Bảo tàng Quảng Ninh vừa trưng bày bộ sưu tập hơn 630 đồng tiền Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử. Đáng chú ý trong bộ sưu tập này là nhóm tiền giấy Việt Nam, trong đó không ít đồng tiền có hình ảnh Vịnh Hạ Long.
Trong các hình ảnh phong cảnh trên tiền giấy có lẽ Vịnh Hạ Long là một trong những địa danh đặc biệt nhất vì xuất hiện trên tiền Việt Nam trong nhiều thời kỳ khác nhau, từ thời Đông Dương đến tiền Việt Nam hiện đại. Theo nhà sưu tập Đoàn Văn Thắm, CLB UNESCO Sưu tầm, nghiên cứu cổ vật Hạ Long, chủ nhân của bộ sưu tập này, thì hình ảnh Vịnh Hạ Long đã xuất hiện nhiều hơn cả hình ảnh các tỉnh khác có lẽ chỉ đứng sau hình ảnh của Hà Nội và TP Hồ Chí Minh.
Lần xuất hiện đầu tiên của Vịnh Hạ Long có lẽ là trên tờ tiền “Une Pastrie” (một đồng) được in tại công ty in tiền của Pháp tại Hà Nội (Ideo Hanoi). Mặt sau tờ tiền có in hình ảnh thuyền buồm trên Vịnh Hạ Long. Theo anh Thắm, trong tài liệu hiện đang được lưu giữ ở Pháp có chú thích về hình ảnh trên tờ tiền này là “Thuyền buồm trên biển Hòn Gay”. Hiện tại, bộ sưu tập tiền của anh Thắm có 3 đồng tiền 1 đồng với 3 màu khác nhau, in bằng giấy của Việt Nam, được in lưu hành từ 1941-1946 ở 3 nước Đông Dương: Việt Nam, Lào, Campuchia. Tiền có in bằng 3 ngôn ngữ là chữ Pháp, chữ Nôm và chữ Quốc ngữ.
Kế đến là tờ tiền “Banque de Indonchine” tức giấy bạc một trăm đồng Đông Dương in năm 1946, được người Anh in cho người Pháp đồng minh sau khi Phát xít Nhật rời khỏi Việt Nam. Tờ tiền được lưu hành toàn quốc từ năm 1946. Trên một mặt tiền này có in hình hai chiếc thuyền buồm, một hình ảnh đặc trưng mà ai nhìn vào cũng nhận ra đó là hình ảnh của Vịnh Hạ Long. Sau đó vài năm, tờ tiền 10 đồng do Viện phát hành Việt - Lào - Campuchia in năm 1952 cũng in hình ảnh Vịnh Hạ Long. Cùng một phiên bản gốc nhưng tờ 10 đồng này thay đổi hình đại diện ở mỗi nước lại khác nhau. Tờ 10 đồng tiêu ở Việt Nam có hình ảnh hòn Cánh Buồm.
Mảng tiền của chính phủ Việt Nam Cộng hoà cũng có in hình ảnh Vịnh Hạ Long. Trên tờ 500 đồng mô tả trận chiến ở cửa sông Bạch Đằng. Tờ tiền này được in vào năm 1968 do Ngụy quyền nhờ in trực tiếp tại Mỹ sau đó mang sang miền Nam Việt Nam tiêu. Theo quan điểm của nhà sưu tập Đoàn Văn Thắm, để lấy lòng đồng bào ta, Ngụy quyền đã cho in hình ảnh phong cảnh Việt Nam mà một trong số những hình ảnh tiêu biểu nhất phải là Vịnh Hạ Long. Đây là tờ tiền duy nhất của Việt Nam Cộng hoà duy nhất có in hình ảnh Vịnh Hạ Long.
Trong lịch sử tiền giấy Việt Nam hiện đại do chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hoà sau này là Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam in, Vịnh Hạ Long cũng xuất hiện nhiều lần. Ví dụ trên tờ 2 đồng năm 1958 do Ngân hàng Quốc gia Việt Nam in. Tiền có màu xanh đậm trên nền màu hồng kem, có hình chìm là ngôi sao 5 cánh. Mặt trước đồng tiền in hình sĩ, nông, công, thương cầm cờ. Mặt sau in Vịnh Hạ Long với chú thích là “Phong cảnh trên Vịnh Hạ Long”. Sau đó, trên tờ 10.000 đồng phát hành năm 1990, in lại năm 1993 và có màu đỏ, mặt sau in thắng cảnh biển ghi “Thuyền buồm trên Vịnh Hạ Long”. Gần đây nhất, trên tờ 200.000 đồng bằng chất liệu polymer, mặt sau có in hình ảnh hòn Đỉnh Hương. Anh Đoàn Văn Thắm cho biết, chính anh là người đã đề xuất in hình ảnh này trên đồng 200.000 nghìn. Và đề xuất đó đã được Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chấp thuận.
Như vậy, hình ảnh Vịnh Hạ Long xuất hiện nhiều lần trên tiền giấy Việt Nam đã chứng tỏ giá trị của kỳ quan này đã rất được coi trọng. In hình ảnh Vịnh Hạ Long trên tiền giấy cũng là một cách quảng bá hiệu quả thắng cảnh này không chỉ ở trong nước mà còn ở trên phạm vi lớn hơn là toàn cõi Đông Dương.
Huỳnh Đăng
