Ngày 24/5/2017, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du Lịch đã ra quyết định số 2077/QĐ- BVHTTDL xếp hạng di tích lịch sử Đồn Cao Đông Triều là di tích lịch sử cấp Quốc gia. Cùng với Đình Hổ Lao và chùa Bắc Mã, Đồn Cao là một trong những địa danh đã gắn liền với sự hình thành và ra đời của Chiến khu Trần Hưng Đạo- Chiến khu Đông Triều.
Di tích lịch sử cấp quốc gia Đồn Cao Đông Triều nằm trọn trên quả đồi có độ cao 61m, tổng diện tích trên 145.000 m2. Từ Đồn Cao có thể quan sát, phát hiện từ xa các mục tiêu từ phía Bắc xuống phía Nam và từ phía Đông sang Tây của thị xã. Vì vậy, sau khi xâm lược Việt Nam, năm 1896, thực dân Pháp đã tổ chức cho xây dựng một trại lính ở đây để phục vụ cuộc chiến tranh xâm lược và khai thác vơ vét tài nguyên khoáng sản tại Đông Triều.
Sáng mùng 8/6/1945, Đồn Cao Đông Triều đã bị nghĩa quân dưới sự chỉ huy của Trung tướng Nguyễn Bình đánh chiếm, mở đầu cho cao trào cách mạng tháng Tám trong toàn vùng. Tại đây, thay mặt Trung ương, Trung tướng Nguyễn Bình đã tuyên bố thành lập Chiến khu kháng chiến Trần Hưng Đạo hay còn gọi là Đệ tứ chiến khu.
Năm 1947, thực dân Pháp liên tiếp mở những trận đánh lớn chiếm lại Đông Triều. Lần này, chúng chiếm đến đâu cho xây dựng củng cố ngay hệ thống đồn bốt tháp canh đến đó, nhằm chiếm giữ lâu dài và khống chế lực lượng ta đánh trả từ xa. Đến ngày 7/5/1954, chiến dịch Điện Biên Phủ toàn thắng, Đồn Cao thuộc quyền kiểm soát của ta.
Trải qua thời gian dài, hiện nay các công trình thuộc di tích Đồn Cao Đông Triều đã bị phá hủy khá nhiều, chỉ còn lại một phần trong số các công trình như nhà ở của quan Ba, nhà ở của lính khố xanh và nhà biệt giam tra tấn tù Cộng sản, trận địa pháo, hệ thống lô cốt, hầm ngầm… nhưng những dấu tích ở đây vẫn là những chứng tích quan trọng đánh dấu một thời kỳ lịch sử không thể quên của dân tộc.
Việc xếp hạng di tích quan trọng này không chỉ góp phần tôn vinh những chiến công của các thế hệ cha anh trong cuộc kháng chiến chống Pháp vĩ đại của quân và dân ta, mà còn là nơi giáo dục truyền thống chống ngoại xâm cho các thế hệ trẻ ngày nay.
Thời gian tới, UBND TX Đông Triều sẽ tiếp tục tăng cường công tác quản lý, đồng thời triển khai xây dựng kế hoạch tu bổ phục hồi di tích.
Thu Trang (Trung tâm TT-VH Đông Triều)
