Di sản văn hoá truyền thống là vốn quý của dân tộc. Thế nhưng, hiện nay rất nhiều bạn trẻ lại tỏ ra thờ ơ với cái vốn quý ấy. Và vì thế, đưa các giá trị văn hoá truyền thống đến với giới trẻ là việc làm cần thiết hơn bao giờ hết...
Với tinh thần ấy, Tỉnh Đoàn và Hội Văn nghệ dân gian tỉnh đã phối hợp tiến hành chương trình “Tuyên truyền vận động thanh, thiếu nhi tham gia bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá văn nghệ dân gian trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh, giai đoạn 2013-2018”. Mục tiêu của chương trình là nâng cao nhận thức của thế hệ trẻ về giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc, giáo dục truyền thống dân tộc, lòng tự hào dân tộc, nêu cao tinh thần xung kích của thanh niên trong việc sưu tầm, nghiên cứu, bảo tồn vốn văn hoá dân gian quý báu của địa phương và tuyên truyền, giới thiệu rộng rãi trong nhân dân, góp phần xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trên địa bàn tỉnh.
Sau gần một năm triển khai, chương trình đã thu được những kết quả khả quan. Các CLB “Tuổi trẻ tham gia giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc” đã được thành lập; các trò chơi dân gian thường xuyên được đưa vào nội dung sinh hoạt của các tổ chức Đoàn, Đội. Ở một số cơ sở, trường học đã thí điểm đưa các nội dung văn hoá đặc trưng của tỉnh, như: Ca dao vùng biển, ca dao Vùng mỏ v.v. vào hoạt động sinh hoạt chi đoàn, diễn đàn thanh niên, các hoạt động ngoại khoá của nhà trường. Tỉnh Đoàn cũng vận động thanh niên trong tỉnh tham gia vào quá trình nghiên cứu, sưu tầm, phục dựng và phát huy các giá trị văn hoá dân gian tại địa phương; tập luyện và biểu diễn các thể loại văn nghệ dân gian của Quảng Ninh; tìm hiểu về ý nghĩa đặc trưng trang phục, tiếng nói, chữ viết, ẩm thực, tín ngưỡng, tri thức dân gian, các phong tục tập quán tốt đẹp, các lễ hội dân gian v.v.. Bên cạnh đó, chương trình “Em yêu làn điệu dân ca” cũng đã và đang được triển khai, đưa các làn điệu dân ca đặc trưng của các vùng, miền trong tỉnh đến với học sinh; lấy sự hiểu biết văn hoá dân gian làm một trong những tiêu chí đánh giá quá trình rèn luyện đội viên, đoàn viên. Nói về vấn đề này, chị Phạm Thái Hải, Phó trưởng Ban Tuyên giáo Tỉnh Đoàn, cho biết: “Một năm qua, chúng tôi đã có bước khởi động và đã thu được một số kết quả. Trong năm 2014, tất cả những nội dung chính của chương trình phối hợp sẽ được thực hiện trên diện rộng. Dự kiến mỗi huyện sẽ có 1 CLB thanh niên giữ gìn bản sắc dân tộc. Cán bộ Đoàn cấp huyện sẽ tham gia BCH Chi hội VNDG của địa phương. Chúng tôi cũng sẽ gắn nội dung kiểm tra công tác giữ gìn văn hoá dân tộc vào trong chương trình kiểm tra công tác Đoàn nói chung… ”.
Về phần mình, Hội VNDG tỉnh cũng đã hướng dẫn các nghệ nhân dân gian trong việc phục dựng, lưu giữ và truyền dạy những giá trị VNDG cho thế hệ trẻ tại các địa phương, đơn vị. Bên cạnh đó, nhiều lớp học giới thiệu về văn hoá, văn nghệ dân gian truyền thống đã được tổ chức. Hội VNDG tỉnh đã mở các lớp dạy đánh đàn đáy, trống, phách, hát cửa đình cho hàng trăm học viên ở Đầm Hà, Hải Hà, Móng Cái và Vân Đồn. Điểm đáng mừng nhất là trong các lớp học này, bên cạnh các cô bác cao tuổi, số bạn trẻ tham gia cũng khá đông. Sự xuất hiện của họ là tín hiệu hứa hẹn một cuộc “chạy tiếp sức” bền bỉ trên hành trình lưu giữ và phát huy vốn quý dân gian. Cùng với đó, Hội cũng đã lên kế hoạch giao lưu giữa các nghệ nhân dân gian với thanh niên, mở diễn đàn “Văn hoá dân gian với hội nhập quốc tế”, tổ chức các hội thi tìm hiểu về VNDG, tổ chức Ngày hội thanh niên với văn hoá dân tộc, các diễn đàn, toạ đàm về chủ đề VNDG; giới thiệu ca dao Vùng mỏ đến công nhân mỏ; phối hợp tổ chức các loại hình trò chơi dân gian trong dịp lễ hội v.v.
