Từ ma túy tổng hợp, ma túy “núp bóng” đến phương thức hoạt động ngày càng tinh vi trên không gian mạng, cuộc chiến phòng, chống ma túy ở Quảng Ninh đang bước vào một giai đoạn mới. Nhận diện đúng nguy cơ, phòng ngừa từ sớm, từ xa, từ cơ sở trở thành yêu cầu xuyên suốt, được cụ thể hóa trong Chỉ thị số 32-CT/TU ngày 5/5/2023 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy.
Với một địa bàn hội tụ biên giới, biển đảo, cửa khẩu, cảng biển, sân bay, đô thị du lịch, khu công nghiệp và những dòng chảy giao thương sôi động, yêu cầu bảo đảm an ninh, trật tự luôn song hành với yêu cầu phát triển. Phòng, chống và kiểm soát ma túy vì thế không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng chuyên trách, mà là một phần của bài toán giữ vững môi trường ổn định, bảo vệ chất lượng nguồn nhân lực và tương lai của cộng đồng.
Sau 3 năm thực hiện Chỉ thị số 32-CT/TU, bức tranh phòng, chống ma túy ở Quảng Ninh xuất hiện những gam màu tích cực nhưng những cảnh báo mới cũng xuất hiện ngày càng rõ: ma túy tổng hợp, ma túy “núp bóng”, hoạt động mua bán trên không gian mạng, nguy cơ lôi kéo thanh thiếu niên, học sinh, sinh viên, công nhân và những địa bàn trọng điểm, phức tạp vẫn cần tiếp tục được chuyển hóa.
Ba năm nhìn lại Chỉ thị số 32 cũng là ba năm thực tiễn cho thấy: Không có “pháo đài” nào vững chắc hơn khi có tổ chức đảng mạnh, sự đồng lòng của cả hệ thống chính trị và sức dân. Từ góc nhìn đó, loạt bài “Từ ‘pháo đài’ cơ sở đến khát vọng Quảng Ninh không ma túy” đi tìm lời giải cho sức mạnh lãnh đạo của Đảng trong cuộc chiến đầy cam go, quyết liệt.
Vùng đất mở và những nguy cơ mới
Quảng Ninh là vùng đất của những "cánh cửa" mở: Mở ra biển lớn, mở sang biên giới, mở vào các hành lang giao thương và những trung tâm công nghiệp, du lịch, dịch vụ đang chuyển động từng ngày. Chính sự năng động ấy vừa tạo động lực phát triển, nhưng cũng vừa đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác phòng, chống ma túy. Càng phát triển năng động, địa bàn càng xuất hiện nhiều “điểm chạm” mà tội phạm ma túy có thể lợi dụng: vận chuyển hàng hóa, lưu trú ngắn ngày, dịch vụ giải trí, giao dịch trực tuyến, các nhóm kín trên mạng xã hội hay những hoạt động tập trung đông người. Bài toán của Quảng Ninh không phải là thu hẹp sự mở cửa để phòng ngừa rủi ro, mà là nâng cao năng lực quản trị để sự mở cửa luôn đi cùng kỷ cương, an toàn và khả năng kiểm soát.
Ma túy trong giai đoạn mới không chỉ xuất hiện ở những điểm nóng truyền thống, mà có thể núp sau những vỏ bọc thời thượng, tiện lợi, trẻ trung; không chỉ đi qua đường mòn, lối mở mà còn đi qua ứng dụng giao hàng, tài khoản ẩn danh, những cuộc vui chớp nhoáng. Nhận diện đúng sự thay đổi ấy là điều kiện để Chỉ thị 32 không dừng ở một văn bản chỉ đạo, mà mang lại năng lực tự phòng vệ của một xã hội đang phát triển nhanh.
Nếu trước đây tội phạm ma túy thường được hình dung với những đường dây, tụ điểm và phương thức mua bán truyền thống, thì nay phương thức hoạt động đã “số hóa”. Sự phát triển của khoa học, kỹ thuật và công nghệ làm chuỗi cung ứng ma túy ngắn hơn, chi phí thấp hơn, khả năng tiếp cận thị trường cao hơn. Hoạt động mua bán trên Internet diễn biến phức tạp; một số đối tượng sử dụng tiền điện tử, tiền ảo để giao dịch, gây khó khăn cho công tác đấu tranh, phát hiện. Ma túy không chỉ đi qua đường bộ, đường biển, cửa khẩu, bưu điện hay người giao hàng, mà còn đi qua tin nhắn, tài khoản ẩn danh, nhóm kín, ví điện tử và những lớp vỏ bọc tưởng như vô hại.
