Trong những năm gần đây, ngành Du lịch Quảng Ninh đã có những chuyển biến tích cực. Tốc độ tăng trưởng bình quân từ năm 2001 đến năm 2013 tăng khoảng 12%/năm. Đặc biệt, năm 2013 khách du lịch đến Quảng Ninh đạt trên 7,5 triệu lượt, tổng doanh thu đạt 5.000 tỷ đồng, tăng 18% so với cùng kỳ năm 2012.
Các loại hình dịch vụ phục vụ khách du lịch cũng tăng nhanh. Đến nay, trên địa bàn tỉnh có khoảng 1.000 cơ sở lưu trú du lịch, trên 500 tàu du lịch các loại, 45 doanh nghiệp lữ hành, hàng trăm nhà hàng, điểm mua sắm và bãi tắm du lịch thu hút khoảng 23 ngàn nhân lực trực tiếp và 37 ngàn nhân lực gián tiếp. Du lịch đã đóng góp quan trọng vào kinh tế, xã hội của tỉnh, góp phần nâng cao vị thế Hạ Long - Quảng Ninh, trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách trong nước và quốc tế.
Đạt được những kết quả đó, một trong những nguyên nhân quan trọng là do Du lịch Quảng Ninh đã có sự chuẩn bị tốt về mặt nhân lực, nhất là trong năm 2013. Theo số liệu thống kê của Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch, trong 3 năm trở lại đây, ngành Du lịch đã phối hợp với các cơ sở đào tạo có uy tín đẩy mạnh đào tạo, đào tạo lại, bồi dưỡng cho 61 khoá học với tổng số gần 5 ngàn nhân lực của ngành theo nhiều hình thức khác nhau, như đào tạo chuyên sâu, bồi dưỡng, nâng cao… Trong các chương trình đào tạo, ngành Du lịch đã chú trọng đào tạo kỹ năng giao tiếp, ứng xử văn hoá trong du lịch. Cũng tính riêng từ năm 2010 đến nay, ngành Du lịch phối hợp với Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học quốc gia Hà Nội) đào tạo thạc sĩ du lịch cho 24 cán bộ quản lý Nhà nước về du lịch, giảng viên Trường Cao đẳng Văn hoá, Nghệ thuật và Du lịch Hạ Long, Ban quản lý Vịnh Hạ Long và lãnh đạo một số doanh nghiệp du lịch; phối hợp với Hiệp hội Du lịch, Công an tỉnh, Trường Cao đẳng Nghệ thuật và Du lịch Hạ Long, Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Giao thông - Vận tải… tập huấn, đào tạo nâng cao năng lực quản lý cho hàng trăm chủ tàu, cán bộ quản lý, điều hành trên Vịnh Hạ Long và hàng nghìn nhân viên phục vụ tàu du lịch trên Vịnh Hạ Long; nâng cao năng lực quản lý cho lãnh đạo và nhân viên của các khách sạn, nhà hàng, điểm mua sắm, chợ đêm du lịch Bãi Cháy; đào tạo, bồi dưỡng, sát hạch cấp chứng chỉ cho hướng dẫn viên du lịch quốc tế; tập huấn nghiệp vụ du lịch cho lái xe ô tô du lịch v.v..
Điều đáng nói, năm 2012 ngành Du lịch đã ký Biên bản hợp tác phát triển du lịch với dự án EU của Liên minh châu Âu để hỗ trợ xây dựng Điều khoản tham chiếu cho chuyên gia quy hoạch tổng thể phát triển Du lịch Quảng Ninh đến 2020, tầm nhìn 2030; hỗ trợ chương trình tổng thể quản lý điểm đến; chương trình đào tạo nhân lực du lịch. Chỉ tính riêng trong năm 2013, ngành Du lịch phối hợp với chuyên gia dự án EU mở 14 lớp đào tạo cho 1.014 cán bộ quản lý, thuyết minh viên du lịch và cộng đồng tham gia hoạt động du lịch tiêu chuẩn quốc tế. Ngoài ra, Dự án EU còn phối hợp với ngành Du lịch xây dựng bộ tiêu chuẩn nghề “Phục vụ tàu du lịch” dành cho nhân lực phục vụ tàu du lịch trên Vịnh Hạ Long. Sau khi bộ tiêu chuẩn nghề này hoàn thành sẽ được Tổng cục Du lịch chính thức phê duyệt và áp dụng đào tạo thí điểm tại khu vực Hạ Long.
