(Đồng chí Trần Tiến Dũng, Phó Chủ tịch UBND TX Quảng Yên, trò chuyện cùng phóng viên Báo Quảng Ninh)
- Thưa đồng chí, sự kiện khu di tích (KDT) lịch sử Chiến thắng Bạch Đằng 1288 được công nhận là di tích quốc gia đặc biệt có ý nghĩa như thế nào với địa phương? Những năm qua, công tác bảo tồn, tôn tạo các điểm di tích nơi đây được thực hiện ra sao?
+ KDT lịch sử Chiến thắng Bạch Đằng 1288 ghi dấu một chiến thắng vĩ đại của quân dân Đại Việt trong cuộc chiến tranh vệ quốc chống lại giặc Nguyên Mông trên dòng sông Bạch Đằng lịch sử, có ý nghĩa rất lớn với lịch sử dân tộc. Vì vậy, từ năm 1991, KDT đã được Nhà nước công nhận là di tích quốc gia; đến tháng 9 vừa qua được công nhận di tích quốc gia đặc biệt, nâng cao vị thế của quần thể di tích này. Đây thực sự là niềm vinh dự, tự hào lớn của người dân TX Quảng Yên nói riêng và Quảng Ninh nói chung; là điều kiện, cơ sở để đầu tư, phát huy giá trị góp phần phát triển KT-XH địa phương và giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ hôm nay và mai sau.
Với giá trị to lớn đó, những năm qua, nhiều hạng mục công trình của KDT đã được đầu tư tôn tạo với số vốn lên tới hàng trăm tỷ đồng như: Đền Trần Hưng Đạo, miếu Vua Bà, bến đò cổ, đình Trung Bản, đền Trung Cốc… Nhằm quảng bá giá trị di tích, địa phương đã xây dựng nhiều bộ phim tài liệu, phóng sự, trong đó mới đây nhất là đã làm bộ phim “Bạch Đằng vang mãi khúc tráng ca” phát trên VTV2 và VTV4 để giới thiệu cho du khách trong nước và quốc tế hiểu biết thêm về truyền thống Bạch Đằng. Nhiều thế hệ học sinh đã đến đây trong những chuyến đi dã ngoại, ngoại khoá để được chứng kiến tận mắt di tích lịch sử này. Để có những phát hiện mới, khẳng định thêm giá trị KDT, từ năm 1987 tới nay, chúng tôi đã mời nhiều nhà khoa học, nhất là các nhà khảo cổ ở trung ương, quốc tế về nghiên cứu, khảo cổ; gần đây nhất đã tổ chức hội thảo khoa học cấp quốc gia “725 năm Chiến thắng Bạch Đằng 1288”. Những kết quả này là cơ sở quan trọng cho địa phương trong bảo vệ, giữ gìn và phát huy giá trị di tích.
- Vậy còn tới đây, Quảng Yên sẽ làm gì để phát huy giá trị KDT cho xứng tầm với vị thế một di tích quốc gia đặc biệt?
+ Chúng tôi dự định sẽ đề nghị với tỉnh, Bộ GD-ĐT đưa nội dung giới thiệu di tích vào chương trình giáo dục ngoại khoá trong nhà trường ở địa phương để đông đảo học sinh trên địa bàn có thể hiểu thêm về giá trị của di tích, góp phần giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ. Hiện nay, chúng tôi đang trình UBND tỉnh thành lập Trung tâm quản lý KDT Bạch Đằng, thay cho Ban quản lý tại các xã, phường để có đủ năng lực gìn giữ, bảo tồn và quảng bá, kết nối Bạch Đằng với các tua, tuyến du lịch trong và ngoài nước. Chúng tôi cũng đang phối hợp để thiết lập các tua, tuyến du lịch kết nối giữa KDT lịch sử Bạch Đằng với KDT Yên Tử, KDT lịch sử nhà Trần ở Đông Triều, Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long rồi Thương cảng cổ Vân Đồn, tạo thành một trung tâm du lịch văn hoá của khu vực.
