Nhà văn Dương Hướng nhận xét: “Ai đã từng đọc những truyện ngắn như “Hạnh phúc đánh rơi”, “Quả đêm”, “Dự mưu” v.v.. đều có chung một cảm nhận, tác giả đã viết bằng cả trái tim đầy ắp nhân hậu, với những câu chuyện rất đời thường, gần gũi quanh ta mà sao cuốn hút lạ kỳ...”.
Xin nói ngay với bạn đọc, tác giả của những truyện ngắn mà nhà văn Dương Hướng đã nhắc đến ở trên chính là Giai Tử, một chàng trai còn rất trẻ nhưng lại bị tật nguyền, suốt ngày chỉ ngồi trên chiếc xe lăn...
Vịn vào trang văn đứng dậy...
Giai Tử tên thật là Nguyễn Duy Hùng, là một tác giả trẻ với rất nhiều truyện ngắn được đăng trên Báo Hạ Long. Hiện, anh đang ở cùng mẹ tại khu 9, phường Bắc Sơn (TP Uông Bí). Tôi gặp Duy Hùng khi anh vừa trải qua ca phẫu thuật sỏi bàng quang. Ca mổ làm Duy Hùng gầy yếu và xanh xao đi rất nhiều. Tuy nhiên, khuôn mặt anh lúc nào cũng toát lên niềm vui, niềm tin vào cuộc sống. Bên trong căn phòng nhỏ, ấm cúng của gia đình, Duy Hùng, mẹ anh và những người hàng xóm tốt bụng nhắc lại câu chuyện về số phận thiệt thòi của một chàng trai đã biết vượt lên chính mình. Duy Hùng sinh năm 1984, tuổi Giáp Tý, cái tuổi đứng đầu con giáp, đứng đầu cả chu kỳ 60 năm của một Hội; cái tuổi mà nhiều người bảo nhất định sẽ làm được việc lớn. Mà cũng phải thôi, tuổi 20 ai chẳng ấp ủ hoài bão lớn. Ít nhất là với Duy Hùng, anh mong mình đi làm có tiền tạo chỗ dựa cho người mẹ cả đời vất vả. Anh đã làm thợ lò được 4 tháng, dù vất vả nhưng vui vì có được thu nhập sẽ sửa sang nhà cửa cho mẹ. Thế nhưng, biến cố bất ngờ đã xảy đến với anh vào một buổi chiều chủ nhật, tháng 10 năm 2004. Khi ấy Duy Hùng đang trên đường về nhà thì bị một chiếc xe taxi cán phải. Duy Hùng kể, khi anh tỉnh lại trong bệnh viện thấy trên người băng bó rất nhiều, chân anh mất cảm giác. Hai tuần lễ điều trị ở bệnh viện Việt Đức (Hà Nội) là khoảng thời gian dài dằng dặc với hai mẹ con Duy Hùng. Nó dài bởi những thấp thỏm hy vọng bệnh tình sẽ thuyên giảm, sẽ có thể đi lại được. Bà Nguyễn Thị Hậu, mẹ Duy Hùng, chia sẻ: “Khi bác sĩ bảo không chữa được, hai mẹ con tôi đều đau khổ suy sụp lắm. Rơi vào hoàn cảnh này, ai mà không suy sụp cho được. Hai mẹ con quá nghèo, tôi lại còn ốm yếu bệnh tật nữa, không biết sẽ xoay sở ra sao…”.
