Trước sự giao thoa, xâm lấn của các yếu tố văn hoá ngoại lai, Then nghi lễ cổ ở Bình Liêu đang đứng trước nguy cơ mai một. Lời hát, trang phục dân tộc của người Tày ở Bình Liêu gần như chỉ còn trong ký ức của những người già. Việc làm quan trọng hơn bao giờ hết lúc này là phải thay đổi nhận thức về hát Then trong giới trẻ. Cách làm hiệu quả nhất vẫn là đưa hát Then vào trong các mô hình CLB.
Đi đầu trong công tác này phải kể đến Tỉnh Đoàn và Hội VNDG tỉnh. Hai đơn vị đã ký kết chương trình phối hợp “Tuyên truyền vận động thanh, thiếu nhi tham gia bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá văn nghệ dân gian trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh, giai đoạn 2013-2018”. Mục tiêu của chương trình là nâng cao nhận thức của thế hệ trẻ về giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc; giáo dục truyền thống dân tộc, lòng tự hào dân tộc; nêu cao tinh thần xung kích của thanh niên trong việc sưu tầm, nghiên cứu bảo tồn VNDG quý báu của tỉnh, tuyên truyền, giới thiệu rộng rãi trong nhân dân, góp phần xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc. Từ chương trình này, nhiều CLB “Tuổi trẻ tham gia giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc” đã được thành lập, trong đó có các CLB hát Then ở Bình Liêu. Bên cạnh đó, một chương trình khác là “Em yêu làn điệu dân ca”, lấy sự hiểu biết VNDG làm một trong những tiêu chí rèn luyện đội viên, đoàn viên cũng đã tạo được ấn tượng tốt trong học đường, giúp các em học sinh đến với dân ca một cách bài bản và có hệ thống hơn.
Ngoài ra, Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch cũng đã hỗ trợ kinh phí, trang phục, đạo cụ để các CLB Then ở Bình Liêu được duy trì, phát triển. Nhờ sự quan tâm ấy, hàng loạt CLB hát Then đã ra mắt trong thời gian gần đây, như: CLB hát Then xã Tình Húc, CLB hát Then xã Vô Ngại, CLB “Giai điệu quê hương” xã Hoành Mô v.v.
Về phía ngành Giáo dục - Đào tạo, trong chương trình “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” cũng đã lồng ghép các hoạt động CLB hát dân ca. Thầy giáo Tô Đình Hiệu, giáo viên Trường THCS và THPT Hoành Mô (Bình Liêu), Chủ nhiệm CLB “Giai điệu quê hương”, cho biết: “Không phải chờ đến bây giờ chúng tôi mới có mô hình này. CLB của chúng tôi đã hình thành và hoạt động có hiệu quả từ khá sớm, xuất phát từ tình yêu vốn quý dân ca của giáo viên và học sinh trong trường”. Trong mỗi buổi sinh hoạt, các thành viên mới gia nhập sẽ được các thầy cô, các lão nghệ nhân người Tày truyền đạt lại các bài hát Then, chỉ bảo nghệ thuật chơi đàn Tính. Được biết, không chỉ thành viên trong CLB mà nhiều học sinh Trường THCS và THPT Hoành Mô cũng biết hát Then. Các bạn còn thường xuyên tham gia chương trình ngoại khoá tìm hiểu quê hương, đi hát Then giao lưu ở rất nhiều khe bản xa xôi, tham gia các hội thi, liên hoan văn nghệ quần chúng trong khu vực cũng như toàn quốc.
Từ mô hình CLB, làn điệu hát Then ở Bình Liêu đã có môi trường tốt để được lưu giữ, phát triển. Thầy giáo Tô Đình Hiệu, Chủ nhiệm CLB “Giai điệu quê hương”, cho rằng: “Việc tạo ra một “không gian tồn tại” cho Then cổ là hết sức cần thiết. Đó là cần có một chế độ đãi ngộ hợp lý cho các nghệ nhân; đồng thời cần có sự thống nhất giữa nghệ nhân, gia đình và cơ quan tổ chức tour du lịch để du khách được tham gia…”.
Huỳnh Đăng
