Trong những năm từ 1961 đến 1965, đoạn đê Hà Dong thuộc địa phận xã Hải Lạng, huyện Tiên Yên, được ông Lê Bẩy - vị Chủ tịch đầu tiên của tỉnh Hải Ninh (nay là Quảng Ninh), cùng nhân dân nơi đây xây dựng lên một cách “phi thường”, nhằm ngăn mặn để phát triển nông - lâm - ngư nghiệp. “Hùm xám” Lê Bẩy, với trí thông minh của mình đã đề xuất xây dựng một tuyến đường giúp cho việc giao thương hàng hoá giữa các khu vực lân cận của đầm Hà Dong trở nên thuận tiện. Cái tên đường Lê Bẩy cũng bắt đầu từ việc làm này.
Đắp đê ngăn biển
Đưa chúng tôi đi thực tế tuyến đường Lê Bẩy và đoạn đê Hà Dong, ông Nguyễn Tiến Khang - nguyên Phó Chủ tịch UBND huyện Tiên Yên trầm trồ khen ngợi nhãn quan sắc bén hơn người, tầm nhìn bao quát của một người cán bộ lãnh đạo thực thụ của địa phương. Ông Khang nêu câu hỏi, tại sao một con người nhỏ bé lại có thể nảy sinh ý định đắp đê ngăn biển khơi? Vào thời điểm những năm 1960, trình độ khoa học kỹ thuật của nước ta còn lạc hậu, đa số là sức người thay máy móc. Vậy mà, không hiểu vì sao, ông Lê Bẩy lại nhìn ra một con đường ngắn và thuận tiện đến như vậy để giao thương với các vùng lân cận?
| Ông Nguyễn Tiến Khang chia sẻ những kỷ niệm về “Hùm xám” tại đê Hà Dong. |
Cách trung tâm thị trấn Tiên Yên khoảng chừng 15 ki lô mét, đê Hà Dong sừng sững như người anh cả che chắn gió bão, nước mặn và thuỷ triều cho người dân miền biển xã Hải Lạng.
Năm 1961, tuyến đê Hà Dong được khởi công xây dựng hoàn toàn bằng sức người và không có phương tiện kĩ thuật hỗ trợ. Lực lượng chính là người Hoa do đồng chí Lê Bẩy trực tiếp chỉ đạo. Một phần lực lượng do Tỉnh uỷ Hải Ninh kêu gọi tình nguyện, giúp đỡ từ các tỉnh Đồng bằng Bắc bộ, đặc biệt là tỉnh Thái Bình. Trong suốt 5 năm xây dựng đê Hà Dong với chiều dài 5,1 ki lô mét, bắt đầu từ khu vực cống Hà Thụ đến cống Cáy Đản, những người trực tiếp xây dựng đã gặp không ít khó khăn mất mát.
Bà Phạm Thị Son, người quê Thái Bình ngậm ngùi kể lại những tháng ngày vất vả đắp tuyến đê Hà Dong. “Khi chúng tôi đắp đê và sinh hoạt tại đấy bốn bề đều là nước mặn, dùng nước mặn nấu cơm thì không thể chín, tất cả mọi người đều phải ăn cơm sống và làm việc qua ngày”. Họ phải chia nhau từng ngụm nước ngọt lấy tại một cái giếng ở khu Đồi Chè (cách đê Hà Dong chừng 10km đi thuyền) để sinh hoạt. Những ngày nước lên cao không đắp được đê cả một tá thợ ngủ những giấc lênh đênh, để rồi đêm xuống khi nước rút họ lại ồ ạt kéo nhau ra hoàn thành công việc. Làm việc trong môi trường gian khổ và nguy hiểm không thể tránh khỏi những mất mát. Bà Son kể lại, một đợt hợp long khi ấy, đã có một thanh niên quê Hà Nam bị nước cuốn trôi và tất cả đều bất lực nhìn “đồng nghiệp” của mình ra đi...
Khó khăn là vậy nhưng với sự chỉ dẫn sát sao và vô cùng nghiêm khắc của “Hùm xám” Lê Bẩy đoạn đê tưởng chừng như không thể xây dựng đã hoàn thiện và trở thành một công trình vĩ đại lúc đó. Dường như khi trải qua sóng gió thì những con người đã gắn kết lại càng trở nên thân thiết, máu thịt hơn. Những người từng tham gia đắp đê, họ đã chiến đấu với biển khơi, chống lại thiên nhiên khắc nghiệt dưới sự chỉ đạo của ông Lê Bẩy. Để rồi mỗi khi nhắc đến ông họ đều bồi hồi, xúc động như đang nhắc nhớ tớ chính người thân của mình.
Khi con đê hoàn thành cũng chính là lúc mà người dân được hưởng những lợi ích vô cùng lớn lao. Có hơn 800 ha diện tích mặt nước và khoảng 500 ha đồi, sau đó là hàng trăm mẫu ruộng gieo trồng lúa được khai thác triệt để đem lại lợi ích to lớn về kinh tế cho vùng.