| Văn Giai Tử không thể đọc nhanh, nó mộc mạc chân chất, mọi nỗi niềm cứ lắng đọng vào trong, không phô trương mà sâu kín chất chứa nỗi niềm đau đáu trong tim và cứ từ từ toả ra sự ấm áp bao dung đầy tính nhân văn cao cả… |
Từ đây, cuộc đời Duy Hùng gắn chặt với chiếc xe lăn và không gian sống gắn với căn phòng nhỏ bé ẩm thấp của hai mẹ con. Căn phòng chỉ rộng cỡ chừng bảy, tám mét vuông, xây bằng những viên gạch sỉ đã lở lói... Duy Hùng cho biết, những tháng ngày ấy với anh thật nặng nề. Anh thường ngồi trầm ngâm bên khung cửa sổ, chẳng biết cuộc đời bên ngoài diễn ra như thế nào. Nhiều lúc, Duy Hùng đã tuyệt vọng, anh nghĩ về cái chết. Phải rồi, chính cái chết sẽ giúp anh chấm dứt chuỗi ngày u ám này. Thế nhưng, chàng trai này đã không chết. Anh nghĩ về mẹ, về những người xung quanh và những điều tốt đẹp của cuộc sống. Dù biết, để chấp nhận được thực tế đó không dễ dàng, nhưng nó là cách duy nhất lúc này với anh. Và ngày qua ngày, anh đã lấy lại thăng bằng cho cuộc sống. Đến mùa hè năm sau, dường như Duy Hùng đã tìm lại được niềm yêu sống. Anh tìm đến làm bạn với chiếc đài bán dẫn do mẹ nhường cho, làm bạn với cây đàn ghi ta. Và một người bạn nữa, người bạn đặc biệt thuỷ chung với anh, đó là những trang viết. Ban đầu, Duy Hùng nhờ người mua sách dạy nhạc về tự tìm hiểu và bắt đầu thử viết nhạc, làm thơ, viết truyện. Anh lấy bút danh là Giai Tử. Giai Tử viết rất khoẻ, có ngày anh viết đến hai chục trang giấy. Viết với anh đã trở thành một nhu cầu tự thân để giãi bày lòng mình. Viết xong, anh lại nhờ mẹ ra bưu điện gửi cho. Để rồi, cả hai mẹ con lại phấp phỏng chờ đợi hy vọng, truyện được đăng, Giai Tử có thêm niềm vui sống. Bà Hậu nhớ lại: “Nó viết nhiều lắm cháu ạ. Có lần, cô ôm một đống ra bưu điện gửi lên Hà Nội mất đến mấy chục nghìn cơ đấy. Thế rồi, người ta bảo truyện viết hay in sách được nhưng phải đặt cọc mất 8 triệu. Mẹ con cô nghèo, xoay đâu được số tiền ấy, thế là thôi, bản thảo của mình người ta cũng không trả lại nữa”.
Người đầu tiên phát hiện ra Giai Tử là nhà văn Dương Hướng. Trên Blog của mình, ông viết: “Ngày đầu tiên tôi về làm biên tập văn xuôi cho báo Hạ Long, lục trong đống bản thảo chất chồng từ bao năm, tôi thấy có một bản thảo truyện ngắn viết tay với những con chữ dày chi chít kín cả hai mặt giấy với cái tên “Giai Tử” lạ hoắc. Nếu là người biên tập khó tính sẽ chẳng bao giờ ngó đến. Tôi căng mắt đọc lướt vài trang và giật mình, đọc lại từ đầu. Càng đọc, trong tôi càng nảy ra nhiều nhận định: Tôi không nghĩ đây lại là tác giả trẻ bởi văn rất “già”. Tôi quyết định đưa đánh máy lại bản thảo và cho in…”.
Ngồi nghe chuyện Giai Tử khiến tôi nhớ đến câu thơ của Phùng Quán: “Có những phút ngã lòng/ Tôi vịn câu thơ và đứng dậy…” . Giai Tử cũng đã “đứng dậy” để sống tiếp và để có ích cho đời bắt đầu từ những trang viết của mình...
Những trang văn đau đáu tình người...
