Trên hành trình mới, khi Quảng Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương với một mô hình tăng trưởng mới đã được xác lập cụ thể, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được lựa chọn làm động lực tăng trưởng. Những yếu tố này không chỉ nhằm tạo thêm một lợi thế cạnh tranh, mà để kiến tạo một không gian phát triển mới - nơi tương lai của Quảng Ninh được tạo dựng từ sức sáng tạo của con người, khát vọng không ngừng đổi mới và quyết tâm chinh phục tri thức, công nghệ.
Nhận diện xu thế phát triển của kỷ nguyên mới
Suốt nhiều thập niên qua, không gian phát triển của Quảng Ninh được tạo dựng từ những giá trị hữu hình. Đó là sự phát triển của ngành Than đã làm nên diện mạo của một vùng công nghiệp trọng điểm; là hệ thống cảng biển, cửa khẩu, khu kinh tế từng ngày phát triển, mở ra những hành lang giao thương sôi động; là những tuyến cao tốc, sân bay, bến cảng từng bước được hình thành đồng bộ, hiện đại, kết nối Quảng Ninh với các trung tâm kinh tế lớn trong nước và quốc tế…
Chính những lợi thế ấy đã đưa Quảng Ninh từ một địa phương dựa vào thế mạnh tài nguyên trở thành một trong những cực tăng trưởng năng động, tương đối toàn diện của phía Bắc. Nhưng trong dòng chảy của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư và kỷ nguyên phát triển mới, không gian phát triển sẽ không còn là giới hạn địa lý hay tài nguyên, mà là không gian của tri thức, công nghệ và kết nối số, nơi giá trị được tạo ra từ “chất xám” và từ năng lực đổi mới sáng tạo.
Nhận diện rõ xu thế ấy, trong giai đoạn mới này Quảng Ninh không lựa chọn tiếp tục phát triển bằng cách mở rộng những động lực cũ, mà đang chủ động kiến tạo những động lực mới với khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh sẽ trở thành nền tảng của mô hình tăng trưởng mới, tạo bước đột phá về năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Cụ thể hơn, Quảng Ninh đang bước những bước đầu tiên vững chắc trong việc chuyển từ việc phát huy lợi thế sẵn có, khai thác hiệu quả các nguồn lực tự nhiên, mở rộng đầu tư và gia tăng quy mô sản xuất… sang việc chủ động kiến tạo lợi thế cạnh tranh mới với nguồn lực tri thức, năng suất từ các nhân tố tổng hợp, đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế số…
Sự chuyển dịch ấy không phải bắt đầu từ con số “0”. Sau hơn 1 thập niên kiên trì đổi mới, Quảng Ninh đã từng bước tạo dựng những nền móng quan trọng cho giai đoạn phát triển mới. Từ quyết tâm chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ "nâu" sang "xanh", những đột phá trong cải cách hành chính và cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, đến việc phát triển đồng bộ hệ thống hạ tầng chiến lược và đẩy mạnh chuyển đổi số trên nhiều lĩnh vực... tất cả đã tạo nên một nền tảng phát triển mới, giúp Quảng Ninh không chỉ duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong nhiều năm liên tiếp, mà còn tích lũy được những điều kiện cần thiết để bước vào cuộc cạnh tranh của nền kinh tế tri thức.
Một trong những kết quả nổi bật là việc Quảng Ninh từng bước hoàn thiện khung chiến lược và nền tảng thể chế cho giai đoạn phát triển mới. Quảng Ninh đã ban hành Chiến lược chuyển đổi số đến năm 2030, Chiến lược dữ liệu đến năm 2030, Chương trình khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo đến năm 2030; phê duyệt Đề án phát triển thị trường khoa học công nghệ, đồng thời công bố 9 vấn đề lớn cần tập trung giải quyết nhằm thúc đẩy phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trên địa bàn.
Đáng chú ý, điều Quảng Ninh hướng tới không đơn thuần là ứng dụng công nghệ vào các lĩnh vực kinh tế hiện hữu. Mục tiêu lớn hơn là hình thành một hệ sinh thái phát triển mới, trong đó khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành 3 trụ cột có mối quan hệ hữu cơ. Khoa học công nghệ tạo ra tri thức mới; đổi mới sáng tạo chuyển hóa tri thức thành sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới; chuyển đổi số là phương thức để những giá trị ấy lan tỏa tới mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội. Chính sự cộng hưởng đó sẽ tạo ra động lực tăng trưởng mới có khả năng thay thế các động lực truyền thống đang dần bị thu hẹp dư địa phát triển.
Từ góc độ này, "không gian đặc biệt trong kỷ nguyên số" không chỉ là một khái niệm mang tính hình tượng. Đó là một cách tiếp cận mới về phát triển. Không gian ấy được mở rộng bởi dữ liệu thay vì chỉ bởi địa giới; được kết nối bằng hạ tầng số bên cạnh hạ tầng giao thông; được tạo lập từ các hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, các trung tâm nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao... Quảng Ninh không đặt mục tiêu đơn thuần nâng cao tỷ trọng của một vài lĩnh vực, mà hướng tới là tái cấu trúc toàn bộ nền kinh tế theo hướng phát triển dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo và chất lượng tăng trưởng.
