Nhà máy Nhiệt điện Uông Bí được cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng bổ nhát cuốc đầu tiên khởi công xây dựng ngày 19-5-1961, đúng vào dịp kỷ niệm 71 năm Ngày sinh Bác Hồ vĩ đại. Đây là nhà máy phát điện lớn nhất được xây dựng trong kế hoạch 5 năm đầu tiên của sự nghiệp xây dựng CNXH ở miền Bắc.
Với vai trò quan trọng đó, Nhà máy đã được Chính phủ hết sức ưu tiên, mời các chuyên gia nước bạn Liên Xô sang giúp thiết kế, thi công và trang bị máy móc. Sau mấy năm nỗ lực của CBCN Nhà máy cùng với sự giúp đỡ tận tình của các chuyên gia Liên Xô, các tổ máy của Nhà máy Nhiệt điện Uông Bí đã được đưa vào vận hành. Ngày 18-1-1964 khánh thành đợt I, tiếp theo là khánh thành đợt II. Nhiệt điện Uông Bí đã trở thành nhà máy phát điện chủ lực ở miền Bắc XHCN. Các chuyên gia Liên Xô vẫn tiếp tục ở lại giúp Nhà máy trong nhiều năm sau.
Đoàn đại biểu Quỹ Hoà bình Matxcơva và Anh hùng Việt Nam, phi công vũ trụ V-Gorbatco thăm Nhà máy Nhiệt điện Uông Bí, tháng 11 - 2006. ảnh: TL
Ông Bùi Duy Bàn, nguyên Quản đốc Phân xưởng Máy, công tác tại Nhà máy từ năm 1963, nay đã nghỉ hưu, trú tại phường Trưng Vương, Uông Bí, xúc động nhớ lại: “Thời kỳ đầu, mỗi phân xưởng có 5 chuyên gia Liên Xô,mỗi người phụ trách một khâu. Các chuyên gia Liên Xô không quản ngại khó khăn ngày cũng như đêm đứng máy hướng dẫn chỉ bảo chúng tôi làm việc rất nhiệt tình và trách nhiệm cao. Họ đã dạy chúng tôi rất nhiều điều về nghề và kỷ luật công việc. Ngoài giờ làm họ rất thân thiện và tình cảm. Họ thường xuyên quan tâm, hỏi thăm đến đời sống, hoàn cảnh gia đình của CBCN. Gia đình nào có bố mẹ, vợ chồng, con cái ốm đau, họ đến thăm hỏi, tặng quà. Những dịp Tết Nguyên đán của Việt Nam, nhiều chuyên gia Liên Xô còn đặt vấn đề với lãnh đạo nhà máy cho phép đến thăm và ăn tết cùng các gia đình công nhân. Gia đình tôi cũng vịnh dự được đón các chuyên gia đến thăm. Ngày ấy, còn khó khăn lắm, nên khi các chuyên gia đến ăn Tết cùngnhiều gia đình rất ái ngại. Nhưng sự chân thành, hoà đồng của họ đã làm tan đi khoảng cách... Kỷ niệm mà tôi nhớ nhất là có một lần, Nhà máy bị sự cố đúng vào 12h đêm, công nhân chúng tôi không thể tự xử lý được mà cần phải có chuyên gia. Một chuyên gia Liên Xô cùng CBCN Nhà máyxử lý sự cố, xong đã 3h sáng, ai cũng đói và mệt. Tất cả kéo nhau về nhà một công nhân trong nhóm cùng luộc sắn, chấm muối ớt ăn. Tình cảm chân thành, lối sống giản dị ấy của các chuyên gia Liên Xô khiến tôi không bao giờ quên. Tôi luôn mong muốn có được thông tin về những người bạn Nga của chúng tôi...”.
Hình ảnh của các chuyên gia Liên Xô mãi lưu lại trong ký ức của nhiều thế hệ cán bộ, công nhân Nhà máy Nhiệt điện Uông Bí đến bây giờ. Nhà máy Nhiệt điện Uông Bí ngày ấy, nay đã phát triển rất nhiều, với quy mô mới, tầm cao mới. Nhà máy mở rộng công suất 300 MW (giai đoạn 1) đang được khẩn trương hoàn thiện đưa vào vận hành, công trình Nhà máy nhiệt điện Uông Bí mở rộng 300 MW (giai đoạn 2) đang được gấp rút khởi công xây dựng.Uông Bí - “Nguồn sáng vùng Đông Bắc của Tổ quốc” sẽ trở thành một Trung tâm Nhiệt điện với tổng công suất 710 MW trong một ngày gần đây, góp phần bảo đảm cung cấp điện ổn định cho vùng trọng điểm kinh tế. Sự lớn mạnh này có công lao rất lớn của các chuyên gia Liên Xô đã giúp đỡ nhà máy trong từng bước phát triển.
