng khu phố, theo dõi khó khăn và chỉ đạo giải quyết ngay từ địa bàn.

Địa phương tập trung nắm chắc từng trường hợp, đối thoại, giải thích chính sách và xử lý kiến nghị trên cơ sở bảo đảm quyền, lợi ích chính đáng của người dân. Từ đầu năm 2026 đến giữa tháng 9, phường đã hoàn thành GPMB trên 855ha. Khối lượng còn lại vẫn lớn, trong đó những trường hợp phức tạp đòi hỏi sự tham gia trực tiếp, kiên trì của người đứng đầu.

Đồng chí Dương Văn Hào, Bí thư Đảng ủy,

Chủ tịch HĐND phường Liên Hòa

Tuy nhiên, nhanh không đồng nghĩa với giản lược quy trình. Một sai sót trong xác định nguồn gốc đất hoặc kiểm đếm tài sản có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi người dân, phát sinh khiếu nại và làm dự án chậm lâu hơn. Bởi vậy, càng chịu áp lực thời gian, cấp ủy càng phải giữ nguyên tắc công khai, công bằng; người đứng đầu càng phải kiểm soát chất lượng tham mưu và không đẩy rủi ro xuống cho cán bộ thực thi.

Vai trò lãnh đạo của Đảng trong GPMB còn nằm ở khả năng quy tụ hệ thống chính trị. Bí thư chi bộ, trưởng khu, ban công tác mặt trận và các đoàn thể hiểu địa bàn, biết hoàn cảnh từng hộ, có thể chuyển tải chính sách bằng cách gần gũi hơn. Nhưng lực lượng này chỉ phát huy hiệu quả khi được cung cấp thông tin chính xác, được tham gia từ sớm và có kênh phản ánh vướng mắc trở lại chính quyền. Ban Chỉ đạo vì thế không nên chỉ là một danh sách thành viên, mà phải là trung tâm phối hợp, nơi thông tin hai chiều được xử lý hằng ngày.

Với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, trong đó có sự quyết liệt của người đứng đầu, đến ngày 24/8/2026, thành phố theo dõi 32 dự án trọng điểm và dự án trong khu công nghiệp, khu kinh tế; trong đó 10 dự án đã hoàn thành GPMB, 22 dự án còn lại đã hoàn thành 6.021,99/9.562,42ha, đạt 62,97%, còn 3.540,43ha. Trong tháng 8, phát sinh thêm 251,54ha cần GPMB.

Từ chiến dịch ở Yên Tử hay GPMB ở Liên Hòa có thể rút ra một quy trình lãnh đạo rõ ràng: Cấp ủy ra nghị quyết hoặc kết luận chuyên đề; Ban Chỉ đạo lập bản đồ công việc; người đứng đầu giao nhiệm vụ theo địa bàn và nhóm hồ sơ; cơ quan chuyên môn chịu trách nhiệm về tính chính xác; mặt trận, đoàn thể vận động, giám sát; kết quả được cập nhật theo ngày, tuần; vụ việc vượt thẩm quyền phải được chuyển và trả lời theo hạn. Khi quy trình ấy vận hành đồng bộ, “quyết tâm chính trị” mới trở thành năng lực thực thi.

Mặt bằng được bàn giao đúng tiến độ là một kết quả; người dân hiểu và yên tâm về quyền lợi của mình cũng là một kết quả quan trọng. Giữ được cả hai đòi hỏi người đứng đầu theo sát công việc từ chủ trương đến từng hồ sơ, từng cuộc đối thoại ở cơ sở.

Thực hiện: Quang Huy - Thanh Hoa - Thu Nguyệt - Cẩm Nang

Trình bày: Hải Anh

-----------------------

Bài 2: Dân vận khéo tạo đồng thuận sâu