Chùa Quỳnh Lâm toạ lạc tại xã Tràng An (Đông Triều) đã từng là Trung tâm Phật giáo lớn nhất Việt Nam dưới các triều đại Lý - Trần. Trong lịch sử, Trung tâm Phật giáo Quỳnh Lâm được mệnh danh là Đệ nhất danh lam cổ tích của nước ta.
Lễ hội chùa Quỳnh Lâm được UBND xã Tràng An tổ chức từ ngày 1 đến ngày 3-2 (âm lịch). Khách thập phương đến dâng hương, lễ Phật, thành kính trước bàn thờ Phật hoàng Trần Nhân Tông; Tam Tổ Trúc Lâm (Trần Nhân Tông, Pháp Loa và Huyền Quang) và tham gia vào phần hội để hoà mình nơi chốn tâm linh cho lòng thanh tịnh, bình an.
Theo sử sách thì vào đầu thế kỷ XIV, chùa Quỳnh Lâm đã có một Câu lạc bộ thơ Bích Động thi xã do Tư đồ Văn Huệ Vương Trần Quang Triều sáng lập. Đây là một trong những hội thơ sớm nhất của nền thi ca phong kiến Việt Nam, trước cả Tao đàn Nhị thập bát tú của Vua Lê Thánh Tông ở thế kỷ XV. Thi xã được lập ở am Bích Động ngay cạnh chùa Quỳnh Lâm. Chính sự xuất hiện của Bích Động thi xã đã khiến Quỳnh Lâm càng thêm nức tiếng xa gần. Thi xã đã tụ hội được một số nhà thơ có tiếng thời Trần với những thành viên còn biết đến ngày nay là Trần Quang Triều, Nguyễn Sưởng, Nguyễn Ức và Nguyễn Trung Ngạn… Sự ra đời của Bích Động thi xã là bước tiến quan trọng trên tiến trình phát triển của văn học nước ta giai đoạn đầu thế kỷ XIV.
Tiếp nối truyền thống, vào những năm cuối thập kỷ 80 và đầu 90 của thế kỷ XX, cứ vào buổi tối ngày 2-2 (âm lịch), những người yêu thơ của Câu lạc bộ thơ 8-6 huyện Đông Triều lại tham gia chương trình Đêm thơ Quỳnh Lâm. Vài năm sau đó, chương trình được đổi tên là Đêm thơ Trần Nhân Tông. Ngày ấy, các thành viên của Câu lạc bộ thơ 8-6 đã sáng tác nhiều tác phẩm thơ ca ngợi con người và cảnh vật của vùng đất cổ, vùng đất cách mạng Đông Triều. Họ còn rất đỗi tự hào khi khẳng định rằng: Đó là việc làm bổ ích, thiết thực, xua đi những nỗi niềm và làm vơi đi những nỗi buồn không đáng có... Họ đã gửi gắm tâm tư tình cảm của mình vào thơ, tạo nên chất thơ vừa mộc mạc, chân chất, vừa mang tính nhân văn. Cũng vì thế, đông đảo thành viên ở nhiều độ tuổi khác nhau trong huyện đã rất hồ hởi, tâm huyết tham gia vào câu lạc bộ; góp phần làm cho phong trào sáng tác thơ quần chúng ở Đông Triều phát triển, nhiều mầu sắc mới.
Cũng tại thời điểm đó, sau tập thơ “Tiếng chuông Bắc Mã” thì Câu lạc bộ thơ 8-6 Đông Triều xuất bản thêm các tập thơ “Quỳnh Lâm xanh” và “Hương sắc Quỳnh Lâm”. Trong các tập thơ đó, nhiều tác phẩm hay được đăng ở một số tờ báo trong nước. Qua đây có thể nói, tấm lòng của những tác giả thơ và thời kỳ ấy đã làm sống dậy phong trào sáng tác thơ văn trong lịch sử ở Đông Triều. Chỉ tiếc là, đêm thơ trong hội chùa Quỳnh Lâm đến nay đã không còn được duy trì nữa.
Dẫu không thể lên danh như Bích Động thi xã, song đêm thơ trong hội chùa Quỳnh Lâm cũng đã trở thành một nét đẹp văn hoá trong đời sống của nhân dân địa phương trong phong trào xây dựng đời sống văn hoá mới. Những năm gần đây, đến hội Quỳnh Lâm, tuy số hội viên của Hội VHNT huyện đã đông đảo hơn, nhiều hội viên được kết nạp vào Hội VHNT tỉnh, song sự thiếu vắng đêm thơ trong hội là điều nuối tiếc của thế hệ những người yêu thơ ngày ấy...
Phát huy các giá trị lịch sử văn hoá nhà Trần ở Đông Triều, cùng với việc tôn tạo chùa Quỳnh Lâm, ngành Văn hoá, Hội VHNT huyện Đông Triều và Ban Tổ chức lễ hội nên duy trì chương trình đêm thơ trong hội Quỳnh Lâm hàng năm để tôn vinh những giá trị thơ mà các văn nghệ sĩ, những người yêu thích văn thơ ở địa phương đã đạt được qua tác phẩm của mình. Từ đó khơi gợi, tạo cảm xúc mới cho họ say mê sáng tác, góp phần nâng cao đời sống văn hoá tinh thần trong tiến trình xây dựng nông thôn mới ở Đông Triều. Hơn thế nữa, để trong những ngày lễ hội, du khách thập phương đến Quỳnh Lâm được phần nào tìm lại bóng dáng Bích Động thi xã của Trung tâm Phật giáo Quỳnh Lâm trong lịch sử Việt Nam.
Trung Hiếu (CTV)
