Phòng Quản lý Di sản (Sở Văn hoá - Thể thao) hiện đang lưu giữ tập bản thảo “Di sản Hán Nôm Quảng Ninh” dày khoảng 2.800 trang khổ A4. Đây là kết quả dự án “Điều tra sưu tầm di sản Hán Nôm Quảng Ninh” do Sở Văn hoá - Thông tin trước đây và Viện Nghiên cứu Hán Nôm thực hiện trong 2 năm 2003-2004. Tuy nhiên, sau hơn 10 năm, công trình này vẫn “đắp chiếu” chưa được xuất bản thành sách để ra mắt bạn đọc, phát huy giá trị.
Theo Giáo sư Hoàng Giáp, nguyên Trưởng phòng Sưu tầm (Viện Nghiên cứu Hán Nôm), Quảng Ninh là tỉnh có một kho tàng tư liệu Hán Nôm cực kỳ phong phú. Trong các thư tịch Hán Nôm, thể loại phát triển rực rỡ nhất trong giai đoạn từ thế kỷ XIII đến hết thế kỷ XV là thơ văn Hán Nôm. Đã có gần 100 tác phẩm thơ phú viết về Quảng Ninh được sưu tầm, phiên dịch, hiệu đính. Nhà giáo Nguyễn Thanh Dân (nguyên giáo viên Trường THPT Hòn Gai - đã mất) trước đây đã tập hợp khá nhiều những tác phẩm thơ văn Hán Nôm tiêu biểu sáng tác về Quảng Ninh trong cuốn sách “Trong kho tàng thơ văn Hán Nôm”. Theo thống kê của ông, trong cuốn “Hoàng Việt thi văn tuyển” của Bùi Huy Bích có 22 tác giả, cuốn “Hợp tuyển thơ văn Việt Nam” có 14 tác giả và cuốn “Thơ văn Lý - Trần”, có 22 tác giả đã viết về An Bang - vùng Quảng Ninh nay, chưa kể những tác giả khuyết danh. Di sản Hán Nôm phân bố nhiều nhất ở TX Quảng Yên. Theo số liệu thống kê của Viện Nghiên cứu Hán Nôm năm 2001, TX Quảng Yên có 144 bia đá thuộc các di tích lịch sử đình, đền, chùa, miếu, tập trung chủ yếu là khu vực Hà Nam. Dù bị mất mát khá nhiều nhưng tư liệu Hán Nôm ở Hà Nam còn rất phong phú nội dung thể hiện công cuộc khai hoang mở đất, lấn biển, lập làng nơi đây.
Thực hiện dự án “Điều tra sưu tầm di sản Hán Nôm Quảng Ninh”, các chuyên gia Viện Nghiên cứu Hán Nôm đã dày công điền dã tại các địa phương trong tỉnh sưu tầm, biên dịch, hiệu đính để có thể cho ra đời cuốn “Di sản Hán Nôm Quảng Ninh” dày hơn 2.000 trang A4. Nội dung gồm: Phần khái quát và địa chí; văn khắc với hơn 150 tấm bia và 10 chiếc chuông; 12 bản thần tích, 365 đạo sắc phong; hơn 1.000 hoành phi đại tự, gần 500 câu đối; 3 cuốn khoán lệ, hương ước và 4 cuốn địa bạ; gần 100 tác phẩm thơ văn.
Như vậy, có thể thấy đây là một kho tàng tư liệu Hán Nôm rất đồ sộ thuộc loại tiêu biểu nhất trong cả nước, giá trị to lớn về ngôn ngữ học và văn học. Nếu được xuất bản, đây sẽ là cuốn sách có giá trị, phản ánh khá đầy đủ các mặt kinh tế, chính trị, văn hoá, tư tưởng, phong tục tập quán của các nhân vật lịch sử, của từng vùng, địa phương, dân tộc trong tỉnh Quảng Ninh bằng chữ Hán và chữ Nôm. Bản thảo đã được hoàn thiện vào quý I-2008 và dù đã được Ban Tuyên giáo Tỉnh uỷ thẩm định, UBND tỉnh đồng ý nhưng cuốn sách cuối cùng vẫn không được ra đời. Nguyên nhân là do giá thành cuốn sách cao.
Theo ông Nguyễn Trung Hà, Trưởng Phòng Quản lý Di sản, hiện nay vẫn chưa có nguồn kinh phí nào để có thể xuất bản công trình này. Vì vậy, trước mắt Phòng Quản lý Di sản sẽ lưu trữ bảo quản cẩn thận tập bản thảo, chờ sau này có cơ hội xuất bản thành sách để phổ biến rộng rãi đến công chúng, bạn đọc.
Thiết nghĩ, ngành văn hoá Quảng Ninh nên sớm báo cáo UBND tỉnh có giải pháp để xuất bản bộ sách “Di sản Hán Nôm Quảng Ninh” để kết quả của một dự án công phu được in, phát hành, hiện thực hoá thành sản phẩm góp phần quan trọng vào công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hoá vùng đất và con người Quảng Ninh, đáp ứng lòng mong mỏi của đông đảo các nhà nghiên cứu cũng như bạn đọc trong và ngoài tỉnh.
Huỳnh Đăng