Không chỉ đem đến lợi ích nhất thời mà tuyến đê còn giữ cho cả một vùng mặt biển của xã Hải Lạng được giữ vững qua nhiều năm. Con đê Hà Dong sừng sững che chắn và người dân nơi đây chưa từng mất một tấc đất nào vì biển.
Định cư tại thôn Hà Thụ, xã Hải Lạng từ những năm 1978, ông Hoàng Văn Tuyên có được 4 sào ruộng canh tác, hàng năm những mảnh ruộng của ông hầu như không bị nhiễm mặn vì biển. Ông cho biết, nếu không có con đê này thì cả xã Hải Lạng chẳng canh tác được gì”.
Sau bao năm, đê Hà Dong được xây dựng kiên cố, vững chắc hơn. Tuyến đường bê tông rộng thênh thang, những bờ kè bằng đá khối lớn, một sự chắc chắn không thể hơn. Dừng chân một lát bên vệ đường, tuyến đê dài hơn 5 kilômét chúng tôi đi qua, giờ đã có nhiều hộ nuôi tôm sinh sống. Ba cống lớn của tuyến đê là Hà Thụ, Hà Dong, Cáy Đản được đấu thầu để quản lý và đánh bắt. Các tuyến đường giúp cho việc vận chuyển thủy sản ngày càng được mở rộng và xây mới thêm.
Chợt nhìn lại quá khứ, chính ông Lê Bẩy là người đã nhìn ra và mở rộng một tuyến đường giúp cho việc giao thương hàng hóa những năm 60 của thế kỉ trước trở nên thuận tiện hơn bao giờ hết. Để rồi, người đời sau gọi nó với cái tên, đường Lê Bẩy.
Tuyến đường huyền thoại
Xẻ đồi làm đường, một ý tưởng vô cùng táo bạo và khó nghĩ đến, thế nhưng ông Lê Bẩy, với sự thông minh, con mắt tinh tường đã nhìn ra được một con đường giúp cho việc đi lại, vận chuyển và kết nối giữa khu vực đê Hà Dong với các khu vực khác trong huyện Tiên Yên một cách dễ dàng. Tuyến đường được người dân nơi đây gọi với một sự kính trọng - đường Lê Bẩy.
Ông Nguyễn Tiến Khang kể lại rằng, trước kia con đường này chỉ là đường đồi nhỏ hẹp vừa một người đi nhằm phục vụ cho việc lên nương, đốn củi của một số hộ dân. Năm 1961, ông Lê Bẩy quyết định mở rộng con đường phục vụ cho ô tô đi lại, vận chuyển vật liệu để hoàn thiện xây dựng tuyến đê Hà Dong. Nó cũng chính là tuyến đường quan trọng giúp vận chuyển thủy sản đánh bắt được từ khu vực đê Hà Dong lên Tiên Yên tiêu thụ.
Khi chưa có tuyến đường này người dân ở khu vực Long Tiên (thị trấn Tiên Yên) và khu vực thôn Bình Minh, thôn Thanh Hải (xã Hải Lạng) di chuyển chủ yếu bằng đường bộ băng qua rừng. Cách di chuyển thông thường này của dân nơi đây, mất rất nhiều thời gian và công sức. Sau khi tuyến đường được mở ra với chiều dài hơn 4 kilômét, mọi hoạt động buôn bán giao lưu được thúc đẩy mạnh mẽ, ô tô có thể đi lại và nhiều hộ dân đã chọn sinh sống dọc tuyến đường. Cho đến hiện tại, chưa có một cái tên chính xác cho con đường này và khi được hỏi, người dân nơi đây gọi nó như một sự biết ơn, đường Lê Bẩy.
Định cư tại thôn Thanh Hải, xã Hải Lạng từ năm 2010, ông Trương A Diểng cho biết, nhờ có tuyến đường này mà gia đình ông cũng như các hộ dân quanh đây di chuyển lên thị trấn Tiên Yên chỉ mất 10 phút đi xe máy. Không chỉ thuận tiện cho việc giao thương mà tuyến đường còn giúp cho người dân nơi đây có thể di chuyển bằng xe máy ra tận đồng ruộng canh tác của mình.
Có thể thấy, tuyến đường mà ông Lê Bẩy mở không chỉ đem lại lợi ích to lớn cho người dân nơi đây.Cái tên Lê Bẩy đã được khắc sâu vào trái tim mỗi người dân nơi đây, để rồi họ sẽ kể cho con, cháu họ nghe về những công trình, nghe về một huyền thoại còn sống mãi với thời gian!
| Anh Tạ Văn Bảy, thôn Hà Dong Bắc, xã Hải Lạng, nuôi tôm cạnh con đê Hà Dong được 13 năm. Với diện tích nuôi tôm hàng năm khoảng 3 ha, mỗi năm gia đình anh thu về từ 500 đến 600 triệu đồng. Khi được hỏi về người đã đắp đê, anh nói: “Con đê Hà Dong gắn liền với tên tuổi ông Lê Bẩy, những ai làm đầm ở đây đều biết đến”. |
Hoàng Quốc Tuấn
(K4 – Báo chí – Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội
101 đường Nguyễn Chí Thanh, Đống Đa, Hà Nội)
