Giáo hội Phật giáo (GHPG) Việt Nam tỉnh Quảng Ninh được thành lập đến nay vừa tròn 10 năm. Thời gian chưa dài nhưng kết quả đã đạt được là rất khả quan khi mà công tác phật sự nay đã có sự ổn định và phát triển mạnh mẽ về nhiều mặt, từ việc chuẩn hoá đội ngũ tăng, ni, nề nếp hoạt động cho đến công tác trùng tu, tôn tạo hệ thống chùa chiền trên địa bàn...
Điểm nhấn từ Đông Triều, Yên Tử
Chùa Quỳnh Lâm (Đông Triều) đã được chọn làm trụ sở GHPG tỉnh nhiệm kỳ đầu khi thành lập, sau mới chuyển về chùa Trình (khu di tích Yên Tử, TP Uông Bí) như hiện nay. Điều này cũng dễ hiểu bởi lẽ, Đông Triều là vùng đất cổ, từng là trung tâm phật giáo lâu đời, gắn liền với Yên Tử và Thiền phái Trúc Lâm. Trong đó, Quỳnh Lâm là chốn tổ có lịch sử trải dài qua các triều đại Lý - Trần - Lê - Nguyễn và tồn tại đến ngày nay. Đây cũng là trung tâm đào tạo tăng tài của Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử dưới thời Trần, có am - chùa Ngoạ Vân, nơi tu hành và thị tịch của Phật hoàng Trần Nhân Tông và nhiều ngôi chùa rất nổi tiếng khác như: Hồ Thiên, Bắc Mã, Trung Tiết, Ngọc Thanh, Cảnh Huống… Không chỉ vậy, khi GHPG tỉnh mới ra đời thì gần một nửa lực lượng tăng, ni của tỉnh tập trung ở Đông Triều và có sức ảnh hưởng hơn cả đối với phật tử trên địa bàn Quảng Ninh.
Từ những lợi thế ấy, sau khi kiện toàn đội ngũ tăng, ni, phật giáo Đông Triều đã phát triển khá mạnh. Đến nay, trên địa bàn có 50/60 chùa có tăng, ni trụ trì, lớn nhất trong toàn tỉnh. Đa số các chùa đã được trùng tu từ nhiều nguồn vốn khác nhau. Tiêu biểu như: Chùa Bắc Mã (xã Bình Dương), chùa Hổ Lao (xã Tân Việt), chùa Mỹ Cụ (xã Hưng Đạo)… được trùng tu từ nguồn vốn chương trình mục tiêu quốc gia về văn hoá. Nhiều chùa được trùng tu lớn từ nguồn kinh phí xã hội hoá của giáo hội và các nhà chùa, như: Chùa Cảnh Huống (xã Yên Đức), chùa Phúc Nghiêm (xã Xuân Sơn), chùa Đoan Nghiêm (xã Đức Chính), chùa Đông Phúc (xã Việt Dân), chùa Non Đông, chùa Tường Vân (thị trấn Mạo Khê), chùa Phố (thị trấn Đông Triều), chùa Linh Ứng (xã Yên Thọ)…
Cùng một dải tâm linh với Đông Triều nhưng Yên Tử lại phát triển sớm, mạnh hơn nhờ thu hút lượng khách hành hương đông đảo hơn nhiều, lên tới hàng triệu lượt mỗi năm. Chính vì vậy, cùng với Đông Triều, GHPG tỉnh đã chú trọng phát triển mạnh Yên Tử, từ đây từng bước kết nối trở lại hai vùng tâm linh Đông Triều - Yên Tử như xưa kia. Hệ thống chùa chiền, cơ sở hạ tầng nơi đây đã được GHPG tỉnh huy động đầu tư tạo những điểm nhấn ấn tượng, như chùa Đồng (40 tỷ đồng), tượng Phật hoàng Trần Nhân Tông tại An Kỳ Sinh (hơn 80 tỷ đồng), chùa Bảo Sái (hơn 10 tỷ đồng) và nhiều công trình khác như Thiền viện Trúc Lâm Yên Tử, hệ thống bậc đá tuyến đi bộ, chùa Giải Oan, khu tháp Tổ - Mắt Rồng, chùa Một Mái...
Gần đây, GHPG tỉnh đã thể hiện vai trò quan trọng khi đứng ra nhận làm chủ đầu tư, đồng thời huy động xã hội hoá trùng tu, tôn tạo nhiều công trình lớn tại cả 2 khu di tích quốc gia đặc biệt Yên Tử và nhà Trần tại Đông Triều. Tại Yên Tử, công trình lớn nhất là trung tâm lễ hội sẽ được GHPG tỉnh phối hợp với Công ty CP Phát triển Tùng Lâm đầu tư, với nhiều hạng mục như: Bảo tàng, giảng đường, trung tâm hội nghị, trung tâm nghiên cứu tu tập… Còn tại Đông Triều, hiện nay nhiều ngôi chùa đã và đang lập hồ sơ để tiến hành trùng tu, như Ngoạ Vân, Quỳnh Lâm, Hồ Thiên, Trung Tiết, chùa - quán Ngọc Thanh. Riêng chùa Ngoạ Vân có tổng vốn đầu tư 83 tỷ đồng, nay đang đi vào hoàn thiện. Cùng với sự chung tay đầu tư về cơ sở hạ tầng giao thông của trung ương, địa phương, doanh nghiệp và người dân, những công trình này sẽ là điểm nhấn thúc đẩy sự trùng tu, tôn tạo khu di tích nhà Trần tại Đông Triều, đồng thời kết nối về mặt tâm linh giữa Đông Triều - Yên Tử trong một tương lai gần.