Trước Giai Tử viết nhạc, rồi làm thơ, nhưng gần đây anh chủ yếu viết truyện ngắn. Người ta nhớ đến anh qua một số truyện nổi bật như: Dự mưu, Hạnh phúc đánh rơi, Quả đêm v.v.. Truyện ngắn Quả đêm của anh đã được tuyển chọn vào trong Tuyển tập 40 năm truyện ngắn Quảng Ninh. Tôi đọc truyện của anh, cũng có thể nói văn anh cũng không có nét tài hoa, nhưng bù vào đó, nó toát lên tình người ấm áp, nồng hậu. Đánh giá về truyện ngắn Giai Tử, nhà văn Dương Hướng cho rằng: “Văn Giai Tử không thể đọc nhanh, nó mộc mạc chân chất, mọi nỗi niềm cứ lắng đọng vào trong, không phô trương mà sâu kín chất chứa nỗi niềm đau đáu trong tim và cứ từ từ toả ra sự ấm áp bao dung đầy tính nhân văn cao cả…”. Thế giới nhân vật trong truyện ngắn Giai Tử là những người gần gũi với anh, đó có thể là mẹ anh, họ hàng của anh, bà con lối xóm, một người đàn ông goá vợ, một cô gái điếm lang thang, một chàng trai trẻ hăm hở vào đời v.v.. Và đó cũng là chính bản thân anh với những suy tư, những ước mơ khao khát… Những gì chưa kịp làm hay không làm được, Giai Tử ký thác vào nhân vật của mình. Ngay cả khi viết về những hờn giận oán thù, văn của Giai Tử vẫn ánh lên cái nhìn nhân hậu. Tôi đã đọc truyện “Dự mưu” của anh. Truyện kể về một chàng trai tên Việt bị đẩy vào một tình huống rất đỗi bi kịch, đã mồ côi mẹ, lại sắp mồ côi cha do âm mưu tàn độc của bà mẹ ghẻ, người mà hai anh em Việt lâu nay vẫn coi như mẹ mình. Tuy nhiên, trên đường tìm về Thái Bình để trả thù bà ta với một con dao giấu sẵn trong người, Việt vẫn kịp nhận ra: “Quang cảnh hai bên đường đẹp mê hồn. Cứ một quãng nhà cửa tấp nập, người xe đông đúc thể hiện những bộ mặt của đô thị phố phường thì gặp tiếp một quãng nông thôn yên bình, với từng cánh đồng lúa hoặc rau màu xanh mướt kéo dài tít tắp. Thấp thoáng, từng cụm xóm làng ẩn mình dưới những chỏm cây to lớn xum xuê toả bóng, khói lam chiều bay lãng đãng dưới nắng thu dìu dịu, mơ màng…”. Dẫu chưa đọc hết truyện, ta vẫn có thể đoán chắc, một con người yêu cái đẹp đến vậy sao có thể xuống tay thủ ác được, cho dù trong đầu anh ta đã có sẵn “dự mưu”...
Trong văn là vậy, còn ngoài đời, cũng giống như nhân vật của mình, giờ đây, Giai Tử không còn oán thù gì, cũng chẳng kiện cáo kẻ đã gây tai nạn cho mình. Gã tài xế ấy chỉ thực hiện nghĩa vụ với anh được 4 tháng rồi mất tăm. Với anh, dường như tất cả đã qua, bây giờ điều quan trọng nhất là làm sao vượt lên thực tại. Giai Tử bảo tôi: Cuộc đời công bằng lắm, chỉ cần có niềm tin hướng thiện thì mọi thứ sẽ tốt đẹp thôi. Giai Tử tin như thế!
Trở lại với những truyện ngắn của Giai Tử, phải gọi chúng là truyện vừa thì đúng hơn. Hỏi Giai Tử, tại sao không viết ngắn hơn, ít ra thì cũng là để dễ đăng trên các báo, anh bảo anh không thể viết ngắn được, cái tạng của anh nó vậy rồi. Cứ đặt bút xuống là trong đầu, những nhân vật đã cựa quậy, những con chữ đã chỉ chực tuôn trào. Và rồi nhân vật gọi nhân vật, câu tiếp nối câu, chữ tìm đến chữ… Chẳng thế mà giờ anh đang ấp ủ viết tiểu thuyết. Giai Tử khoe tôi là đang viết dở dang một cuốn tiểu thuyết thế sự, chưa biết dài đến đâu. Đó là những câu chuyện xảy ra ở làng quê của chính anh hay của dòng đời chảy trôi ngoài kia mà anh đã nghe kể lại. Từ đấy, anh “thai nghén” hình hài cho “đứa con tinh thần” của mình chào đời; cho những nhân vật của mình khóc cười trong thế giới của riêng anh. Tôi chưa đọc nên chưa biết, nhưng nghe anh kể thì đó là không gian làng quê anh, với những người nông dân một nắng hai sương, những người tốt bụng đã giúp mẹ con anh có được căn nhà ấm áp nghĩa tình này...
Tôi chào mẹ con Giai Tử ra về trong màn mưa dày đặc. Anh ngồi đó, bên khung cửa quen thuộc, dõi theo tôi, buông ánh mắt xa xăm vào màn mưa trắng xoá. Mưa rơi lộp bộp vào những chiếc lá cây đu đủ làm chúng run lên, co ro hơn trong gió lạnh… Chợt thấy bâng khuâng, mong sao những mơ ước trong cuộc đời và trong nghệ thuật của Giai Tử đừng như cây đu đủ kia bị nước mưa làm cho tơi tả…
Hải Dương
