Bình Liêu có tới 4 CLB hát then mới nhưng trẻ trung nhất về cả tuổi nghề, tuổi đời của các thành viên thì phải kể tới CLB Giai điệu quê hương. Ngay cả chủ nhiệm CLB là Tô Đình Hiệu cũng vậy, anh mới có 29 tuổi, cái tuổi còn rất trẻ của những nghệ nhân then mới hiện nay.
Tuy vậy nhưng Tô Đình Hiệu gắn bó với then mới thì đã có “thâm niên” đáng kể. Anh cười và bảo: “Có lẽ, tôi thích hát then từ trong bụng mẹ ấy chứ!”. Mẹ anh là bà Chu Bích Sen, cô gái Tày của Bình Liêu. Ngay từ nhỏ, anh đã được mẹ hát ru bằng các bài then mới trong trẻo, thánh thót. Gia đình anh ngoài mẹ ra thì từ bố, rồi ông nội cũng đều biết hát then. Anh đặc biệt thừa hưởng từ mẹ giọng hát và niềm say mê với loại hình âm nhạc độc đáo này của quê hương. Nhưng nếu như mẹ anh chỉ một lần duy nhất dám bước lên sân khấu hát cho con trai đệm đàn tính khi tham gia thi Phụ nữ đảm đang, giỏi giang, duyên dáng của ngành cầu đường huyện thì ngược lại, có vẻ Tô Đình Hiệu vượt trội hơn về sự bạo dạn, tự tin. Bởi vậy, từ nhỏ biết hát, đến khi đi học Trường Cao đẳng Sư phạm Quảng Ninh và khi về làm giáo viên Trường THCS và THPT Hoành Mô thì anh đã nhiều lần tham gia văn nghệ; đặc biệt đưa tiếng hát then của quê mình tới bạn bè khắp nơi. Anh cũng cho hay, dù yêu thích như vậy nhưng sự thực là anh chưa từng được học bài bản về hát then cũng như cách chơi đàn tính. Hát then thì mẹ dạy rồi tự học, đàn tính cũng học kiểu truyền nghề từ một nghệ nhân của huyện rồi mày mò tập cho thành thục. Nhưng yêu tiếng then ra sao thì anh truyền điều ấy đến các học sinh của mình như thế, nhiệt tình, hào hứng và say mê.
Nói về CLB Giai điệu quê hương, anh chia sẻ: “Bản thân tôi biết hát từ nhỏ, nhưng tôi thấy nhiều bạn trẻ bảo không biết hát then là gì, họ đa phần cũng chỉ đi học các loại nhạc mới, hiện đại như hip-hop chẳng hạn. Tôi hỏi ý kiến học sinh, phụ huynh, thầy, cô trong trường đều thấy mọi người bày tỏ sự thích thú nên mới quyết định lập một nhóm hát then, sau lấy tên là CLB Giai điệu quê hương như bây giờ và mục đích cũng chỉ giản dị là để cho những người thích hát then được học thôi”.
Năm 2008, CLB thành lập với nhóm hát chỉ có 8 người. Các em học hết THPT lại ra trường và một lớp học sinh mới lại nối tiếp vào CLB. Hiện giờ, CLB có 18 thành viên gồm cả học sinh và giáo viên. Và đúng như Tô Đình Hiệu tâm sự thì những CLB hát then khác của huyện đa phần là các ông, bà đã nghỉ hưu hoặc làm nông nghiệp có điều kiện về thời gian để luyện tập, tham gia vào hoạt động của CLB. Nhưng vì Giai điệu quê hương thành lập ở trong trường học, bản thân Hiệu cũng là giáo viên, các học viên nếu không là giáo viên thì cũng là học sinh, phải lo cho chất lượng giảng dạy, giờ dạy đảm bảo, học sinh thì phải lo việc học tập là trước hết nên thời gian dành cho tập luyện khá ít ỏi. Anh thật thà bộc bạch: “Lời ca, tiếng đàn của các em đều chưa thật sự chuẩn, mượt mà được như các bà, các cụ hát then mới ở nhiều CLB khác nhưng đó là tiếng hát cất lên từ sự say mê...”.
Tự túc, tự phát ra đời, CLB đã may mắn được nhà trường tạo điều kiện về thời gian để hoạt động. Những năm qua, các tiết mục do thành viên của CLB biểu diễn đã có mặt trong nhiều chương trình văn nghệ của trường, của huyện với những bài then mới cải biên, hát về thầy cô giáo, mái trường, hát về quê hương, đất nước. Biết là thiếu các bài then phù hợp với lứa tuổi nhỏ, Tô Đình Hiệu lại mang trong lòng dự định mới là sáng tác những bài then phù hợp với lứa tuổi học sinh của các em. Hỏi về nguyện vọng của anh, Tô Đình Hiệu chia sẻ: “Tôi là giáo viên nên mong các em học giỏi, biết yêu quý hát then, làn điệu của quê hương Bình Liêu. Mong là ai lên Bình Liêu cũng sẽ được nghe người lớn, trẻ con hát then, để yêu quý thêm những làn điệu văn hoá riêng của quê hương mình...”.
Ngọc Mai