Theo đánh giá của lãnh đạo ngành Du lịch, so với những năm trước đây, công tác đào tạo nguồn nhân lực du lịch thực sự đã được nâng cao một bước cả về số lượng và chất lượng. Việc phát triển nguồn nhân lực của ngành Du lịch đang được triển khai đồng bộ. Từ việc xây dựng quy hoạch dài hạn, tổng thể đến xây dựng kế hoạch, chương trình, thực hiện các biện pháp có tính chất cấp bách, thường xuyên và đã có được những kết quả nhất định góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch Quảng Ninh. Nhìn chung, nguồn nhân lực hoạt động trong lĩnh vực du lịch trên địa bàn tỉnh hiện nay đã có sự chuyển biến rõ rệt, đổi mới, nâng cao về trình độ chuyên môn nghiệp vụ, từng bước đáp ứng yêu cầu hoạt động kinh doanh du lịch theo cơ chế thị trường. Hiện tại, ngày càng có nhiều doanh nghiệp áp dụng mô hình quản trị nguồn nhân lực tiên tiến, làm tốt các khâu tuyển chọn, đào tạo bồi dưỡng, sử dụng nguồn nhân lực. Đặc biệt, những doanh nghiệp du lịch lớn có đội ngũ lao động chất lượng khá, được đào tạo bài bản, chính quy, có ý thức, thái độ nghề nghiệp nghiêm túc, kiến thức, kỹ năng nghiệp vụ khá chuyên nghiệp, đáp ứng tốt yêu cầu của công việc. Tuy nhiên, hiện nay lực lượng lao động của ngành Du lịch vẫn còn những hạn chế, bất cập. Đó là chất lượng đội ngũ lao động du lịch ở một số cơ sở vẫn còn thấp, trình độ chuyên môn nghiệp vụ, ngoại ngữ chưa đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của công việc. Trong quá trình phục vụ vẫn thường thấy nhân viên phục vụ mắc sai sót, phong cách phục vụ của một bộ phận nhân viên trong ngành còn thiếu chuyên nghiệp ảnh hưởng đến hoạt động chung của ngành.
Nguồn nhân lực đóng vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển của ngành Du lịch, có tác động quyết định trực tiếp tới hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp và sự phát triển ngành Du lịch địa phương. Các doanh nghiệp du lịch có phát triển kinh doanh được hay không phụ thuộc rất lớn vào đội ngũ nhân viên của mình. Cùng với sự gia tăng của lượng khách và cơ sở vật chất kỹ thuật, để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực du lịch trong thời gian tới, ngành Du lịch Quảng Ninh đang tập trung đẩy mạnh công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ hơn nữa nhằm đáp ứng tốt yêu cầu về chất lượng lao động trong ngành. Bà Vũ Thị Hồng Hạnh, Phó Phòng Nghiệp vụ Du lịch, Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch, cho biết, phát huy những kết quả đã đạt được, trong năm 2014 này, ngành Du lịch tiếp tục phối hợp với dự án EU, Hiệp hội Du lịch và các cơ sở đào tạo có thương hiệu, tổ chức thường xuyên, liên tục các khoá đào tạo nhân lực cho các cơ sở kinh doanh dịch vụ du lịch, cộng đồng tham gia hoạt động du lịch... Trong đó đặc biệt chú trọng đào tạo đào tạo viên làm nòng cốt nhân rộng phương thức đào tạo của dự án EU tại Quảng Ninh và bồi dưỡng kỹ năng giao tiếp cho nhân lực du lịch Quảng Ninh. Đồng thời, phối hợp với cơ quan truyền thông tuyên truyền nâng cao hình ảnh nghề du lịch. Cũng như tiếp tục huy động các nguồn lực, thu hút các dự án phục vụ công tác đào tạo, bồi dưỡng phát triển nhân lực du lịch Quảng Ninh đáp ứng yêu cầu phát triển và hội nhập…
Thu Nguyên
