Hơn 700 năm trước, vua Trần Nhân Tông đã từ bỏ ngôi vị vinh quang để về Yên Tử tu hành, sáng lập ra Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử, dòng thiền thuần Việt duy nhất ở nước ta. Với tinh thần nhập thế, gắn đạo với đời, thiền phái này đã vượt qua dòng thời gian khắc nghiệt có sức sống bền vững và ảnh hưởng rộng rãi trong đời sống hôm nay. Vì vậy, để tôn vinh công đức của ngài và để các tăng, ni, phật tử đời sau cũng như du khách bốn phương có thể chiêm bái mỗi khi hành hương về Yên Tử, Quảng Ninh đã quyết định dựng tượng Phật hoàng trên khu vực An Kỳ Sinh...
Kỳ công
Đầu tháng 12 vừa qua, tượng Phật hoàng trên khu vực An Kỳ Sinh (Yên Tử) đã được khánh thành, thu hút hàng vạn du khách, tăng, ni, phật tử về chiêm bái. Bức tượng được giới chuyên môn đánh giá là khá thành công với gương mặt thoát tục. Ngoài ra, đây cũng là công trình nắm giữ kỷ lục là tượng bằng đồng nguyên khối lớn nhất Việt Nam. Tượng được đúc với nhiều thứ đều là lần đầu tiên, như: Đúc trên vị trí núi đá cao, hiểm trở, gần như mây mù, ẩm ướt quanh năm; đúc nổi trên mặt đất với khối lượng đồng lớn (138 tấn), tượng cao tới 12,6m và được đặt ngay trên bệ bê tông. Với bức tượng lớn như vậy cũng phải đảm bảo độ dày trung bình 4cm, có hệ thống gân chống co ngót, xé rách; đồng được rót trực tiếp vào khuôn, máng dẫn đồng dài, đảm bảo khuôn an toàn không bị vỡ...
Chia sẻ với báo chí về đặc thù khi thi công tượng trên độ cao hơn 900m so với mực nước biển, anh Nguyễn Văn Bình, Phó Giám đốc Công ty TNHH Xây dựng Mỹ thuật Hà Nội, đơn vị thi công tượng từng cho hay: “Điều kiện thi công chưa ở đâu khó khăn và phức tạp như Yên Tử, quanh năm thời tiết trong mây mù, sương gió, thậm chí còn có tuyết. Những ngày nắng ráo chỉ đếm trên đầu ngón tay. Thời điểm giá rét, chúng tôi phải đun nước nóng, nhúng tay cho đỡ cóng để nặn khuôn thao đúc tượng cho kịp tiến độ”. Thi công trên núi cao, việc đúc cũng phải làm thử 2 lần để kiểm tra về khả năng nấu chảy đồng và khả năng chịu nhiệt của bệ tượng và các điều kiện kỹ thuật cần thiết khác. Hơn nữa, khu vực An Kỳ Sinh dù có không gian khá thoáng đãng nhưng vẫn khá chật hẹp cho việc đúc một pho tượng lớn như thế. Do vậy, các đơn vị đã tiến hành đúc tượng ngay trên bệ bê tông, lò nấu đồng nằm trên giàn giáo thép, bố trí trên 4 tầng, nằm xung quanh khuôn tượng, dẫn trực tiếp nước đồng vào khuôn theo hệ thống máng chảy. Tượng cũng phải đúc làm 3 lần, gồm đài sen, thân tượng và chân dung tượng.
Để thi công công trình “kỷ lục” này, nhiều thông số khác cũng rất “khủng”, đó là hệ thống giàn giáo với 495 tấn sắt, trị giá 10,5 tỷ đồng, khối lượng sắt thép làm khuôn, khung xương tới 350 tấn, khối lượng vận chuyển lên núi 2.500 tấn, khối lượng đào đá 1.200m3. Tượng được đúc theo phương pháp thủ công của các làng nghề đúc đồng truyền thống nổi tiếng Việt Nam như Đại Bái (Bắc Ninh), Ý Yên (Nam Định)…
Không chỉ hoàn thành tượng với kỹ thuật tuyệt vời mà bên cạnh đó, không kém phần quan trọng là việc huy động nguồn lực từ xã hội hoá do Tỉnh hội Phật giáo, đơn vị chủ đầu tư dự án thực hiện. Bởi lẽ, tổng vốn công trình rất lớn, tới hơn 75 tỷ đồng và các nhà “tài trợ vàng” đã phát tâm công đức xây dựng tượng có thể kể ra như: Ngân hàng Công thương, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam, Ngân hàng Liên Việt, Công ty CP Phát triển Tùng Lâm...
Công trình dài hơi
Tính từ quá trình “phôi thai” cho đến khi tượng hoàn thành là hơn 10 năm, kể từ khi đồng chí Nguyễn Văn Quynh, lúc đó là Chủ tịch UBND tỉnh đặt vấn đề với hoạ sĩ Lê Vân Hải về việc dựng tượng Phật hoàng tại Yên Tử. Để rồi cũng phải đến giữa tháng 12-2009, cũng đúng vào dịp giỗ sơ Tổ Trúc Lâm Trần Nhân Tông lần thứ 701, việc khởi công xây dựng tượng mới có thể tiến hành và dần hoàn thiện từ đó đến nay. Trong đó, tháng 6-2012 đúc toàn bộ đài sen, tháng 8 năm đó tiếp tục đúc phần thân tượng, tháng 11 thì đúc phần chân dung tượng, tháng 5-2013 đúc tim tượng Phật hoàng để đi vào chỉnh sửa, hoàn thiện toàn bộ tượng cũng như khuôn viên xung quanh công trình.
Tượng Phật hoàng Trần Nhân Tông hiện nay nằm trên tuyến hành hương bộ theo đường đá tự nhiên, từ khu vực tượng đá An Kỳ Sinh lên chùa Đồng. Tượng được đúc cân đối ở tư thế ngồi trong trạng thái tĩnh tại, ung dung thư thái. Những người từng đến Yên Tử sẽ dễ dàng nhận ra, bức tượng được lấy từ bản gốc bức tượng đá đang được thờ tại Tháp tổ, phía dưới khu vực chùa Hoa Yên. Nói về điều này, Thượng toạ Thích Thanh Quyết, Trưởng Ban Trị sự Tỉnh hội Phật giáo từng chia sẻ với báo chí: “Sau khi đưa ra trưng cầu ý kiến nhân dân, chúng tôi cùng với nhiều nhà nghiên cứu đã đi đến thống nhất lấy mẫu pho tượng Trần Nhân Tông trong Tháp tổ Huệ Quang để dựng tượng trên An Kỳ Sinh. Bức tượng này thể hiện ngài với tư thế ngồi thiền, hai tay bắt quyết, ngài mặc áo của dòng tiểu thừa, eo thon, khuôn mặt hiền từ thoát tục. Bốn mặt bệ đá đặt tượng của ngài được chạm khắc hoa văn hoa cúc và hình ảnh con rồng thời Trần…”.
Vậy là sau rất nhiều khó khăn, trở ngại, bức tượng Phật hoàng Trần Nhân Tông đã hoàn thành. Mùa xuân này, du khách về với Yên Tử sẽ được chiêm ngưỡng thêm một công trình mới trong tuyến hành hương tham quan, vãn cảnh, lễ phật nơi đất thiêng Yên Tử.
Ngọc Mai
