Trên cả nước, thời gian qua nhiều vụ việc lớn đã được báo chí phản ánh về tình trạng xâm hại di tích, trong đó tiêu biểu nhất là vụ việc xâm hại chùa Trăm Gian (Hà Nội). Ở Quảng Ninh, thời gian gần đây cũng có không ít di tích bị xâm hại, được phát hiện và cảnh báo...
Gần đây nhất là sự việc đào hố dựng cột cờ tại các điểm chùa của khu di tích Yên Tử. Trong đó, tại các điểm như An Kỳ Sinh, chùa Vân Tiêu, chùa Bảo Sái, chùa Giải Oan, BQL Di tích Yên Tử đã đào những hố móng cột, có điểm đã đổ bê tông cốt thép. Đặc biệt, tại sân chùa Hoa Yên còn đào, xây dựng 2 đế chân cột bê tông cốt thép khá lớn, giật tam cấp, lát đá nguyên khối với diện tích mỗi đế chân cột khoảng 3,5m2. Cùng với đó thì những hiện vật cổ đời Trần, đời Lê tại đây như bệ hoa sen, bia bát giác, một số phiến đá cổ… đã bị dỡ đi. Theo đánh giá của Ban Quản lý các di tích trọng điểm tỉnh thì việc làm này đã xâm hại nghiêm trọng di tích; nhất là vào thời điểm mà quy hoạch tổng thể khu di tích Yên Tử vừa được Bộ thẩm định xong, đang trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt và mùa hội xuân Yên Tử 2013 đang đến gần. Trong diễn tiến của sự việc này, TP Uông Bí đã nhanh chóng vào cuộc, cho dừng thi công, cam kết hoàn trả mặt bằng di tích; tuy vậy, đây là sự việc cần nghiêm túc rút kinh nghiệm.
Còn trước đó, tại di tích đền Thái (xã An Sinh, Đông Triều), sau khi số cây, đất tại đây được Nhà nước đền bù để giải phóng mặt bằng, phục vụ việc khai quật khảo cổ học thì một số cá nhân đã vào chặt phá cây, cho xe tải chạy cả vào mặt bằng khảo cổ của đền để chuyên chở cây. Điều đáng nói là số cây bị cưa chặt khá lớn (gần 100 cây vải 15 năm tuổi) trên diện tích hơn 1ha, lại bị chặt làm 2 đợt nhưng chỉ đến đợt sau, khi số cây bị chặt đã gần hết thì chính quyền xã, huyện mới vào cuộc can thiệp. Và cả hai bên chịu trách nhiệm chính là địa phương và Ban quản lý các di tích trọng điểm đều đổ lỗi sang nhau…
Ngoài ra, trên địa bàn thời gian qua còn một số vụ xâm hại di tích mà khi các đơn vị quản lý vào cuộc đã trở thành “việc đã rồi”. Có thể kể đến là việc xây dựng khu nhà giảng và công trình phụ trợ tại chùa Xuân Lan, ngôi chùa với kiến trúc đá độc đáo nơi địa đầu Móng Cái. “Khu nhà giảng này được xây dựng cách đây mấy năm trước, người ta đã đưa bộ ba tượng Tam Thế lớn vào thờ tự và vừa qua còn định đưa tiếp bức tượng phật Thích Ca Mâu ni cũng khá lớn vào đây nhưng chúng tôi đã “stop” lại ngay…” - một cán bộ Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch cho biết.
Liên quan đến các di tích của huyện Vân Đồn có đến 2 điểm di tích được trùng tu trái phép, không theo các nguyên tắc khoa học về đầu tư tu bổ di tích gốc. Đó là đền Vạ Giếng (xã Thắng Lợi) và nghè Trần Khánh Dư (xã Quan Lạn). Như đền Vạ Giếng hiện đã xây gần xong, còn nghè Trần Khánh Dư đã được làm lại với nguồn kinh phí lên tới hơn chục tỷ đồng với quy mô rất lớn, gồm điểm thờ tự chính hình chữ Đinh (trước đây là chữ Nhất, rất nhỏ), hai dãy tả vu, hữu vu, cổng tam quan, sân, khuôn viên rộng rãi. Hay như tại chùa Hưng Linh (Nam Hoà, TX Quảng Yên) hiện đã xây dựng gần xong với dự toán kinh phí hơn 4 tỷ đồng từ huy động xã hội hoá; rồi việc xây dựng điểm thờ tự tại di tích núi Mằn (Hoành Bồ)…
Vấn đề liên quan đến các di tích tín ngưỡng, tâm linh vốn khá nhạy cảm; thực tế là nếu các công trình đền, chùa, miếu mạo đã xây nên thì không mấy ai dám phá dỡ… Cùng với đó, bài toán về bảo tồn và phát triển luôn có những mâu thuẫn đến nay chưa có hướng giải quyết chung. Tháo gỡ những vấn đề này, thiết nghĩ đã đến lúc chúng ta nên siết chặt về cơ chế quản lý trong đầu tư tu bổ, tôn tạo di tích; cụ thể hoá các văn bản luật để điều chỉnh những hành vi xâm hại di tích. Được biết, Quảng Ninh đang xúc tiến việc lập quy hoạch tổng thể các di tích, trong đó sẽ phân vùng bảo vệ di tích. Hy vọng rằng, quy hoạch này sẽ sớm hoàn thiện, góp phần giảm thiểu, ngăn ngừa tình trạng xâm hại các di tích trên địa bàn.
Phan Hằng
