Ai từng đến với các di sản văn hóa của Quảng Ninh, nay trở lại hẳn không khỏi ngỡ ngàng bởi những đổi thay cả về diện mạo di tích cũng như cơ sở hạ tầng, dịch vụ đi kèm theo hướng khang trang, sạch đẹp, tiện lợi, hút lượng du khách ngày càng đông đảo hơn.
Mở rộng đầu tư
Từ cửa ngõ phía Tây cho đến vùng biên cương Móng Cái, nơi hải đảo xa xôi như Vân Đồn, Cô Tô, hệ thống di tích trên địa bàn tỉnh trong khoảng chục năm trở lại đây đã “hút” nguồn lực đầu tư mạnh mẽ từ các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân. Tiêu biểu như hệ thống di sản nhà Trần với cả chục cụm di tích là phế tích, phân bố trên khu vực đồi núi phía Bắc rộng lớn của TX Đông Triều, nay đã và đang hoàn thành nhiều công trình với tổng trị giá hàng trăm tỷ đồng, như: Chùa Ngọa Vân, Thái Miếu, chùa Quỳnh Lâm, Trung Tiết… Kết quả này là nhờ sự vào cuộc mạnh mẽ của địa phương, Giáo hội Phật giáo tỉnh, các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân đã chung tay đầu tư tôn tạo di tích, góp phần giúp các di sản nơi đây “hồi sinh” sau quá trình dài chìm trong hoang phế.
Cùng với đó là việc hoàn thiện cơ sở hạ tầng kỹ thuật, bên cạnh sự đầu tư từ ngân sách trung ương, tỉnh cho hệ thống giao thông dẫn vào các di tích và kết nối với khu di tích Yên Tử, nhiều doanh nghiệp đã tham gia đầu tư với những công trình, như: Cổng khu di tích nhà Trần, tuyến đường bê tông từ đập Trại Lốc vào tới suối Phủ Am Trà, kè đá tạo bậc tuyến đường bộ lên Ngọa Vân, hệ thống nhà ga và cáp treo lên Ngọa Vân…
Khác với khu di sản nhà Trần, Khu di tích quốc gia đặc biệt Yên Tử (TP Uông Bí) cũng có hệ thống di tích chùa, am, tháp lớn nằm trên núi, tuy nhiên chỉ có một số ít bị xuống cấp đã được Giáo hội Phật giáo tỉnh huy động nguồn vốn xã hội hóa tu bổ, trùng tu lại, như khu vực vườn Tháp Tổ, hồ Mắt Rồng, chùa Một Mái… Lớn nhất là khu Thiền viện Trúc Lâm Yên Tử được đầu tư với quy mô hoành tráng; bảo tượng Phật hoàng Trần Nhân Tông tại khu vực An Kỳ Sinh đã được đúc mới bằng đồng nguyên khối, hoàn thành vào năm 2013 với tổng kinh phí trên 75 tỷ đồng từ nguồn vốn xã hội hóa.
Tham gia đầu tư mạnh mẽ tại Yên Tử là Công ty CP Phát triển Tùng Lâm. Vừa qua, Công ty đã hoàn thành đầu tư thêm tuyến cáp treo thứ 2, nâng công suất hệ thống cáp treo tuyến 1, đáp ứng công suất vận chuyển gần 7.000 người/giờ. Mùa hội xuân năm 2017, Công ty cũng đã đưa bến xe quay đầu dốc Hạ Kiệu vào hoạt động, với quy mô hơn 4,5ha, có sức chứa khoảng 1.000 xe các loại. Hiện nay, dự án Khu trung tâm lễ hội và dịch vụ du lịch tại khu vực bến xe Giải Oan tiếp tục được Công ty triển khai xây dựng với quy mô gần 16ha, tổng mức đầu tư gần 2.000 tỷ đồng. Với kiến trúc cổ phỏng dựng các công trình thời Trần, sự trau chuốt công phu, tỷ mỷ tới từng chi tiết, những hạng mục đầu tiên của dự án khi đưa vào hoạt động trong mùa hội xuân năm nay đã tạo ấn tượng đẹp cho nhiều du khách.