Từng bước cụ thể hoá không gian tri thức, công nghệ, sáng tạo
Khát vọng của Quảng Ninh trong việc xây dựng một không gian của tri thức, công nghệ, sáng tạo trong kỷ nguyên mới bằng những mục tiêu hết sức cụ thể: Đến năm 2030, tốc độ tăng trưởng GRDP đạt khoảng 12%; GRDP bình quân đầu người đạt khoảng 20.000 USD; kinh tế số đóng góp khoảng 30% GRDP; năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) đóng góp trên 55% vào tăng trưởng… Những con số ấy không chỉ thể hiện quy mô tăng trưởng mong muốn, mà còn phản ánh một sự thay đổi sâu sắc về chất của nền kinh tế - nơi tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo sẽ trở thành những nguồn lực quan trọng nhất tạo nên giá trị gia tăng và sức cạnh tranh.
Đằng sau những mục tiêu ấy là một tầm nhìn xa hơn, đó là đưa Quảng Ninh bước vào một chu kỳ phát triển mới, một không gian phát triển mới với khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số chuyển từ vai trò hỗ trợ sang trực tiếp tham gia vào quá trình tạo ra của cải, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh cho nền kinh tế. Để giải quyết thách thức đặt ra, Quảng Ninh từng bước làm mới các động lực tăng trưởng truyền thống và kiến tạo những động lực tăng trưởng mới.
Với công nghiệp, trọng tâm là thúc đẩy công nghiệp chế biến, chế tạo trở thành một trong những trụ cột tăng trưởng, ưu tiên các lĩnh vực công nghệ cao, công nghiệp xanh, bán dẫn, ô tô, thiết bị, năng lượng tái tạo; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, tự động hóa và trí tuệ nhân tạo trong sản xuất. Việc thu hút FDI cũng được định hướng theo hướng có chọn lọc hơn, gắn với chuyển giao công nghệ và tăng cường liên kết với doanh nghiệp trong nước; thúc đẩy hình thành các khu công nghiệp số, khu công nghiệp công nghệ cao, xanh, thông minh và sinh thái. Hay như với du lịch, kinh tế cửa khẩu, logistics, kinh tế biển, các ngành dịch vụ, công nghệ và dữ liệu sẽ ngày càng đóng vai trò quan trọng trong đổi mới mô hình quản lý, nâng cao chất lượng dịch vụ và hình thành những sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn...
Cùng với đó, Quảng Ninh đặt mục tiêu chủ động kiến tạo những không gian tăng trưởng mới dựa trên công nghệ số, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, công nghiệp bán dẫn, trung tâm dữ liệu và kinh tế tri thức. Đề án thí điểm Khu kinh tế số và tri thức tự do Quảng Ninh là một trong những định hướng đáng chú ý, hướng tới hình thành một cực tăng trưởng mới dựa trên các ngành và lĩnh vực có hàm lượng tri thức, công nghệ cao.
Nếu các định hướng này được triển khai đồng bộ với những cơ chế đủ sức cạnh tranh, đây có thể trở thành không gian thu hút doanh nghiệp công nghệ, các trung tâm nghiên cứu và phát triển, nhân lực chất lượng cao; đồng thời tạo môi trường để các ý tưởng, công nghệ, mô hình kinh doanh mới được thử nghiệm, phát triển và thương mại hóa. Qua đó, Quảng Ninh không chỉ thu hút thêm những dự án đầu tư mới, mà quan trọng hơn là hình thành thêm những năng lực sản xuất và nguồn tăng trưởng mới cho nền kinh tế.
Một trụ cột quan trọng khác là phát triển dữ liệu thành nguồn lực của quá trình phát triển. Định hướng xây dựng hệ sinh thái dữ liệu theo nguyên tắc “dữ liệu là tài sản”, phát triển kho dữ liệu dùng chung, nền tảng số, hạ tầng viễn thông hiện đại, 5G, IoT và trung tâm dữ liệu; tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn vào quản trị và sản xuất sẽ tạo nền tảng để Quảng Ninh chuyển mạnh hơn sang mô hình chính quyền số, kinh tế số và xã hội số.
Quảng Ninh cũng đang từng bước phát huy vai trò trung tâm của doanh nghiệp trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, tăng cường liên kết giữa nhà nước - doanh nghiệp - viện, trường; đẩy mạnh đặt hàng công nghệ từ những vấn đề thực tiễn của địa phương trong các lĩnh vực công nghiệp, đô thị, du lịch, logistics, kinh tế cửa khẩu, kinh tế biển, y tế và môi trường. Nguồn lực nhà nước cần đóng vai trò dẫn dắt, tạo “vốn mồi” để huy động mạnh mẽ hơn nguồn lực xã hội cho nghiên cứu, phát triển và đổi mới công nghệ.
Một thách thức không nhỏ khác là nguồn nhân lực sẽ được Quảng Ninh giải quyết bằng những chính sách đủ sức cạnh tranh để thu hút, đào tạo và giữ chân đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học, nhân lực chất lượng cao. Cùng với đó là việc nâng cao kỹ năng số cho đội ngũ cán bộ, người lao động và người dân, để quá trình chuyển đổi số thực sự trở thành một quá trình chuyển đổi toàn xã hội.
Với định hướng cụ thể, nhiệm vụ rõ ràng và giải pháp đồng bộ đã đề ra, không gian phát triển mới của Quảng Ninh sẽ không chỉ được mở rộng trên bản đồ địa lý, mà còn được mở rộng trong không gian của tri thức và công nghệ. Khi những nền tảng ấy được hình thành đồng bộ, Quảng Ninh sẽ có thêm những động lực mới để hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh, bền vững, giữ vững vai trò cực tăng trưởng của vùng Đồng bằng sông Hồng, vùng Bắc Bộ và cả nước trong kỷ nguyên số.
