Đông Triều là huyện cửa ngõ phía tây của tỉnh. Vùng đất và con người Đông Triều gắn liền với chiều dài lịch sử của đất nước, của dân tộc và là vùng đất địa linh nhân kiệt, quê gốc của nhà Trần. Đây được coi là trung tâm văn hoá - tâm linh tiêu biểu và đặc sắc của tỉnh với nhiều công trình tôn giáo linh thiêng, có vị trí quan trọng trong lịch sử tồn tại, phát triển của Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử nói riêng và lịch sử Phật giáo Việt Nam từ thời Trần về sau nói chung.
Thực hiện Nghị quyết T.Ư 5 (khoá VIII) về “Xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”, đến nay, sau 15 năm, các giá trị văn hoá truyền thống trên địa bàn huyện Đông Triều đã được gìn giữ, phát huy, tác động tích cực đến các lĩnh vực của đời sống xã hội. Hàng năm, trên địa bàn huyện có 45 lễ hội, trong đó có lễ hội đền An Sinh do cấp huyện tổ chức; 8 lễ hội do cấp xã, thị trấn tổ chức; 14 lễ hội do cấp thôn, khu tổ chức; còn lại 22 lễ hội do nhân dân đến dâng hương. Các lễ hội có nội dung phong phú nhưng vẫn giữ được nét sinh hoạt văn hoá dân gian tín ngưỡng của dân tộc, việc sắm lễ, rước, tế cũng gọn nhẹ, không có tính phô trương, phân biệt địa vị xã hội. Những hiện tượng mê tín dị đoan như lên đồng, xóc thẻ, bói toán; tình trạng ăn xin, ăn mày trong các lễ hội gần như không còn, công tác an ninh trật tự được đảm bảo.
Sau 15 năm thực hiện Nghị quyết T.Ư 5, đến nay, 175/175 thôn, khu phố của huyện Đông Triều đã có nhà văn hoá, trong đó có 76 nhà văn hoá đạt tiêu chí nông thôn mới do ngân sách đầu tư với mức 750 triệu đồng/nhà. Tổng kinh phí xây dựng nhà văn hoá là trên 76 tỷ đồng, trong đó kinh phí xã hội hoá do nhân dân đóng góp và huy động từ các doanh nghiệp là 11,913 tỷ đồng. Đặc biệt, các địa phương trên địa bàn huyện đã duy trì tổ chức tốt “Ngày hội đại đoàn kết toàn dân tộc ở khu dân cư”. Điển hình như xã Tân Việt đã thành lập Ban quản lý nhà văn hoá thôn, xây dựng chương trình hoạt động của nhà văn hoá thôn, thành lập và phát huy hiệu quả hoạt động của mô hình xóm đoàn kết tự quản. Xã Xuân Sơn đã thành lập và phát huy hiệu quả hoạt động của mô hình tổ liên gia... Cùng với phong trào xây dựng làng, khu phố văn hoá, Ban chỉ đạo của huyện cũng đã tích cực chỉ đạo, triển khai phong trào xây dựng cơ quan văn hoá. 54 cơ quan thuộc huyện đã thành lập ban vận động, xây dựng quy chế và tổ chức thực hiện các nội dung của phong trào. Đến nay, đã có 50/54 cơ quan được công nhận danh hiệu cơ quan văn hoá. Hưởng ứng phong trào xây dựng gia đình văn hoá, MTTQ và các đoàn thể các cấp đã tích cực vào cuộc tuyên truyền, vận động nhân dân tích cực hưởng ứng tham gia phong trào, tỷ lệ hộ đăng ký xây dựng gia đình văn hoá tăng dần hàng năm (năm 1999 là 91%, năm 2012 là 95,57%, tăng 4,57%). Tỷ lệ hộ gia đình được công nhận gia đình văn hoá cũng được tăng dần hàng năm (năm 1999 là 75,53% đến năm 2012 là 91%, tăng 15,43%). Bên cạnh đó, để xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, huyện Đông Triều cũng chỉ đạo khôi phục và phát huy giá trị các di sản văn hoá phi vật thể như ca dao, tục ngữ, hò vè, lễ hội, khôi phục hội thơ xuân vườn thượng uyển xã Yên Đức, phục dựng lễ hội đình Mễ Sơn, các làn điệu dân ca nhất là dân ca chèo. Qua đó, góp phần bảo tồn, tôn vinh, phát huy các giá trị văn hoá vật thể và phi vật thể, gìn giữ bản sắc văn hoá truyền thống dân tộc, xây dựng đời sống văn hoá lành mạnh, phong phú.
Kết quả đáng ghi nhận nhất là từ nghị quyết này, tình hình kinh tế - xã hội của huyện Đông Triều đã có bước phát triển tiến bộ, đời sống của nhân dân không ngừng được cải thiện và nâng cao; tạo điều kiện thúc đẩy phát triển phong trào văn hoá văn nghệ, thể thao... Đây chính là động lực để huyện Đông Triều tiếp tục xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, góp phần vào việc thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển, giữ vững ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội.
Thanh Tùng (Đài Đông Triều)