Có sự thay đổi mạnh mẽ về diện mạo di tích phải kể đến khu di tích đền Cửa Ông. Quy hoạch tổng thể bảo tồn khu di tích này có quy mô hơn 18ha, tổng giá trị đầu tư trên 800 tỷ đồng từ nguồn công đức của du khách thập phương, xã hội hóa và ngân sách tỉnh, TP Cẩm Phả đang được hiện thực hoá. Du khách đến với di tích giờ đây không còn nỗi lo ách tắc bởi con đường nhỏ hẹp, nhếch nhác cũ mà phấn khởi với con đường to đẹp chạy từ quốc lộ 18A đến tận chân cầu Vân Đồn 1. Cùng với đó, đền Trung thờ Khâm sai Đông Đạo Tiết chế Hoàng Cần được phục dựng, mở rộng đường lên đền Thượng, đầu tư lầu chuông, nhà bia ghi chứng tích, di chuyển tượng đài Đức Ông Trần Quốc Tảng lên đồi cao, với tầm nhìn hướng thẳng ra Vịnh Bái Tử Long, xây dựng bức phù điêu lớn tôn vinh công đức các vị nhân thần được thờ tại đền. Không gian sân lễ hội cũng được mở rộng, hệ thống điện chiếu sáng, tiểu cảnh, cây xanh, bồn hoa được bài trí hài hòa, đẹp mắt, cho du khách một không gian thoáng đẹp suốt hành trình tham quan, đi lễ…
Không chỉ các khu di tích quốc gia đặc biệt, hệ thống di tích toàn tỉnh nói chung những năm gần đây cũng “hút” nguồn lực đầu tư rất lớn từ các doanh nghiệp, cá nhân và các nhà hảo tâm công đức. Qua đó đã tạo cơ hội cho các di tích được tôn tạo vững chắc, khang trang hơn, nhiều di tích đã trở thành các tuyến, điểm du lịch của địa phương. Có thể kể đến như chùa Ba Vàng (TP Uông Bí), chùa Đống Phúc (TX Quảng Yên), chùa Phả Thiên (TP Cẩm Phả), chùa Cái Bầu (huyện Vân Đồn), đền Trần Hưng Đạo - chùa Hải Hà (huyện Hải Hà), đền Xã Tắc (TP Móng Cái)…
Hút du khách
Cùng với việc đầu tư về cơ sở hạ tầng kỹ thuật, công tác quản lý di tích, nhất là vào mùa lễ hội cũng ngày càng bài bản, đi vào nền nếp hơn. Các địa phương đều xây dựng kế hoạch, thành lập ban tổ chức lễ hội và phân công nhiệm vụ cụ thể cho các thành viên, đảm bảo khoa học. Công tác tổ chức, quản lý lễ hội của Quảng Ninh những năm gần đây đều là điểm sáng trong cả nước, tiêu biểu là tại các di tích lớn, như: Yên Tử, Ngọa Vân, An Sinh, Cửa Ông, Tiên Công, Bạch Đằng...
Chia sẻ về cách làm của địa phương trong quản lý lễ hội đền Cửa Ông, ông Vũ Quyết Tiến, Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND TP Cẩm Phả, từng khẳng định: Công tác đảm bảo ANTT, ATGT, phòng, chống cháy nổ, vệ sinh môi trường trong khu di tích Cửa Ông được đặc biệt quan tâm. Tiền công đức, giọt dầu được quản lý chặt chẽ, công khai, minh bạch, sử dụng đúng mục đích, tu bổ di tích ngày càng khang trang hơn, là mô hình mẫu trên địa bàn tỉnh và là mô hình điểm của cả nước...
Điểm dễ thấy nhất là sự đầu tư hệ thống cơ sở hạ tầng, tổ chức các dịch vụ du lịch của các địa phương, đơn vị, doanh nghiệp đều hướng tới việc phục vụ du khách tốt hơn. Công tác sắp xếp, quy hoạch hệ thống hàng quán đảm bảo gọn gàng, vệ sinh môi trường ngày càng sạch sẽ, việc hướng dẫn cho du khách chu đáo. Giá vé trông giữ phương tiện được niêm yết công khai, một số điểm còn tổ chức trông xe miễn phí phục vụ du khách.
Năm nay, tại Yên Tử, một số hạng mục công trình dưới chân núi đưa vào hoạt động, như khu vực cổng vào với vườn thiền, hồ nước, gương Kính tâm, trung tâm lễ hội... cho du khách những không gian đẹp để nghỉ ngơi, ngắm cảnh, tĩnh tâm trước khi thượng sơn lễ Phật. Quần thể làng hành hương cũng mang lại trải nghiệm mới mẻ, độc đáo cho du khách khi xuống núi. Nhiều lễ hội được tổ chức gắn với hoạt động của Năm Du lịch quốc gia 2018 - Hạ Long - Quảng Ninh nên khâu trang trí, tuyên truyền cũng như các hoạt động văn hoá, văn nghệ, trò chơi dân gian đều hoành tráng, phong phú, sôi động hơn.
Chính vì vậy, các di sản văn hoá trên địa bàn tỉnh đã hút lượng khách đông đảo. Thống kê tổng số khách đến với các di tích và lễ hội trên địa bàn tỉnh tính từ đầu năm nay đến đầu tháng 3 (giai đoạn cao điểm các lễ hội xuân) đạt gần 1,8 triệu người, cho doanh thu trên 51 tỷ đồng. Qua ghi nhận thực tế cho thấy, đền Cửa Ông ngay ngày đầu năm mới đã đón hàng vạn khách, tính đến đầu tháng 4/2018 đã đón trên 50 vạn khách; các di sản nhà Trần đón trên 19 vạn khách, trong đó riêng ngày khai hội xuân Ngoạ Vân đón gần 2 vạn khách; chùa Ba Vàng cũng đón khoảng 3 vạn khách. Nếu như năm 2017, TX Quảng Yên thu hút mạnh dòng khách nội địa với trên 30 vạn lượt người thì chỉ tính đến đầu tháng 3 vừa qua, các lễ hội nơi đây đã thu hút hơn 26 vạn khách. Yên Tử là điểm thu hút khách hành hương kéo dài suốt cả 3 tháng hội xuân với những ngày cao điểm lên tới trên 3 vạn khách, tính đến đầu tháng 4/2018 đã đón trên 69 vạn khách...
Khởi sắc về diện mạo di sản, cơ sở hạ tầng, dịch vụ đi kèm cũng như hút lượng lớn khách hành hương đã vẽ nên bức tranh sáng màu về du lịch di sản văn hóa của Quảng Ninh. Kết quả này khẳng định hướng đi đúng của tỉnh, cách làm linh hoạt, sáng tạo của các địa phương, sự vào cuộc mạnh mẽ của các doanh nghiệp với đích đến là bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hoá gắn với du lịch, nằm trong chiến lược phát triển bền vững của Quảng Ninh.
Phan Hằng
