Trong những năm gần đây, hoạt động lễ hội ở Quảng Ninh đã nhận được sự quan tâm chỉ đạo, quản lý của cơ quan chức năng, các địa phương cùng sự chung tay của các tổ chức chính trị xã hội và đông đảo quần chúng nhân dân. Nhờ vậy, nhiều lễ hội dân gian ở Quảng Ninh đã được bảo tồn, phục dựng và ngày càng phát huy giá trị trong đời sống tinh thần của nhân dân...
Toàn tỉnh hiện có trên 300 lễ hội các loại, trong đó có nhiều lễ hội lớn như: Lễ hội Yên Tử (TP Uông Bí), lễ hội Bạch Đằng, lễ hội Tiên Công (TX Quảng Yên), lễ hội Cửa Ông (TP Cẩm Phả), lễ hội đình Quan Lạn (huyện Vân Đồn), lễ hội đình Trà Cổ (TP Móng Cái), lễ hội Đền Sinh (TX Đông Triều) v.v.. Có một điểm chung là hầu hết các lễ hội đều gắn liền với các di tích lịch sử cách mạng, di tích lịch sử danh thắng và được tổ chức long trọng vui tươi, làm phong phú đời sống tinh thần của nhân dân, góp phần phát huy được nét đặc sắc trong sinh hoạt văn hoá dân gian truyền thống.
Hoạt động lễ hội, trong đó có cả lễ hội hiện đại, cũng đã có hiệu quả rất tích cực trong việc quảng bá hình ảnh đất và người Quảng Ninh đối với du khách trong và ngoài nước. Đơn cử như lễ hội Carnaval Hạ Long, một lễ hội hiện đại được tổ chức vào dịp 30-4 và 1-5 hàng năm đã trở thành thương hiệu và là sản phẩm du lịch độc đáo của Quảng Ninh. Lễ hội hoa anh đào cũng vậy, dù mới được tổ chức nhưng cũng đã rất thu hút du khách đến với Hạ Long.
Ngoài những lễ hội thường niên đã có “thương hiệu” vừa kể, còn có một số lễ hội khác lần đầu tiên được tổ chức như: Lễ hội hoa sở ở Bình Liêu, lễ hội trà hoa vàng Ba Chẽ, lễ hội xuân Ngoạ Vân ở Đông Triều v.v.. Một số lễ hội mới được phục dựng lại cách đây vài năm như: Lễ hội chùa Lôi Âm (TP Hạ Long), lễ hội đình Giang Võng (phường Hà Khánh, TP Hạ Long), lễ hội đình Đầm Hà (huyện Đầm Hà), lễ hội đình Vạn Ninh (TP Móng Cái), lễ hội đình Lạc Thanh (TP Uông Bí), lễ hội xuống đồng tại 2 phường Phong Cốc và Phong Hải (TX Quảng Yên), lễ hội Đại phan của người Sán Dìu ở xã Bình Dân (Vân Đồn), lễ hội cầu mùa của người Sán Chỉ (ở xã Đại Dực, Tiên Yên), lễ hội đình Lục Nà (xã Lục Hồn, huyện Bình Liêu) v.v.. Nhìn chung, các lễ hội được phục dựng đã kết hợp hài hoà việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hoá phi vật thể gắn với các hoạt động phát triển kinh tế du lịch bền vững.
Các lễ hội ngày càng thể hiện rõ đời sống văn hoá tinh thần, vật chất của từng dân tộc, từng vùng miền, nhất là các lễ hội ở miền Đông như: Lễ hội đình Làng Dạ (xã Thanh Lâm, huyện Ba Chẽ), lễ hội Lồng Tồng (huyện Ba Chẽ), lễ hội đình My Sơn (xã Phú Hải, huyện Hải Hà), lễ hội văn hoá dân tộc Dao (huyện Tiên Yên), lễ hội dân tộc Sán Chỉ (ở 2 xã Đại Thành và Đại Dực), lễ hội Tháng Ba (ở Bình Liêu) v.v..
Trong các lễ hội, nhiều môn thể thao, trò chơi dân gian như kéo co, đẩy gậy, bắn nỏ, đẽo đòn gánh, tung còn v.v. đã được khôi phục. Cũng từ các lễ hội, nhiều nghệ nhân dân gian đã được phát hiện và tôn vinh, đặc biệt là trong lĩnh vực diễn xướng dân gian. Quảng Ninh vừa có 19 nghệ nhân được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú trong đợt đầu tiên, trong đó có 10 nghệ nhân lưu giữ các loại hình diễn xướng dân gian.
Để gìn giữ vốn văn hoá truyền thống và tạo lập được không gian lễ hội, Quảng Ninh đã xây dựng Khu bảo tồn văn hoá dân tộc Dao Thanh Y ở xã Bằng Cả (Hoành Bồ). Dự kiến đến năm 2020, tỉnh sẽ có thêm các trung tâm bảo tồn, phát huy các giá trị văn hoá dân tộc truyền thống của các dân tộc Tày, Sán Dìu, Sán Chỉ ở một số địa phương khác. Cùng với đó, Hội VNDG Quảng Ninh cũng đang xúc tiến thành lập Trung tâm Nghiên cứu, bảo tồn và giới thiệu VNDG. Một số địa phương đã quan tâm đầu tư cơ sở vật chất, mở rộng khu vực địa giới của một số điểm đền, chùa như: Đền Đức ông Trần Quốc Nghiễn, Khu văn hoá núi Bài Thơ, đền Giác Võng, chùa Lôi Âm, đền Trần Quốc Tảng v.v..
Nhìn chung, các lễ hội ở Quảng Ninh ngày càng đi vào nền nếp, đảm bảo vui tươi, lành mạnh, sôi nổi nhưng không xảy ra tình trạng lộn xộn, chen lấn. Việc bảo tồn lễ hội truyền thống đã góp phần xây dựng cho tỉnh nhiều sản phẩm du lịch mang đậm bản sắc văn hoá địa phương, từng bước hình thành các điểm đến tham quan du lịch độc đáo, hấp dẫn thu hút du khách trong và ngoài nước.
Huỳnh Đăng
