Quảng Ninh là một trong những địa phương trong cả nước sở hữu nhiều di tích lịch sử - văn hoá. Và vì vậy, công tác bảo tồn, phát huy giá trị của các di tích gắn với việc phát triển du lịch luôn được coi là một trong những nhiệm vụ quan trọng hiện nay...
Tính đến thời điểm này, Quảng Ninh có khoảng trên 600 di tích lịch sử - văn hoá, danh thắng cùng với rất nhiều lễ hội liên quan đến các điểm di tích này. Trong số này, nhiều điểm di tích đã và đang được khai thác phục vụ phát triển du lịch. Tiêu biểu nhất phải kể đến Khu di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh Yên Tử (TP Uông Bí), được xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt. Khoảng 5 năm trở lại đây, Yên Tử thực sự đã trở thành một địa danh nổi tiếng cả nước trong lĩnh vực du lịch văn hoá tâm linh. Mỗi năm điểm đến này thu hút khoảng trên 2 triệu lượt du khách. Năm 2013, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án mở rộng và phát triển khu di tích và danh thắng Yên Tử. Quần thể di tích, danh thắng này được quy hoạch đầu tư phát triển với quy mô định hướng trở thành trung tâm du lịch văn hoá, tâm linh quan trọng ở vùng Đông Bắc Tổ quốc. Cùng với Yên Tử, các di tích đã được xếp hạng Quốc gia đặc biệt khác là Cụm di tích lịch sử Bạch Đằng (TX Quảng Yên), Khu di tích lịch sử Nhà Trần (Đông Triều) với 14 điểm di tích, ghi lại dấu ấn văn hoá nhà Trần, như đền An Sinh, khu lăng mộ các vua Trần, chùa Hồ Thiên, Ngoạ Vân, Quỳnh Lâm… cũng đang được trùng tu, tôn tạo để phát huy thế mạnh về du lịch văn hoá.
Ngoài ra, Quảng Ninh còn có khá nhiều các di tích lịch sử - văn hoá khác cũng được khách thập phương biết đến nhiều, như: Đền Cửa Ông (TP Cẩm Phả), đình Trà Cổ (TP Móng Cái), đình Quan Lạn, chùa Cái Bầu - Thiền Viện Trúc lâm Giác tâm (Vân Đồn), chùa Long Tiên (TP Hạ Long), Ba Vàng (TP Uông Bí) v.v.. Đây là những địa danh thu hút khá đông khách du lịch đến tham quan, vãn cảnh, nhất là vào các dịp lễ hội mùa xuân.
Gắn liền với các di sản văn hoá vật thể, Quảng Ninh còn có các di sản văn hoá phi vật thể rất phong phú và mang nét đặc trưng riêng; tiêu biểu như: Lễ hội Yên Tử, lễ hội đền Cửa Ông, lễ hội Tiên Công, lễ hội Trà Cổ, Quan Lạn... Các phong tục tập quán, những hình thái diễn xướng như hát giao duyên của ngư dân trên Vịnh Hạ Long, hát Soóng Cọ của người Sán Chỉ, lễ cấp sắc của người Dao và rất nhiều sắc thái văn hoá đa dạng khác cũng đang được khai thác, giúp cho du khách có cơ hội tìm hiểu thêm những nét đẹp văn hoá tiêu biểu của con người và vùng đất Quảng Ninh.
Từ thực tế ấy, trong những năm gần đây, được sự quan tâm của các cấp, ngành từ Trung ương đến địa phương, bằng các nguồn vốn ngân sách, vốn từ xã hội hoá v.v. nhiều hạng mục, công trình của các di tích trên địa bàn tỉnh đã được trùng tu, tôn tạo ngày càng khang trang. Bên cạnh đó, để phát triển kết cấu hạ tầng phục vụ cho hoạt động du lịch, các địa phương cũng đã tập trung đầu tư, nâng cấp các tuyến đường giao thông dẫn vào các khu di tích, tạo điều kiện cho người dân địa phương và du khách đi lại dễ dàng hơn. Cùng với đó, tỉnh cũng đã triển khai nhiều kế hoạch, chương trình, dự án, hội nghị, hội thảo về bảo tồn các di sản văn hoá vật thể, phi vật thể gắn với phát triển du lịch. Đồng thời khảo sát, phối hợp xây dựng các tour, tuyến du lịch nội tỉnh, liên tỉnh; kiểm kê di tích, di sản văn hoá phi vật thể; khôi phục một số lễ hội dân gian đặc sắc của các dân tộc trong vùng, khuyến khích, hỗ trợ việc phát triển, xây dựng mô hình du lịch gắn liền với khu di tích, làng nghề, làng du lịch cộng đồng v.v..
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được, cũng phải thừa nhận rằng, việc bảo tồn phát huy giá trị di sản văn hoá trên địa bàn tỉnh gắn với việc phát triển du lịch vẫn đang đặt ra nhiều vấn đề cần phải tiếp tục nghiên cứu, giải quyết. Bởi hiện nay, một số di sản có giá trị đặc biệt vẫn chưa được phát huy đúng mức, chưa tương xứng với giá trị của nó. Việc đầu tư, bảo tồn di sản văn hoá vật thể và phi vật thể còn thiếu tập trung... Từ đó các di sản văn hoá trên địa bàn vẫn chưa thật sự tạo ra sức hút đối với du khách. Hoạt động du lịch mang tính chuyên nghiệp chưa cao, sản phẩm du lịch còn nghèo nàn, doanh thu từ du lịch vẫn chiếm tỷ trọng thấp...
Theo đánh giá của các công ty du lịch lữ hành, mặc dù hiện nay có nhiều loại hình du lịch ra đời nhằm đáp ứng nhu cầu của du khách, nhưng du lịch gắn với các di sản văn hoá vẫn là xu hướng phát triển được du khách quan tâm. Văn hoá chính là nền tảng để du lịch phát triển. Chính vì vậy, việc bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hoá, gắn với phát triển du lịch lại càng quan trọng và cần thiết. Với việc sở hữu một kho báu di sản văn hoá lớn và đặc sắc là tiềm năng, cơ hội rất lớn để Quảng Ninh phát triển du lịch bền vững...
Cẩm Thu
