Như Báo Quảng Ninh trong các số báo ra ngày 30-7-2011 với tựa đề “Hồi sinh một miền ký ức” và ngày 18-8-2011 với tựa đề “Phục dựng làng chài thuỷ cư trên Vịnh Hạ Long - Ý tưởng có thành hiện thực?” đã đề cập đến dự án phục dựng, bảo tồn và phát huy một số giá trị văn hoá dân gian của ngư dân làng chài Cửa Vạn (Vịnh Hạ Long). Quá trình thông tin, Báo Quảng Ninh đã nhận được hồi âm của một số ban, ngành liên quan. Vừa qua, hội đồng nghiệm thu đã tiến hành đánh giá tổng kết, nghiệm thu dự án, vì vậy, chúng tôi xin thông tin tiếp đến bạn đọc về vấn đề này.
Theo báo cáo của Sở Văn hoá - Thể thao và Du lịch (đơn vị chủ đầu tư), dự án được UBND tỉnh phê duyệt theo Quyết định số 2371 ngày 6-7-2007; tiến trình triển khai dự án được thực hiện theo tiến độ cấp vốn của tỉnh. Cụ thể: Sở bắt đầu triển khai thực hiện dự án từ tháng 10-2007, song do tiến độ cấp vốn gián đoạn (năm 2008 không cấp vốn) nên thời gian thực hiện bị kéo dài. Hơn nữa, đây là dự án thực hiện điều tra, sưu tầm, phục dựng, bảo tồn để phát huy một số giá trị di sản văn hoá phi vật thể mang tính đặc thù rất cao, không gian điều tra, sưu tầm rộng lớn (gần hết vùng ven biển và đảo từ Yên Hưng, Hoành Bồ, Hạ Long, Cẩm Phả đến Vân Đồn), cư dân trong vùng dự án phần lớn sống trên biển hoặc ven biển nên việc thực hiện các nội dung, nhiệm vụ của dự án cũng gặp nhiều khó khăn.
Tuy vậy, đến cuối năm 2010, các hạng mục của dự án đã cơ bản hoàn thành, đạt mục tiêu đề ra. Dự án đã phục dựng, bảo tồn một số sinh hoạt văn hoá dân gian của ngư dân một làng Việt cổ thuỷ cư với các giá trị di sản văn hoá phi vật thể sống động của cộng đồng ngư dân ngay trong lòng Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long. Đó là đã điều tra, sưu tầm các giá trị văn hoá dân gian tiêu biểu; phục dựng hình thức hò hát giao duyên trên biển, hát đón dâu trên thuyền theo phương thức bảo tồn sống trong người dân và nhóm lao động là ngư dân Cửa Vạn làm việc tại Trung tâm Văn hoá nổi Cửa Vạn (Ban Quản lý Vịnh Hạ Long) (nhóm hát còn 25/30 người hiện đang sinh sống tại làng); phục dựng lễ hội đình Giang Võng - lễ hội cổ truyền của làng chài thuỷ cư; phục dựng một số tập quán, nghề truyền thống tiêu biểu như cách thức đánh bắt hải sản, sản xuất ngư cụ, trò diễn...; mở 6 lớp bồi dưỡng kiến thức bảo tồn, phát huy giá trị các di sản văn hoá, kiến thức về kinh tế cho ngư dân làng chài; làm phim phản ánh các sinh hoạt văn hoá văn nghệ dân gian đã phục dựng và không gian văn hoá của làng chài Cửa Vạn (hát giao duyên, hát đám cưới, lễ hội đình Giang Võng); xuất bản sách ảnh, sách chuyên khảo giới thiệu về các giá trị văn hoá dân gian của làng chài Cửa Vạn; tổ chức hội thảo khoa học về bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hoá làng chài thuỷ cư gắn với việc phát triển du lịch.
Từ kết quả trên, quá trình thực hiện dự án cũng đã rút ra nhiều bài học quý cho công tác bảo tồn, phát huy giá trị các sinh hoạt văn hoá dân gian. Dự án là cơ sở góp phần tạo thêm một điểm du lịch văn hoá sinh động, hấp dẫn, thu hút khách du lịch với nhiều sản phẩm văn hoá, đáp ứng được đòi hỏi của nhiều loại hình du lịch như du lịch sinh thái, tham quan thắng cảnh, du lịch nghiên cứu khoa học lịch sử, khảo cổ, dân tộc học, văn hoá, văn nghệ dân gian truyền thống, du lịch khám phá v.v.. Qua dự án đã tạo điều kiện bảo tồn các “bảo vật nhân văn sống” (nghệ nhân) nhằm bảo tồn, bảo vệ và truyền bá di sản văn hoá phi vật thể cho thế hệ trẻ; đảm bảo sự tiếp nối của văn hoá truyền thống trong đời sống hôm nay. Dự án cũng tạo tiền đề cho việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế khai thác thuỷ sản của ngư dân nơi đây vốn vẫn tiềm ẩn nguy cơ phá vỡ môi trường và cảnh quan thiên nhiên sang kinh tế du lịch và bảo vệ môi trường Vịnh Hạ Long một cách bền vững.
Tuy nhiên, dự án mới dừng ở việc điều tra, sưu tầm, nghiên cứu, phục dựng và gợi mở hướng phát huy giá trị văn hoá dân gian làng chài trên Vịnh Hạ Long chưa được đầu tư để phát huy hiệu quả các giá trị văn hoá dân gian ấy. Chính vì vậy, Sở Văn hoá - Thể thao và Du lịch sẽ đề xuất UBND tỉnh chỉ đạo các đơn vị chức năng xây dựng dự án tiếp nối, đồng thời bàn giao kết quả dự án nói trên cho Ban Quản lý Vịnh Hạ Long quản lý, khai thác sau này. Theo đó, dự án mở rộng phát huy giá trị văn hoá dân gian làng chài trên Vịnh Hạ Long sẽ do Ban Quản lý Vịnh Hạ Long lập và triển khai thực hiện với nhiệm vụ bảo tồn không gian văn hoá làng chài Cửa Vạn, Vung Viêng. Dự án sẽ tập trung vào việc quy hoạch lại không gian, kiến trúc các nhà nổi của ngư dân; phục dựng lại một số thuyền buồm theo kiểu truyền thống; duy trì một số sinh hoạt văn hoá dân gian trong cuộc sống đời thường của người dân; xây dựng điểm du lịch cộng đồng tại hai làng chài nói trên v.v.. Hy vọng, dự án sẽ sớm được triển khai thực hiện để việc phát huy các giá trị văn hoá dân gian làng chài trên Vịnh Hạ Long đạt hiệu quả.
Phan Hằng
