Những cách làm hay
Gắn bó với điệu then từ ngày còn nằm nôi, trải qua hơn 70 năm sóng gió, thăng trầm của cuộc đời, đến ngày hôm nay, Nghệ nhân dân gian Việt Nam Lương Thiêm Phú (thôn Chàng Nà, xã Tình Húc) là một trong số ít những người còn giữ được nét đẹp truyền thống đáng quý của điệu then Tày và cây tính tẩu đất Bình Liêu. Ông chia sẻ: “Hát Then là một nét văn hoá độc đáo và rất riêng của người Tày. Hát then để cầu chúc cho sự an khang, tốt đẹp, cho mùa màng tốt tươi, để trao gửi tâm tình... Ngày nay, then cổ, then nghi lễ vẫn còn nhưng số người biết và làm được không nhiều. Then tân đang ngày một phát huy được tính đúng đắn, hợp thời và may mắn là vẫn giữ được những nét đẹp truyền thống của then Tày. Giờ lớp “tre già” như chúng tôi đây chỉ mong sao lứa “măng mon” luôn hiểu và yêu nét văn hoá truyền thống của dân tộc, rồi chịu khó nghe ông bà, cha mẹ truyền dạy lại để then Tày đất Bình Liêu không mai một”... Để góp phần vào việc gìn giữ những làn điệu then và văn hoá truyền thống của người Tày Bình Liêu, năm 2007 ông Phú thành lập ra CLB Hát Then và đàn tính xã Tình Húc. Hiện CLB vẫn duy trì hoạt động đều đặn với trên 20 thành viên, trong đó có nhiều thành viên trẻ mới chỉ mười tám, đôi mươi.
Để bảo tồn các giá trị văn hoá truyền thống quý giá của quê hương, một trong những cách làm hay, cho thấy hiệu quả của Bình Liêu là việc thành lập và duy trì hoạt động hiệu quả các mô hình CLB theo hướng bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá truyền thống các dân tộc huyện. Hiện trên địa bàn huyện có 9 CLB; trong đó có 4 CLB của các xã, thị trấn, 3 CLB của các thôn và 2 CLB của các trường học. Các CLB luôn tích cực sinh hoạt, luyện tập, tham gia biểu diễn phục vụ các sự kiện chính trị, văn hoá lớn trên địa bàn huyện và đại diện cho huyện, tỉnh tham gia nhiều liên hoan, cuộc thi. Nhiều thành viên cao tuổi của các CLB còn sưu tầm, đặt lời mới cho các làn điệu hát then, soóng cọ... phù hợp với thời đại mới, thể hiện tình yêu tha thiết và ước mong, quyết tâm xây dựng quê hương, đất nước ngày một giàu đẹp. Hiện các CLB văn hoá văn nghệ trên địa bàn huyện đang tiếp tục phát triển, nhân rộng cả về số lượng và chất lượng hoạt động. Huyện cũng rất coi trọng việc tôn vinh, đãi ngộ những nghệ nhân cao tuổi và truyền dạy hát then cùng các giá trị văn hoá truyền thống khác cho giới trẻ.
Nghị quyết về bảo tồn, phát huy các giá trị văn hoá truyền thống
Văn hoá truyền thống các dân tộc Tày, Dao, Sán Chỉ... ở Bình Liêu với những loại hình nghệ thuật đặc biệt như: Hát then, hát soóng cọ, hát pả dung... luôn có giá trị to lớn với đời sống tinh thần của nhân dân và có ý nghĩa quan trọng trong định hướng lấy du lịch làm trọng tâm của huyện. Thời gian qua, huyện đã và đang tích cực trong công tác bảo tồn để đem những yếu tố văn hoá phi vật thể quý giá ấy gắn với sự phát triển tổng thể của huyện. Trước hết là việc giữ gìn, phục dựng và biểu diễn các loại hình văn hoá phi vật thể đặc trưng của huyện tại các lễ hội: Đình Lục Nà (xã Lục Hồn), Hội hát Tháng Ba (xã Húc Động), Ngày hội Kiêng Gió (xã Đồng Văn)... Cùng với đó, hoạt động các CLB văn hoá, văn nghệ dân gian tiếp tục được duy trì, phát triển; các làng nghề truyền thống sản xuất miến dong và trồng dong riềng của huyện cũng đang tìm được chỗ đứng trong chương trình OCOP...
Để bảo tồn và phát huy những giá trị văn hoá, đặc biệt là các giá trị văn hoá phi vật thể rất dễ phai nhạt, lu mờ trong thời đại mới, Huyện uỷ Bình Liêu đang hoàn thiện dự thảo Nghị quyết về bảo tồn, phát huy các giá trị văn hoá truyền thống đặc sắc của cộng đồng các dân tộc trên địa bàn huyện. Mục tiêu của Nghị quyết là đẩy mạnh công tác giáo dục truyền thống lịch sử, văn hoá, phong tục tập quán tốt đẹp của địa phương, làm cơ sở để tiếp thu, sáng tạo các giá trị văn hoá mới phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế, xã hội của huyện; xây dựng phong trào quần chúng tham gia bảo tồn, phát huy các giá trị văn hoá đặc sắc của cộng đồng; nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và nhân dân, đặc biệt là đối với thế hệ trẻ... Trong năm 2016, huyện sẽ cơ bản hoàn thành lập Đề án “Bảo tồn, phát huy giá trị văn hoá đặc sắc huyện Bình Liêu đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030” và phấn đấu các sản phẩm văn hoá có đóng góp đáng kể cho phát triển kinh tế du lịch của huyện.
Với các cách làm hay, sáng tạo và quyết tâm của cả hệ thống chính trị và đông đảo tầng lớp nhân dân, các giá trị văn hoá truyền thống quý giá của Bình Liêu sẽ không bao giờ mai một, luôn giữ mãi nét đẹp vốn có và phát huy ở một tầm cao mới.
Song Hà
