Những năm gần đây, Vịnh Hạ Long ngày càng thu hút du khách nhiều hơn. Đây là điều đáng mừng nhưng không phải không đáng lo bởi một khi số lượng tàu thuyền, du khách đến Hạ Long ngày càng nhiều thì sức ép trong bảo tồn các giá trị của Vịnh Hạ Long cũng càng lớn.
Và để “giảm tải” cho Vịnh Hạ Long, không có cách nào tốt hơn là phải chú trọng bảo tồn, phát huy giá trị các di sản văn hoá, thắng cảnh vùng ven bờ và trên bờ tại các địa phương.
Với nhiều người từng sống lâu năm ở Hạ Long mỗi khi “hoài cổ” lại thấy tiếc những vật chứng lịch sử của Hòn Gai không giữ lại được đến ngày nay. Tại cảng Hòn Gai, đầu thế kỷ 19, người Pháp đã cho xây dựng cẩu Poóc-tích để rót than xuống tàu. Những năm 60 của thế kỷ trước, mặc cho bom đạn máy bay Mỹ trút xuống, cẩu Poóc-tích vẫn đứng vững cùng những người công nhân ngành Than kiên cường. Rất tiếc, bây giờ những cái cẩu này đã không được giữ lại như một di tích lịch sử nữa. Khoảng chục năm trước, khi kè lại cảng Hòn Gai, người ta lại tìm thấy 2 khẩu súng thần công cổ. Ngay sau đó, hai cổ vật này đã được đưa về Bảo tàng tỉnh. Nhiều người tiếc rẻ, ước giá như hai cẩu Poóc-tích và hai khẩu súng thần công kia được giữ lại tại chỗ thì hẳn hôm nay, Hạ Long đã có một điểm tham quan lịch sử hấp dẫn du khách. Có ai đến thành phố nhỏ Malacca (Malayxia) mới thấy người Mã có ý thức giữ gìn di sản văn hoá như thế nào. Tại đây, người ta đã giữ lại nhiều công trình từ thời Malacca là thuộc địa của Hà Lan, như nhà thờ Christ Church - “Nhà thờ Đỏ” xây dựng vào thế kỷ thứ 18 (1741-1753), pháo đài A Famosaxây dựng năm 1511… Nhờ vậy, ngày nay, Malacca rất hấp dẫn du khách.
Quay lại Hòn Gai, không chỉ chẳng giữ được cẩu Poóc-tích, súng thần công, nhà chủ mỏ (dù bị bom Mỹ đánh nhưng có thể tôn tạo, phục dựng được)… ngay cả các di tích, thắng cảnh của Hòn Gai đến nay chúng ta cũng chưa khai thác được giá trị của chúng, hoặc khai thác còn hạn chế, như bài thơ của vua Lê Thánh Tông nói riêng, cụm di tích núi Bài Thơ nói chung; di tích khảo cổ học cấp quốc gia Hòn Hai - Cô Tiên v.v.. Đã có thời kỳ việc khai thác du lịch núi Bài Thơ, đưa du khách lên đỉnh núi ngắm cảnh đã được tỉnh và TP Hạ Long đưa ra trao đổi, bàn bạc, nhưng cuối cùng những ý tưởng ấy đã không được thực hiện...
Còn nhớ vào năm 2000, Ban Quản lý Vịnh Hạ Long đã khởi xướng dự án Bảo tàng Sinh thái Hạ Long, trong đó xây dựng 12 “pha” của bảo tàng nhằm mục đích vừa giới thiệu giá trị của Vịnh Hạ Long, vừa nhằm hướng tới mở rộng, “giảm tải” cho di sản, trong đó có cụm di tích núi Bài Thơ, cụm di tích Chiến thắng Bạch Đằng, làng nghề truyền thống ở Hà Nam (Quảng Yên). 13 năm từ khi dự án được khởi xướng, đến nay, Dự án gần như vẫn chỉ là trên giấy.
Các địa phương liền kề của Vịnh Hạ Long, mỗi địa phương có những thế mạnh phát triển du lịch riêng, có thể tạo ra những sản phẩm du lịch hấp dẫn như về du lịch sinh thái, tắm biển (Vân Đồn), mua sắm, ẩm thực (Hòn Gai, Hoành Bồ), làng nghề, lễ hội truyền thống (Quảng Yên)… Tuy nhiên, việc xây dựng các giá trị này thành sản phẩm du lịch vần còn rất hạn chế. Nguyên nhân có lẽ thiếu sự liên kết giữa ngành Du lịch, các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ du lịch, người dân và chính quyền địa phương. Có lẽ nhận thấy giá trị tiềm năng này bị bỏ ngỏ, khoảng một, hai năm gần đây, một doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ đưa khách tham quan trên Vịnh Hạ Long là Công ty CP Du thuyền Đông Dương đã tìm tòi mở thêm các tour đưa du khách về làng quê xã Yên Đức (Đông Triều) cùng trồng rau, tìm hiểu đời sống người nông dân. Cho đến nay, cách làm này của Công ty Đông Dương vẫn đang phát triển tốt.
Đại Dương