Để đưa di sản văn hoá dân tộc đến với tuổi trẻ học đường, ngành Giáo dục cũng đã hưởng ứng chương trình một cách tích cực. Một thuận lợi là trong năm học 2012-2013, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chỉ đạo đưa di sản văn hoá vào chương trình dạy học ở trường phổ thông. Hiện Quảng Ninh có 4 đơn vị (là THPT Bãi Cháy, THPT Uông Bí, THCS Hồng Hải và THCS Trưng Vương - TP Uông Bí) dạy thí điểm nội dung giáo dục di sản đối với các môn học lịch sử, địa lý và âm nhạc. Cuối tháng 3 năm nay, tại Trường THCS Hồng Hải, chương trình ngoại khoá giáo dục di sản cũng được tổ chức đã thu hút đông đảo học sinh tham gia. Nội dung các câu hỏi xoay quanh kiến thức âm nhạc, lịch sử, địa lý và VHDG, trong đó tập trung vào Di sản Vịnh Hạ Long và Di tích danh thắng Yên Tử. Trường THCS Trưng Vương (TP Uông Bí) cũng đã chủ động lựa chọn chương trình VNDG đưa vào nội dung dạy học, tạo được nhiều hứng thú cho học sinh.
Thực ra, không phải đợi đến khi có chương trình thí điểm giáo dục di sản của Bộ Giáo dục và Đào tạo, ở Quảng Ninh, trước đây nhiều trường phổ thông trên địa bàn tỉnh đã lồng ghép, đưa văn hoá truyền thống đến với học sinh qua các CLB hát dân ca, CLB thêu trang phục truyền thống, CLB hát Then, hát Soóng Cọ v.v. Bà Vũ Chi Ngân, cán bộ Hội VNDG tỉnh, cho biết từ khi bà còn làm Hiệu trưởng Trường THCS Nguyễn Văn Thuộc (TP Hạ Long), học sinh trường này đã được làm quen với chương trình giáo dục di sản. Các em đã tham gia sưu tầm ca dao Vùng mỏ, tham gia ngoại khoá VHDG Quảng Ninh, tìm hiểu lịch sử địa phương, đi thực tế theo chương trình “Em yêu Đất mỏ quê em” v.v. Trường THPT Cẩm Phả cũng đã làm rất tốt việc này khi tổ chức cho học sinh có những bài học thực địa tại các di tích lịch sử đền Cửa Ông, Vũng Đục v.v..
Còn ở Đông Triều, đơn vị được coi là điểm sáng về giáo dục lịch sử địa phương, chương trình giáo dục di sản được thực hiện rộng khắp hơn. Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Đông Triều đã xây dựng nội dung chương trình lịch sử địa phương với 6 giải pháp chính, dùng cho các trường THCS. Cụ thể học sinh được tham gia các hoạt động ngoại khoá, dự các lễ hội của địa phương, chăm sóc các di tích lịch sử, văn hoá, viết bài tìm hiểu, đóng kịch, diễn chèo v.v.. Không chỉ coi giáo dục di sản là ngoại khoá hay chỉ thực hiện thí điểm ở một số môn như: Âm nhạc, lịch sử, địa lý, ở một số trường học, giáo viên còn lồng ghép giới thiệu VNDG vào cả các môn tự nhiên. Học sinh tỏ ra rất thích thú với những trò chơi dạng “Khoa học vui” hay các thí nghiệm kiểu như: Lấy bã trầu để nói về phản ứng hoá học, dùng đèn kéo quân để giảng bài khí đối lưu, lấy múa rối để giảng sự nổi v.v..
Việc đưa di sản đến với học sinh cũng được Hội đồng Đội tỉnh rất quan tâm. Vì thế, Hội đồng Đội tỉnh đã lựa chọn chủ đề công tác năm 2012 là “Giáo dục môi trường, giáo dục di sản cho thiếu nhi”. Công tác giáo dục di sản được triển khai tốt qua các hình thức: Thi tìm hiểu về di sản lịch sử địa phương, thi hùng biện về Vịnh Hạ Long bằng tiếng Anh, tiếng Pháp; tham quan các địa danh, di tích lịch sử, văn hoá, đưa trò chơi dân gian và các loại hình sinh hoạt văn hoá dân gian vào trường học v.v.. Đánh giá về chương trình này, cô giáo Đinh Thị Phương, Hiệu trưởng Trường THCS Hồng Hải, chia sẻ: “Chúng tôi thấy các em rất thích thú tìm hiểu giá trị về các di sản văn hoá, từ đó có nhận thức, hành động đúng để bảo tồn, phát huy di sản. Đây là một biện pháp gắn nhà trường với đời sống, giúp học sinh quan sát cuộc sống xung quanh như là một nguồn kiến thức “ngoài sách vở”. Trong thời gian tới, Trường THCS Hồng Hải sẽ tiếp tục thực hiện việc đưa di sản vào dạy học như một nội dung trong chương trình...”
Hải Dương
