Tiếp tục chương trình làm việc tại kỳ họp thứ 10, ngày 21/11, Quốc hội tiến hành phiên thảo luận ở tổ để cho ý kiến đối với dự án Luật Trí tuệ nhân tạo.
Trong phiên thảo luận, đại biểu Trần Thị Kim Nhung, Ủy viên Thường trực Ủy ban Pháp luật của Quốc hội, Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh cho rằng cách tiếp cận của dự thảo luật chưa rõ ràng, chưa chỉ ra được mục tiêu chính là thúc đẩy phát triển công nghệ hay quản lý rủi ro của trí tuệ nhân tạo. Nhiều khái niệm còn chung chung, chồng lấn và khó phân biệt, trong khi những nội dung quan trọng như tiêu chí phân loại rủi ro, khuôn khổ đánh giá hay định hướng quản lý đạo đức và trách nhiệm khi sử dụng AI lại chưa được làm rõ. Những thiếu hụt này khiến cho việc triển khai các văn bản dưới luật gặp khó khăn vì thiếu căn cứ cụ thể.
Một số thiết chế được đề xuất trong dự thảo cũng chưa thuyết phục. Việc thành lập Ủy ban Quốc gia về Trí tuệ nhân tạo chưa xác định rõ cơ cấu, vai trò, tính chất hoạt động và có nguy cơ chồng chéo với Ban Chỉ đạo quốc gia về chuyển đổi số. Nếu thật sự cần một cơ quan liên ngành, theo quy định hiện hành, Thủ tướng đã có thẩm quyền quyết định thành lập mà không cần thiết phải ghi cứng trong luật. Tương tự, đề xuất thành lập Quỹ Phát triển trí tuệ nhân tạo cũng chưa được làm rõ về mục tiêu, nguyên tắc vận hành hay nguồn lực hình thành, trong khi hiện đã tồn tại nhiều quỹ tương tự, dẫn tới nguy cơ phân tán nguồn lực và trùng lặp chức năng.
Đại biểu cũng bày tỏ lo ngại về việc dự thảo chưa có quy định liên quan đến trách nhiệm bồi thường khi hệ thống AI gây ra thiệt hại, chưa xác định được chủ thể chịu trách nhiệm, thậm chí còn thiếu cả nguyên tắc để giao các cơ quan chức năng tiếp tục cụ thể hóa. Ngoài ra, dù luật loại trừ việc điều chỉnh các hệ thống AI phục vụ quốc phòng, an ninh hay tình báo, nhưng dự thảo lại không nêu rõ sẽ có văn bản riêng nào để quản lý những nội dung liên quan đến đạo đức và trách nhiệm trong lĩnh vực đặc thù này...
Phát biểu thảo luận, đại biểu Vũ Hồng Thanh, Phó Chủ tịch Quốc hội, ĐBQH tỉnh Quảng Ninh dẫn lại báo cáo trước đó của các cơ quan cho thấy trên thế giới hiện chỉ có một số ít quốc gia ban hành luật riêng về AI, còn nhiều nước vẫn trong quá trình theo dõi, vừa triển khai vừa tiếp tục nghiên cứu để hoàn thiện sau, bởi tác động của AI đến kinh tế – xã hội là rất lớn và khó lường. Bên cạnh những lợi ích rõ rệt, AI còn tiềm ẩn những tác động tiêu cực mà nhiều khi chưa thể nhận diện đầy đủ.
Theo đại biểu, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thảo luận và thống nhất quan điểm cần ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo, dù không đặt mục tiêu cầu toàn ngay từ đầu. Luật được xác định mang tính chất luật khung, chỉ quy định những nguyên tắc căn bản, còn các nội dung cụ thể sẽ giao Chính phủ ban hành để bảo đảm tính linh hoạt, đồng thời vẫn phải rõ ràng, có cơ sở vững chắc, tránh quy định chung chung dẫn đến khó thực thi. Đại biểu thừa nhận tốc độ phát triển của công nghệ AI rất nhanh, thậm chí có thể khiến tuổi thọ của luật không dài, nhưng việc sớm có một đạo luật là cần thiết để tạo hành lang pháp lý cho phát triển và quản lý.
Đại biểu cũng chỉ ra rằng dự thảo trình còn chưa tiếp thu một số ý kiến quan trọng của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Một trong các vấn đề chưa được hoàn thiện là quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại, cần bảo đảm phù hợp với Bộ luật Dân sự. Bên cạnh đó, việc phân loại mức độ rủi ro của hệ thống AI thành bốn nhóm (thấp, trung bình, cao và không chấp nhận được) vẫn chưa có tiêu chí, điều kiện và nguyên tắc rõ ràng để xác định.
Một phần quan trọng khác mà Ủy ban Thường vụ Quốc hội yêu cầu làm rõ là các biện pháp xử lý những rủi ro và hệ quả tiêu cực của AI. Thực tế hiện nay cho thấy sự xuất hiện của các sản phẩm AI như “deepfake” có mức độ tinh vi đến mức nhiều chuyên gia cũng khó phát hiện. Điều này có thể gây tác động lớn đến hành vi người tiêu dùng và các dịch vụ trên môi trường mạng. Dự thảo luật đã quy định việc gán nhãn đối với sản phẩm AI, nhưng vẫn còn những trường hợp không thể gắn nhãn hoặc không thể hiển thị nhãn một cách rõ ràng, nên cần tiếp tục hoàn thiện. Đại biểu cũng đề cập đến các tình huống AI tự tạo ra sản phẩm từ quá trình “được nuôi”, hoặc sản phẩm được tạo ra khi con người can thiệp vào hệ thống AI, dẫn đến việc khó xác định trách nhiệm.
Ngoài ra, vấn đề xử lý các nền tảng điện tử cung cấp dịch vụ AI, bao gồm nền tảng trong nước và nền tảng đặt ở nước ngoài, cũng cần được quy định rõ ràng, tương tự như kinh nghiệm từ Luật Thương mại điện tử. Trong bối cảnh các công cụ AI nước ngoài đang chiếm ưu thế, Đại biểu Vũ Hồng Thanh nêu câu hỏi liệu Việt Nam có nên mạnh dạn phát triển một hệ thống AI “Make in Vietnam” nhằm bảo đảm chủ động trong quản lý và phát triển hay không, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào nền tảng ngoại nhập.
Đại biểu nhấn mạnh rằng AI có thể gây ra những rủi ro rất lớn, từ ảnh hưởng quyền riêng tư đến nguy cơ xâm nhập hạ tầng số và nếu không có cơ chế quản lý phù hợp thì hậu quả có thể nghiêm trọng. Một số vấn đề như tổ chức Ủy ban Quốc gia về AI, thành lập các quỹ, hay quản lý AI trong lĩnh vực quốc phòng và an ninh cũng cần tiếp tục được giao cho Chính phủ quy định bằng các văn bản dưới luật để bảo đảm xử lý kịp thời những vấn đề phát sinh trên thực tế.
