Lập hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận Khu di tích (KDT) lịch sử văn hoá nhà Trần tại Đông Triều và KDT lịch sử, văn hoá và danh thắng Yên Tử là Di sản văn hoá thế giới, đó là việc đã được tỉnh đề ra từ lâu. Nhưng có một cuộc làm việc chính thức, đặt quyết tâm cao, mời đơn vị tư vấn có uy tín, cam kết sẵn sàng cả về tài lực, vật lực... như vừa qua đã cho thấy, Quảng Ninh đang thể hiện bằng hành động cụ thể để biến ước mơ thành hiện thực.
KDT nhà Trần tại Đông Triều và KDT lịch sử, văn hoá và danh thắng Yên Tử đã được nhà nước xếp hạng là di tích cấp quốc gia lần lượt vào các năm 1962 và 1974. Đông Triều là quê gốc của nhà Trần, một triều đại vang danh vào bậc nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam; KDT nơi đây với giá trị đặc trưng về hệ thống chùa tháp, lăng mộ của các vị vua đời Trần, mặc dù nay phần lớn đều là phế tích nhưng dấu vết để lại vẫn giữ được các yếu tố gốc của những kiến trúc thuần Trần. Còn Yên Tử là Kinh đô Phật giáo của Đại Việt xưa và nay, nơi ra đời Thiền phái Trúc lâm Yên Tử, dòng thiền thuần Việt đầu tiên của nước ta... Những giá trị ấy là to lớn, được nhiều người biết tới và có những nghiên cứu, đánh giá mang tính khoa học nhất định. Nay Quảng Ninh muốn đưa những giá trị văn hoá ấy vượt biên giới, khẳng định giá trị mang tầm thế giới bằng việc lập hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận KDT nhà Trần tại Đông Triều và Yên Tử là Di sản văn hoá thế giới... Thể hiện quyết tâm cao của tỉnh, đồng chí Vũ Thị Thu Thuỷ, Phó Chủ tịch UBND tỉnh trong cuộc làm việc vừa qua với Đại học Quốc gia Hà Nội, đơn vị được mời làm tư vấn lập các hồ sơ này khẳng định: “Quảng Ninh cam kết sẽ đảm bảo các điều kiện về nhân lực, vật lực để sẵn sàng cho các bước triển khai cụ thể...”.
Trước tiên, Ban chỉ đạo lập hồ sơ sẽ được thành lập sớm do một lãnh đạo tỉnh đứng đầu. Ngoài thành phần chuyên môn sẽ còn có sự tham gia của cán bộ tư vấn, lực lượng tôn giáo đảm bảo đủ chức năng, quyền hạn và chuyên môn để triển khai hiệu quả công việc. Đồng chí Vũ Thị Thu Thuỷ cũng khẳng định, tỉnh sẽ tạo điều kiện vật chất đầy đủ dù kinh phí phải chi để hoàn thiện các hồ sơ này theo tiền lệ của các di sản thế giới đi trước như Thành nhà Hồ chẳng hạn lên tới hàng chục tỷ đồng... Tuy nhiên, điều cần nhất chính là một “nhạc trưởng” mạnh có đủ uy tín, quan hệ, kinh nghiệm nhằm giúp hai di sản của Quảng Ninh đi được tới đích cuối cùng. Trọng trách này được giao cho Đại học Quốc gia Hà Nội, đơn vị đã có ký kết hợp tác toàn diện với Quảng Ninh từ trước. Ông Uông Minh Giang, Phó Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội khẳng định, công việc này cũng là trách nhiệm của đơn vị. Đi sâu vào các vấn đề cụ thể, ông Giang cho biết thêm về những khó khăn liên quan đến các yêu cầu của hồ sơ về tính nguyên gốc, tính xác thực của di tích. Theo ông, các KDT của Quảng Ninh sẽ có cơ hội cao nếu xây dựng hồ sơ theo tiêu chí tổng hợp, như tư tưởng của Thiền phái Trúc lâm Yên Tử có thể áp vào tiêu chí là các giá trị thể hiện sự giao lưu quan trọng các giá trị của loài người trong một giai đoạn phát triển của văn hóa thế giới; là minh chứng của một giá trị độc đáo hiếm hoi duy nhất; cảnh quan tự nhiên, các giá trị sinh học của các KDT có thể xét vào tiêu chí về giá trị tự nhiên vốn được UNESCO đánh giá rất cao.v.v. Bổ sung vào những phân tích khá tường tận này, Tiến sĩ Nguyễn Kim Sơn, Phó Giám đốc và ông Phạm Hồng Tung, Trưởng Ban KHCN Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, ngay từ bây giờ Quảng Ninh cần tính đến phương án bảo tồn những giá trị tự nhiên về đa dạng sinh học, cảnh quan gắn với các KDT; đồng thời có một chiến dịch truyền thông để người dân có những hiểu biết sâu rộng về giá trị của các KDT v.v..
Xin nói thêm là, khi xét đến các tiêu chí tổng hợp của các di tích, rõ ràng, vai trò của Trần Nhân Tông không thể bỏ qua với tư cách là người đã sáng lập Thiền phái Trúc lâm Yên Tử, nền tảng tư tưởng của một triều đại đã đánh bại giặc Nguyên Mông - quân “rợ” từng khiến cả thế giới kinh hoàng. Vì vậy, hoà thượng Thích Thanh Quyết đã đề xuất thay vì lập hồ sơ đề nghị công nhận ông là Danh nhân văn hoá thế giới vốn khó khả thi thì có thể làm về Thiền phái Trúc lâm Yên Tử với các giá trị tích hợp của Phật giáo, vừa mang đậm bản sắc dân tộc đồng thời đóng góp vào tư tưởng của nhân loại, trình lên UNESCO để được công nhận là di sản văn hoá phi vật thể của nhân loại. Xem ra, đây là lợi ích kép và có tính bổ sung giá trị rất cao cho các hồ sơ. Vì vậy, đồng chí Vũ Thị Thu Thuỷ đã đồng thuận, cùng với đó là cam kết trong thực hiện các kế hoạch cụ thể liên quan đến các hồ sơ theo đề xuất của tư vấn và các đơn vị liên quan...
Để các hồ sơ này hoàn thiện có thể trình lên UNESCO, và xa hơn mơ tới việc vinh danh các giá trị văn hoá đầu tiên trên đất Quảng Ninh ở tầm thế giới còn một chặng đường xa, rất xa. Nhưng rõ ràng, những khởi động tích cực của Quảng Ninh hôm nay cho chúng ta một niềm tin mạnh mẽ để đi tới...
Phan Hằng