Sức lan toả rộng rãi
Từ Đông Triều - Yên Tử, hoạt động phật giáo dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của GHPG tỉnh 10 năm qua đã mở rộng trong toàn tỉnh, tạo diện mạo mới cho thấy sự phát triển vượt bậc. Số chùa hoạt động từ con số 30 đã tăng lên 150 trong tổng số 162 cơ sở thờ tự liên quan đến phật giáo, trong đó trên 120 chùa được trùng tu, xây dựng mới. Con số 36 tăng, ni mà cơ bản là tự tu tại chùa nay đã tăng lên hơn 500 tăng, ni tu học, trong đó có 30 vị tốt nghiệp cử nhân và cao đẳng phật học, trên 60 vị tốt nghiệp trung cấp phật giáo, 6 vị đang du học ở nước ngoài. Số lượng phật tử, tín đồ quy y tam bảo từ hơn 3 vạn nay đã tăng lên 15 vạn người.
Việc trùng tu chùa chiền trước đó chủ yếu dùng vốn ngân sách với số lượng rất hạn chế nên số chùa được tôn tạo không được nhiều, thời gian kéo dài. Sau này, khi GHPG tỉnh thành lập, với uy tín, phương pháp vận động và niềm tin xây dựng được, các nhà sư đã vào cuộc mạnh mẽ, tìm cách phát huy nguồn lực trong nhân dân, phật tử để xây chùa. Vì vậy, đại đa số cơ sở thờ tự có quy hoạch đều được trùng tu, tôn tạo, từ đồng bằng đến khu vực núi cao, xa xôi, vắng vẻ. Không kể khu vực Yên Tử, Đông Triều đã nói ở trên, các vùng khác cũng có nhiều công trình xã hội hoá với quy mô lớn, khang trang, tính thẩm mỹ cao đã trở thành điểm đến cho khách hành hương, chiêm bái như: Chùa Ba Vàng (Uông Bí), chùa Cái Bầu - Thiền viện Trúc Lâm Giác Tâm (Vân Đồn), đền - chùa Xã Tắc (Móng Cái), chùa Đống Phúc (TX Quảng Yên)... Theo ước tính, tổng giá trị đầu tư trùng tu, tôn tạo các công trình của GHPG tỉnh trong 10 năm qua lên tới gần 2.000 tỷ đồng.
Một điểm quan trọng nữa là nhận thức của phật tử, người dân về phật giáo đã có thay đổi theo hướng tích cực, từ các lớp giảng đạo và các hoạt động phật giáo được tổ chức thường xuyên, bài bản. Nhiều lễ hội truyền thống có sự phối hợp giữa tăng, ni và các cơ quan chức năng đã được khôi phục lại, chuẩn hoá về mặt nghi lễ như: Hội xuân Yên Tử (Uông Bí), lễ hội chùa Quỳnh Lâm (Đông Triều), lễ rước tại đền Trần Quốc Nghiễn (TP Hạ Long), lễ hội đền Cửa Ông (TP Cẩm Phả)... GHPG tỉnh và tăng, ni cũng kết hợp với các cơ quan liên quan tổ chức các nghi lễ khác phục vụ yêu cầu chính trị, an sinh xã hội, phát huy văn hoá truyền thống của dân tộc rất tốt, như lễ thắp nến tri ân, cầu anh linh các anh hùng liệt sĩ, đơn giản và chuẩn hoá về nghi thức, nghi lễ tang ma; đồng hành cùng các địa phương trong nhiều hoạt động liên quan đến tôn giáo, tín ngưỡng, như huy động đúc tượng vua Lê Thánh Tông, trang sắm đồ thờ tự khi xây dựng Khu văn hoá núi Bài Thơ (TP Hạ Long), quy hoạch miếu Đại Vương (Tiên Yên)…
Chia sẻ về mục tiêu giai đoạn tới đây, Đại đức Thích Đạo Hiển, Chánh thư ký Ban Trị sự GHPG tỉnh cho biết: Phật giáo Quảng Ninh nay từ chỗ ổn định đã từng bước phát triển, thời gian tới, mục tiêu của GHPG tỉnh là xây dựng phật giáo Quảng Ninh vững mạnh, đặc biệt là xây dựng trung tâm phật giáo Yên Tử - Đông Triều trở thành một trong những trung tâm phật giáo lớn cả nước, có sức thu hút văn hoá, tâm linh mạnh mẽ đối với nơi về nguồn của phật giáo cả nước và bạn bè quốc tế. Cùng với đó, GHPG tỉnh cũng sẽ tập trung phát triển công tác phật giáo ở khu vực miền Đông của tỉnh, đẩy mạnh trùng tu, tôn tạo và xây dựng hệ thống chùa chiền ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số như Cô Tô, Hải Hà, Tiên Yên, Bình Liêu, Móng Cái… để vừa góp phần bảo đảm an ninh chính trị, vừa phát triển văn hoá, kinh tế, xã hội trên địa bàn.
Ngọc Mai
