Đầu tháng 3 vừa qua, chùa Đống Phúc (TX Quảng Yên) đã làm lễ cất nóc chuẩn bị cho việc khánh thành chùa vào giữa năm nay. Dù mới có khung nhưng chỉ nhìn những cấu kiện gỗ vững chắc, hoành tráng đã có thể hình dung quy mô bề thế của ngôi chùa sau khi hoàn thiện. Ngôi chùa mới chắc chắn sẽ đẹp hơn hẳn ngôi chùa cũ. Bởi cũng giống như một vài đình, chùa khác quanh vùng thì chùa Đống Phúc cũ không mang dáng kiến trúc truyền thống thường thấy mà giống ngôi nhà cổ nhiều hơn. Vì vậy, công trình mới với lối kiến trúc thuần Việt chắc chắn sẽ tạo nên diện mạo mới cho di tích này.
Theo tư liệu ghi chép tại đây, chùa Đống Phúc nằm sát bến Rừng, bên ngã ba tả ngạn sông Bạch Đằng, thuộc làng An Hưng cổ, nay thuộc phường Yên Giang, TX Quảng Yên. Chùa đã được xây dựng từ lâu đời, tương truyền, nơi đây đã được Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn cùng các bộ tướng đến lễ Phật cầu quốc thái dân an trước trận Bạch Đằng lịch sử năm 1288 và cũng là nơi lập trai đàn cầu siêu cho các chiến sĩ trận vong sau đó. Vì vậy, chùa mặc nhiên trở thành nơi ghi dấu thiêng và tưởng niệm đại thắng này.
Theo lời kể của các cụ già, ngôi chùa cũng gắn với câu chuyện về thuở thiếu thời lưu lạc nhân gian của Vua Lê Thánh Tông. Theo đó, để tránh sự truy sát của Chính phi Nguyễn Thị Anh và các lộng thần, vua đã phải lánh nạn ở chùa, trong đó có chùa Đống Phúc. Do thấm nhuần giáo lý từ bi, nhân bản của Phật giáo và sống gần gũi trong nhân dân, sau này ông đã trở thành một vị vua minh triết, đức độ khoan hoà nổi tiếng trong lịch sử. Và trong cuộc kháng chiến chống Pháp của dân tộc, chùa đã trở thành điểm bí mật trong đường dây hoạt động của các chiến sĩ cách mạng...
Dù có một giai đoạn vàng son trong lịch sử nhưng cũng như nhiều công trình đình, chùa khác, những năm 45-50 của thế kỷ trước trở về sau, chùa được trưng dụng vào nhiều việc công khác. Cùng với đó, cơ sở thờ tự bị xuống cấp, cảnh thiền vắng vẻ, tiêu điều. Trải qua thời gian và những biến động của lịch sử nhưng điều đáng quý là chùa hiện còn giữ được hệ thống tượng pháp rất đẹp, có giá trị về mặt điêu khắc và chiếc bát hương cổ bằng gốm rất quý hiếm... Sự thay đổi của chùa như gần đây gắn liền với việc Đại đức Thích Thanh Lịch về trụ trì chùa. Đại đức đã từng bước quy hoạch khuôn viên thờ tự, đầu tiên là xây dựng tổ đường khá quy mô với 7 gian vào năm 2008, tôn thờ Trúc Lâm Tam Tổ và Lịch đại tổ sư. Đến tháng 10-2010, công trình chùa chính đã được khởi công xây dựng với kinh phí ước tính hơn 20 tỷ đồng hoàn toàn từ nguồn vận động xã hội hoá.
Đại đức Thích Thanh Lịch cho biết: “Chùa được xây dựng theo kiến trúc thời Lý với tổng diện tích 368m2. Chùa có 7 gian tiền đường và 3 gian hậu cung. Đặc biệt, kết cấu của chùa rất vững chắc khi được xây dựng bằng 500 khối gỗ lim với 76 trụ gỗ lim đỡ vòm chùa. Các hoạ tiết chạm khắc hoa văn lối cổ làm theo kiến trúc cuối thời Lê, đầu thời Nguyễn, bậc thềm và dãy hành lang bát vần được làm bằng đá xanh, điêu khắc tinh xảo. Ngoài ra, chùa còn có 20 trụ đá chạm khắc được đặt trước mặt chính vòm làm ngôi chùa gỗ càng thêm uy nghi, trang trọng. Đây được đánh giá sẽ là một trong những ngôi chùa bằng gỗ lớn trên địa bàn tỉnh”.
Chùa nằm trong một khuôn viên rộng rãi, thoáng đãng với tổng diện tích khoảng 10.000m2. Bên cạnh đó là đình Yên Giang, di tích đã được xếp hạng cấp quốc gia nằm trong Cụm di tích lịch sử Chiến thắng Bạch Đằng năm 1288, những năm tới đây cũng sẽ được trùng tu, tôn tạo lại. Ngoài ra, trong quy hoạch chung, nơi đây còn có một số công trình khác nữa như: Tam quan, gác chuông, nhà thờ mẫu... Đây hiện còn là nơi đặt trụ sở của Ban đại diện Phật giáo TX Quảng Yên do Đại đức Thích Thanh Lịch làm Trưởng ban. Vậy là, với nỗ lực phát tâm công đức của đông đảo doanh nghiệp, cá nhân, phật tử dưới sự quy tụ của nhà chùa, ngôi chùa có lịch sử lâu đời này đang hồi sinh mạnh mẽ, dần trở thành nơi quy ngưỡng tâm linh của đông đảo thập phương, thiện tín gần xa.
Ngọc Mai
