Bình Liêu là huyện miền núi, biên giới, có tới 96% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số. Nhân dân các dân tộc trên địa bàn huyện có nhiều nét độc đáo trong đời sống văn hoá. Các cấp uỷ, chính quyền, đoàn thể và người dân ở huyện những năm qua đã có nhiều hoạt động bảo tồn, phát huy để văn hoá thực sự là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển KT-XH.
(Đồng chí Nguyễn Thị Tuyết Hạnh, Phó Chủ tịch UBND huyện Bình Liêu, trả lời phỏng vấn Báo Quảng Ninh)
- Thưa đồng chí, Bình Liêu là địa bàn miền núi, biên giới, có tới 96% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, đề nghị đồng chí cho biết những nét độc đáo trong đời sống văn hoá của nhân dân các dân tộc trên địa bàn?
+ Bình Liêu là huyện có tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số cao nhất tỉnh và cũng thuộc nhóm huyện có tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số cao nhất cả nước. Trải qua những chặng đường lịch sử, đồng bào các dân tộc huyện Bình Liêu luôn đoàn kết, yêu thương, giúp đỡ lẫn nhau cùng đấu tranh với thiên nhiên khắc nghiệt, đánh bại nhiều kẻ thù xâm lược để bảo tồn cuộc sống. Qua đó, các dân tộc có sự giao thoa và ảnh hưởng lẫn nhau về phong tục, tập quán sản xuất, sinh hoạt văn hoá. Điều đó, làm cho đời sống văn hoá các dân tộc huyện Bình Liêu có nhiều mảng màu, sắc thái khác nhau. Dân cư Bình Liêu chủ yếu là dân bản địa. Dân di cư miền xuôi lên rất ít, chỉ chiếm khoảng 3%. Điều đó, đã tạo nên một bề dày văn hoá phong phú, đa dạng, mang một bản sắc riêng.
Người Bình Liêu luôn có ý thức tự tôn dân tộc, thể hiện rõ nét trong việc gìn giữ tiếng nói, trang phục truyền thống, các phong tục tập quán tốt đẹp và các hình thức sinh hoạt văn hoá dân gian của dân tộc mình. Các dân tộc huyện Bình Liêu còn lưu giữ được những nét văn hoá truyền thống về tiếng nói, trang phục, những nghi lễ văn hoá trong cuộc sống sinh hoạt và các hoạt động văn hoá. Trong các hoạt động văn hoá, bà con dân bản, nam, nữ thanh niên có dịp gặp gỡ tâm tình, hát đối giao duyên. Tình đoàn kết, gắn bó giữa các dân tộc cũng nhờ đó mà thêm keo sơn. Trên địa bàn huyện có dân tộc Tày, dân tộc Dao, dân tộc Sán Chỉ, là 3 dân tộc có dân số đông nhất, với những giá trị văn hoá truyền thống đặc sắc vẫn được lưu giữ và phát huy trong đời sống.
- Vậy thời gian qua, huyện Bình Liêu đã có những giải pháp gì để bảo tồn, phát huy các giá trị văn hoá của nhân dân địa phương?
+ Thời gian qua, Bình Liêu đã có nhiều giải pháp bảo tồn các giá trị văn hoá. Cụ thể, huyện đã tăng cường tuyên truyền sâu rộng để nâng cao nhận thức của nhân dân trong việc xoá bỏ những phong tục, tập quán lạc hậu; đồng thời bảo tồn, phát huy những giá trị văn hoá truyền thống tốt đẹp trong đời sống văn hoá. Quá trình thực hiện, huyện Bình Liêu đã phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ, đảng viên, già làng, trưởng bản, những người có uy tín trong cộng đồng nhằm tạo sự chuyển biến mạnh mẽ nhận thức của nhân dân về ý nghĩa, tầm quan trọng của việc xoá bỏ phong tục, tập quán lạc hậu và bảo tồn, phát huy giá trị văn hoá truyền thống. Từ đó, tạo sự đồng thuận của nhân dân trong việc thực hiện nếp sống văn minh.
Cùng với đó là nâng cao ý thức, trách nhiệm, lòng tự hào về những giá trị văn hoá truyền thống của cộng đồng các dân tộc; nhất là đối với thế hệ trẻ. Huyện đã chỉ đạo Phòng Văn hoá - Thông tin phối hợp với Phòng GD-ĐT nghiên cứu để đưa việc giáo dục truyền thống văn hoá cộng đồng các dân tộc trên địa bàn vào chương trình ngoại khoá; đưa các CLB văn hoá - văn nghệ mang bản sắc văn hoá vào trong trường học; giáo dục tình yêu văn hoá dân tộc qua việc khuyến khích mặc trang phục dân tộc một số ngày trong tuần...
Công tác bảo tồn, phát huy các giá trị văn hoá trên địa bàn được quan tâm gắn với các hoạt động lễ hội. Huyện đã sưu tầm, tổng hợp, lưu giữ tập “Pạt Thang Cháo Cọ” của người Sán Chỉ; 4 trích đoạn diễn xướng làn điệu “Then cổ”; tuyển tập các sáng tác lời Then giai đoạn 1960-1973 và tập Sliêng Then Tỳ Làu với trên 200 bài. Tổ chức kiểm kê di sản văn hoá phi vật thể 3 loại hình di sản. Đặc biệt, nghi lễ Then của người Tày tỉnh Quảng Ninh mà Bình Liêu là một đại diện vừa được đưa vào danh mục Di sản văn hoá phi vật thể quốc gia. Đây là tài sản vô cùng quý giá của đồng bào dân tộc Tày trên địa bàn. Huyện đã phối hợp phục dựng, ghi hình để lưu trữ diễn xướng Then nghi lễ của đồng bào dân tộc Tày (nghi lễ Then cổ) và làm cơ sở để phát huy, phát triển các loại hình diễn xướng Then văn nghệ...
- Đảng ta xác định “Văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội”. Quán triệt quan điểm này, huyện Bình Liêu sẽ tập trung vào những giải pháp gì để thực hiện sáng tạo quan điểm nêu trên?
+ Những giá trị văn hoá truyền thống lâu đời của cộng đồng các dân tộc là tài sản vô giá để huyện Bình Liêu phát triển du lịch cộng đồng mang bản sắc khác biệt. Hiện tại, chúng tôi đang xây dựng Quy hoạch phát triển du lịch huyện Bình Liêu đến năm 2020, định hướng đến năm 2030 và Đề án bảo tồn các giá trị văn hoá truyền thống của đồng bào các dân tộc. Đây là bước chuẩn bị quan trọng cho công tác phát triển du lịch của huyện trong thời gian tới, nhằm tạo nên một sản phẩm du lịch mới cho tỉnh Quảng Ninh; góp phần phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn, tạo thu nhập, nâng cao đời sống cho nhân dân trên địa bàn một cách ổn định, bền vững... Trong năm 2015, huyện Bình Liêu xác định sẽ khai thác những tiềm năng, lợi thế, nhất là những tiềm năng về bản sắc văn hoá các dân tộc để phát triển du lịch trên địa bàn và coi đây là khâu đột phá, thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của huyện trong thời gian tới.
- Trân trọng cảm ơn đồng chí!
Ngọc Hà (thực hiện)