Vừa qua, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Quy hoạch tổng thể bảo tồn và phát huy giá trị KDT Chiến thắng Bạch Đằng, tạo hành lang pháp lý cho việc tôn tạo và phát huy giá trị di tích ngày càng tốt hơn. Vì vậy, tới đây, địa phương sẽ phối hợp với Ban quản lý các Di tích trọng điểm tỉnh triển khai thực hiện quy hoạch theo đúng lộ trình. Trước mắt là thực hiện khoanh vùng, cắm mốc giới các điểm di tích, sau đó lập các dự án thành phần, trong đó ưu tiên đến các di tích gốc, di tích khu vực trung tâm, là chứng tích quan trọng, là “linh hồn” của KDT. Đó là 3 bãi cọc Yên Giang, Đồng Vạn Muối, Đồng Má Ngựa; đặc biệt quan tâm đến khu Tượng đài, là điểm nhấn để phục vụ khách tham quan. Lấy cụm di tích đền Trần Hưng Đạo, miếu Vua Bà, bến đò cổ gắn với bãi cọc Yên Giang làm trung tâm, từ đó dẫn du khách tới các điểm di tích khác, liên kết mở rộng các điểm di tích để kết nối với hệ thống di tích, danh thắng trong khu vực...
- Thực hiện những mục tiêu này liệu sẽ gặp khó khăn gì, thưa đồng chí?
+ Chủ yếu là về nguồn vốn thôi. Để thực hiện quy hoạch tổng thể nói trên cần số vốn lên tới hơn 811 tỷ đồng, gồm cả vốn trung ương, ngân sách địa phương và xã hội hóa. Quảng Yên có thuận lợi là được nhân dân đồng tình, ủng hộ, tuy nhiên vẫn cần sự hỗ trợ lớn từ ngân sách. Cuối tháng 3 vừa rồi, tỉnh đã có văn bản đề nghị Chính phủ xem xét bố trí vốn cho di tích Bạch Đằng năm 2013 là 20 tỷ đồng, từ năm 2013 đến 2015 mỗi năm 50 tỷ đồng. Nếu Chính phủ chấp thuận thì đây sẽ là cơ hội tốt để tập trung đầu tư cho di tích từng bước xứng tầm giá trị di tích quốc gia đặc biệt.
Bên cạnh đó, cũng không thể không nhắc đến những rào cản, thách thức về mặt khoa học. Hiện các bãi cọc gỗ - chứng tích sống quan trọng của trận chiến năm xưa, trải qua hơn 7 thế kỷ và sự biến đổi của tự nhiên nay đều bị vùi sâu trong lòng đất. Cả 3 bãi cọc đã được tìm thấy ban đầu cũng là do người dân đào đầm, đắp đê mà lộ ra. Đáng nói là, để phát lộ an toàn các bãi cọc phục vụ trực quan cho du khách và giáo dục truyền thống thì chưa có giải pháp khả thi; hiện chỉ có bãi cọc Yên Giang được phát lộ một phần, nhưng bình thường vẫn phải tháo ngập nước để bảo vệ cọc, tránh bị mục nát. Nơi đây xưa kia từng là một vùng sông nước mênh mông, vì vậy, ngoài các cọc gỗ thì việc tìm các chứng tích khác như tàu đắm, binh khí... đến nay vẫn còn rất nhiều khó khăn. Kết quả thăm dò khảo cổ dưới nước của Viện Khảo cổ học và một số nhà khoa học nước ngoài tiến hành 5 năm qua ở khu vực này cũng mới chỉ phát hiện dấu vết nghi là tàu đắm thôi. Rồi nếu tìm thấy thì bảo quản thế nào? Công việc này trông đợi vào công sức, tâm huyết rất lớn của các nhà khoa học trong thời gian tới.
- Xin cảm ơn đồng chí về cuộc trò chuyện!
Phan Hằng
