Theo thống kê, Quảng Yên hiện có 32 di tích đã được xếp hạng cấp quốc gia và 13 di tích được xếp hạng cấp tỉnh (trừ 9 điểm di tích thuộc Khu di tích lịch sử chiến thắng Bạch Đằng 1288 đã được công nhận di tích quốc gia đặc biệt). Ông Ngô Đình Dũng, Phó Phòng Văn hoá - Thông tin TX Quảng Yên cho biết, trước đây, 45 di tích này đã có bản đồ khoanh vùng bảo vệ và được Ban quản lý các di tích thực hiện rất nghiêm túc. Tuy nhiên, hiện trạng bản đồ khoanh vùng trước đây là vẽ từ bản đồ rải thửa dẫn đến sự chính xác so với thực địa là thấp, không xác định được cụ thể ranh giới các khu vực, nhất là khu vực II. Việc tiến hành lập bản đồ, khoanh vùng bảo vệ lần này được đo vẽ bằng hệ toàn đạc, có độ chính xác cao, sẽ đảm bảo tính chính xác về lâu dài.
Xác định những ưu điểm và sự cần thiết trong việc lập bản đồ, khoanh vùng bảo vệ các di tích nên địa phương đã có kế hoạch triển khai sớm từ năm 2011 trong việc phối hợp tuyên truyền, hướng dẫn cho Ban quản lý các di tích. Điều này đã góp phần cho công việc triển khai nhận được sự đồng tình, ủng hộ cao. “Các di tích trên địa bàn đa phần nằm trên địa hình bằng phẳng, giao thông thuận lợi và đặc biệt, không như nhiều địa phương khác, các di tích nơi đây cơ bản không có tranh chấp đất đai với các hộ dân; không bị tình trạng xâm lấn di tích. Đây là lợi thế cho các cán bộ tiến hành thực địa và triển khai việc đo vẽ, khoanh vùng, cắm mốc cho các di tích...” - ông Dũng cho biết thêm.
Qua hơn 1 năm triển khai, đến nay, Quảng Yên đã hoàn thành việc khoanh vùng, cắm mốc, chỉ còn đợi nghiệm thu cho toàn bộ số di tích đã được xếp hạng cấp tỉnh, quốc gia trên địa bàn. Tuy nhiên, qua thực tế nơi đây đã cho thấy, có không ít di tích chỉ có khu vực I được ngăn cách với xung quanh bằng tường rào, ngay gần sát di tích là nhà dân đã sinh sống lâu năm, nghĩa là di tích không có khu vực khoanh vùng bảo vệ II mà điển hình nhất là hệ thống 24 nhà thờ dòng họ. Qua tìm hiểu được biết, các nhà thờ họ này vốn xưa kia là nhà cấp 4, thường nằm trong cùng khuôn viên các gia đình, sau này, các dòng họ mới tách ra, xây to hơn, công trình có tường rào, cổng riêng, vì vậy, khuôn viên khá nhỏ. Thực trạng này cũng diễn ra ở một số di tích ở đô thị trung tâm khu dân cư như đình Phố Yên Hưng, đình Phong Cốc v.v.. Khuôn viên của đình rất hạn chế, khó có khả năng mở rộng hoặc chỉ có khả năng mở rộng ở phần trước mặt di tích như đình Phong Cốc chẳng hạn. Vừa qua, đình Phong Cốc được trùng tu lại nhưng vẫn không tính đến việc giải phóng mặt bằng xung quanh do vướng về kinh phí. Thực tế trên dẫn đến khó khăn trong việc khoanh vùng bảo vệ khu vực II cho nhiều di tích của địa phương; hoặc chấp nhận các di tích chỉ có khu vực bảo vệ I mà không có khu vực II.
Nói về kết quả này, ông Ngô Đình Dũng khẳng định: “Đối với những người làm công tác quản lý ở địa phương thì việc khoanh vùng, cắm mốc bảo vệ cho các di tích trên địa bàn là việc làm rất cần thiết, lẽ ra cần làm sớm hơn. Mà nếu có thể, việc này cũng cần làm với các di tích đã được đưa vào danh mục di tích của địa phương chứ không chỉ tính là các di tích được xếp hạng...”.
Xin nói thêm là hiện nay các di tích đã xếp hạng ở Quảng Yên đều có một ban quản lý di tích do chủ tịch hoặc phó chủ tịch UBND xã là trưởng ban, các cán bộ ngành, đoàn thể khác là thành viên. Với 24 di tích cấp tỉnh, quốc gia là nhà thờ các dòng họ thì có thêm chủ tịch hội đồng gia tộc là thành viên ban quản lý di tích. Nhưng đến nay, 100% các di tích đều chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thậm chí là ngay cả các nhà thờ họ nơi mà thửa đất có di tích đều có số liệu, nằm trong bản đồ địa chính nhưng quá trình các dòng họ tách riêng thửa đất này ra khỏi khuôn viên chung của gia đình thì đến nay cũng đều chưa được cấp sổ đỏ.
Như vậy là, từ thực tế của Quảng Yên (đây cũng là thực tế chung cả tỉnh) cho thấy, sau việc khoanh vùng, cắm mốc thì việc sớm cấp sổ đỏ cho di tích là rất cần thiết để công tác bảo vệ, quản lý việc tu bổ, tôn tạo và phát huy giá trị các di tích đạt hiệu quả thực sự, hạn chế tối đa tình trạng xâm hại các di tích sau này.
Ngọc Mai
