Bốn mươi năm thực hiện đường lối Đổi mới của Đảng cũng là chặng đường Quảng Ninh không ngừng đổi mới tư duy, cách làm và mô hình phát triển. Qua từng giai đoạn, Vùng mỏ từng bước tháo gỡ khó khăn trong cơ chế quản lý, mở rộng giao thương, phát huy lợi thế tài nguyên, đột phá về quy hoạch, hạ tầng, cải cách hành chính và chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Những chuyển biến ấy gắn liền với tiến trình đổi mới của đất nước, tạo dựng nền tảng và động lực để Quảng Ninh tiếp tục phát triển trong giai đoạn mới.
Năm 1986, đất nước bước vào công cuộc Đổi mới với yêu cầu cấp thiết phải thay đổi tư duy quản lý và phương thức phát triển. Tại Quảng Ninh, những khó khăn sau chiến tranh biên giới, hạ tầng yếu kém, đời sống nhân dân thiếu thốn và sản xuất trì trệ đặt ra sức ép lớn đối với Đảng bộ, chính quyền địa phương. Có thời điểm, ngân sách địa phương phụ thuộc tới 70-80% vào hỗ trợ từ Trung ương, nguồn lương thực cũng phải trông cậy phần lớn từ bên ngoài.
Trong gian khó, truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm” của công nhân Vùng Mỏ trở thành điểm tựa để Quảng Ninh tìm hướng đi. Địa phương từng bước tháo gỡ những ràng buộc của cơ chế bao cấp, khôi phục sản xuất, ổn định đời sống và khai thác tốt hơn tiềm năng than, biển, cửa khẩu, du lịch. Năm 1995, Quảng Ninh tự cân đối được ngân sách và bắt đầu đóng góp cho ngân sách quốc gia. Từ chỗ cần Trung ương hỗ trợ, địa phương dần hình thành năng lực tự chủ để đầu tư cho phát triển.
Khi nền kinh tế chuyển động theo cơ chế thị trường, Quảng Ninh từng bước chuyển từ khai thác lợi thế sẵn có sang chủ động tạo dựng không gian và động lực tăng trưởng. Việc bình thường hóa quan hệ Việt Nam - Trung Quốc mở thêm cơ hội cho kinh tế cửa khẩu Móng Cái. Hạ Long phát triển du lịch, dịch vụ; hệ thống cảng, giao thông và các khu kinh tế từng bước mở rộng, giúp địa phương giảm dần sự phụ thuộc vào khai thác tài nguyên thô.
Bước vào thế kỷ XXI, yêu cầu phát triển của Quảng Ninh ngày càng gắn với năng lực quản trị, chất lượng quy hoạch, cải cách hành chính và khả năng huy động nguồn lực ngoài ngân sách. Những lợi thế về tài nguyên, vị trí địa lý chỉ có thể chuyển hóa thành động lực tăng trưởng khi được đặt trong một tầm nhìn dài hạn, gắn với kết cấu hạ tầng đồng bộ và cơ chế tổ chức thực hiện phù hợp.
Từ năm 2000, Quảng Ninh từng bước mở rộng các địa bàn động lực như Hạ Long, Móng Cái, Vân Đồn, phát triển công nghiệp, cảng biển, thương mại và du lịch. Giai đoạn 2011-2015, địa phương đẩy mạnh quy hoạch chiến lược, cải cách hành chính, triển khai Đề án 25, phát triển OCOP và huy động nguồn lực theo phương thức PPP, lấy đầu tư công dẫn dắt đầu tư tư. Giai đoạn 2016-2025, cao tốc, Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn, Cảng tàu khách quốc tế Hạ Long cùng việc sáp nhập Hoành Bồ vào Hạ Long tiếp tục mở rộng không gian phát triển, tăng cường kết nối vùng và tạo động lực tăng trưởng mới.
Năm 2026 đánh dấu bước ngoặt mới trong hành trình phát triển. Nghị quyết số 36/2026/QH16 về thành lập thành phố Quảng Ninh có hiệu lực từ ngày 1/9/2026, mở ra không gian phát triển và yêu cầu quản trị ở tầm vóc mới. Cấu trúc “3 cực - 4 chuyển đổi - 5 động lực” định hướng tổ chức các nguồn lực, tăng cường liên kết và phát huy lợi thế của một địa bàn có biên giới, biển, di sản và các trung tâm công nghiệp, dịch vụ.
Nhìn lại 40 năm Đổi mới, hành trình của Quảng Ninh là quá trình chuyển từ vượt khó sang chủ động tạo lập động lực phát triển. Truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm” tiếp tục là nền tảng để thành phố Quảng Ninh hướng tới mục tiêu phát triển hiện đại, xanh, bền vững, lấy chất lượng sống và hạnh phúc của nhân dân làm đích đến.
