Theo thống kê, trên địa bàn huyện Đông Triều có 133 điểm di tích, trong đó có 24 di tích đã xếp hạng cấp quốc gia và cấp tỉnh. Đặc biệt, nơi đây có Khu di tích lịch sử nhà Trần là một quần thể gồm 14 điểm di tích nằm ở phía Nam dãy núi Đông Triều, trên một vùng rộng lớn có diện tích tự nhiên khoảng 11.095ha.
Những năm qua, các di tích trên địa bàn đã được đầu tư tu bổ, tôn tạo với nguồn vốn cả từ ngân sách T.Ư, địa phương và nguồn kinh phí xã hội hoá. Tiêu biểu như: Di tích chùa Bắc Mã, chùa Non Đông, chùa Mỹ Cụ, chùa Hổ Lao và 14 pho tượng cổ tại chùa Nhuệ Hổ được đầu tư từ nguồn vốn ngân sách với tổng giá trị 41 tỷ đồng; chùa Phúc Lâm, nhà tả vu, hữu vu chùa Cảnh Huống, chùa Cầm, chùa Quỳnh Lâm được đầu tư từ nguồn thu công đức và xã hội hoá với tổng giá trị 21,8 tỷ đồng. Hiện nay, nhiều dự án về đầu tư cho di tích vẫn đang tiếp tục được triển khai như: Dự án quy hoạch tổng thể chùa Bắc Mã, đầu tư nhà tổ, nhà khách, đình Bắc Mã, nhà truyền thống v.v.. với tổng kinh phí khoảng 80 tỷ đồng; dự án quy hoạch khu di tích lịch sử cách mạng và danh thắng xã Yên Đức; Dự án quy hoạch chùa Non Đông và đầu tư xây dựng các công trình phụ trợ với dự kiến kinh phí trên 10 tỷ đồng được huy động từ nguồn xã hội hoá...
Riêng với Khu di tích lịch sử nhà Trần tại Đông Triều, trong những năm qua, nhiều dự án nghiên cứu thăm dò, khai quật khảo cổ học đã được tiến hành làm cơ sở cho việc quy hoạch bảo tồn các di tích tại các điểm như: Đền Thái, Thái Lăng, lăng Tư Phúc, chùa Quỳnh Lâm, chùa Hồ Thiên, chùa Ngoạ Vân, khu vực Thông đàn, chùa Ba Bậc... Việc lập quy hoạch tu bổ, tôn tạo di tích cũng có những bước tiến tích cực. Trong đó, dự án quy hoạch tổng thể khu di tích lịch sử văn hoá nhà Trần ở Đông Triều đã được trình lên Thủ tướng Chính phủ xem xét phê duyệt. Bên cạnh đó, vườn hiện vật lăng mộ vua Trần Hiến Tông đã hoàn thành việc phục hồi, bàn giao cho địa phương quản lý từ cuối năm vừa qua; dự án trùng tu, tôn tạo 2 ngôi tháp cổ tại Thông đàn, khu vực chùa Ngoạ Vân do Công ty Cổ phần An Viên (Hà Nội) tài trợ kinh phí đã khởi công từ đầu năm nay; dự án tu bổ, tôn tạo di tích Thái Lăng khởi công từ cuối năm 2011 với nguồn kinh phí đầu tư 23,7 tỷ đồng v.v..
Tuy vậy, nhiều dự án hiện nay vẫn đang dậm chân tại chỗ hoặc chỉ mới khởi động bước đầu, như: Quy hoạch khu di tích lịch sử cách mạng và danh thắng xã Yên Đức mới đang tiến hành khảo sát, lập dự án xin chủ trương đầu tư của Bộ; quy hoạch chùa Non Đông và đầu tư xây dựng các công trình phụ trợ mới đang triển khai lập dự án. Quy hoạch chi tiết các điểm di tích trong Khu di tích lịch sử nhà Trần đang triển khai; quy hoạch chùa Quỳnh Lâm hay dự án đầu tư tôn tạo đền Thái đang lập dự án giải phóng mặt bằng; tuyến cáp treo tại cụm di tích chùa Ngoạ Vân cũng mới đang khảo sát, lập dự án; dự án hạ thấp đập tràn Trại Lốc vẫn chưa có chuyển động gì v.v.. Đặc biệt, các tuyến đường giao thông quan trọng đi vào các điểm di tích và đường nối từ Đông Triều sang Yên Tử (Uông Bí) hiện còn rất nhiều khó khăn. Ngoài tuyến đường từ thị trấn Đông Triều đi đến khu di tích đền thờ và lăng mộ vua Trần dài 18,3km đang thi công thì dự án tuyến đường từ hồ Trại Lốc vào chùa Ngoạ Vân, Hồ Thiên và đường từ khu di tích lịch sử nhà Trần nối sang Yên Tử hiện vẫn nằm trên giấy...
Thực trạng này xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó liên quan nhiều đến vấn đề kinh phí. Nói về điều này, tại cuộc làm việc với đoàn công tác của tỉnh do đồng chí Vũ Thị Thu Thuỷ, Phó Chủ tịch UBND tỉnh làm Trưởng Đoàn, đồng chí Nguyễn Thị Huân, Bí thư Huyện uỷ Đông Triều cho biết: “Tổng kinh phí hai tuyến đường trên 400 tỷ đồng, đây là việc rất khó khăn với ngân sách địa phương, nếu tỉnh không quan tâm dành nguồn lực để đầu tư mà để huyện tự cân đối thì những công trình này sẽ phải xếp lốt không biết đến bao giờ mới thực hiện được. Bên cạnh đó, các di tích nhà Trần tại Đông Triều đa phần là phế tích, cần khảo sát, khai quật khảo cổ làm cơ sở cho việc quy hoạch bảo tồn, phục dựng và phát huy giá trị các di tích. Kinh phí cho việc khảo cổ rất tốn kém cũng cần tỉnh quan tâm đầu tư...”. Cũng tại đây, đồng chí Vũ Thị Thu Thuỷ và các sở, ban, ngành liên quan đã đưa ra nhiều hướng nhằm gỡ khó cho địa phương.
Hy vọng rằng, từ đây việc đầu tư tu bổ, tôn tạo các di tích trên địa bàn Đông Triều sẽ có những kết quả khả quan hơn.
Ngọc Mai