Đáng lo hơn, ma túy “núp bóng” đang tìm cách tiếp cận thanh thiếu niên bằng những sản phẩm và hình thức tưởng như vô hại: Bánh kẹo, đồ uống, thảo mộc, thuốc lá điện tử… Nguy cơ có thể xuất hiện tại cơ sở kinh doanh có điều kiện, khu du lịch, nhà trọ, chung cư, căn hộ cho thuê và nhiều không gian sinh hoạt khác. Đó là nguy cơ không dễ nhận diện nhưng có thể hủy hoại tương lai của những người trẻ, làm tan vỡ các gia đình và kéo theo nhiều hệ lụy xã hội.
Những con số biết nói
Một địa bàn không ma túy không tự nhiên mà có. Phía sau mỗi địa bàn được công nhận là một chuỗi công việc bền bỉ ở cơ sở: Quản lý cư trú, nắm và kiểm soát người có nguy cơ, kiểm tra cơ sở kinh doanh có điều kiện, tuyên truyền đến từng hộ dân, phát huy tổ tự quản và đưa trách nhiệm phòng, chống ma túy vào sinh hoạt của tổ chức đảng, đoàn thể. Ngược lại, mỗi địa bàn còn phức tạp cũng là một lời nhắc về những “khe hở” cần tiếp tục được nhận diện và "bịt" lại bằng những cách làm cụ thể hơn.
Trong bối cảnh đó, kết quả Quảng Ninh đạt được sau 3 năm triển khai Chỉ thị 32 có ý nghĩa đặc biệt.
Đây không chỉ là những con số thống kê khô cứng. Phía sau đó là nỗ lực rà soát, quản lý, vận động, cai nghiện, điều trị, hỗ trợ tái hòa nhập; là công sức của cán bộ cơ sở, công an xã, lực lượng y tế, đội công tác xã hội, đoàn thể, gia đình và cộng đồng.
Quảng Ninh hiện có 14 xã, phường, đặc khu được công nhận là địa bàn không ma túy năm 2025, gồm: Lục Hồn, Lương Minh, Hải Sơn, Điền Xá, Hoành Mô, Bình Liêu, Kỳ Thượng, Vĩnh Thực, Quảng La, Cái Chiên, Hải Hòa, Đông Ngũ, Hải Lạng, Cô Tô. Đây là những “điểm sáng” quan trọng trong bức tranh phòng, chống ma túy ở cơ sở. Nhưng mặt khác, vẫn còn 40 địa bàn trọng điểm, phức tạp về ma túy, trong đó có 3 địa bàn loại II và 37 địa bàn loại III. Muốn giữ được một địa bàn không ma túy và từng bước chuyển hóa địa bàn phức tạp, phía sau những con số phải là một hệ thống chính trị đủ mạnh, cách làm đủ sâu và công tác vận động nhân dân đủ bền bỉ.
Từ nhận diện nguy cơ đến dựng "pháo đài" từ cơ sở
Phòng, chống ma túy ở Quảng Ninh không thể được nhìn như một nhiệm vụ đứng bên lề chiến lược phát triển. Một địa phương có thể tăng trưởng nhanh, thu hút đầu tư mạnh, đón nhiều du khách, nhưng nếu ma túy len lỏi vào gia đình, học đường, khu công nghiệp, khu dân cư thì phát triển đó sẽ bị tổn thương từ gốc. Bởi vậy, đặt phòng, chống ma túy vào trong tổng thể chiến lược phát triển cũng chính là đặt sự an toàn của con người và sự bình yên của nhân dân ở vị trí trung tâm.
Cách tiếp cận ấy đòi hỏi sự phân công rõ ràng trong cả hệ thống: Cấp ủy tăng cường lãnh đạo, kiểm tra, giám sát; chính quyền bảo đảm nguồn lực và cơ chế phối hợp; lực lượng Công an giữ vai trò nòng cốt trong đấu tranh, phòng ngừa; Mặt trận, đoàn thể, nhà trường, doanh nghiệp, gia đình và cộng đồng cùng tham gia tạo sức đề kháng từ cơ sở. Khi những vai trò ấy được kết nối, phòng, chống ma túy mới hình thành được một thế trận vừa rộng, vừa sâu, trong đó người dân không chỉ là đối tượng được bảo vệ mà còn là chủ thể tham gia bảo vệ địa bàn.
Chỉ thị 32 ra đời đặt ra một yêu cầu rõ ràng: Chuyển công tác phòng, chống và kiểm soát ma túy từ xử lý tình huống sang quản trị rủi ro; từ “đuổi theo” tội phạm sang phòng ngừa từ sớm, từ xa, từ cơ sở; từ nỗ lực của lực lượng chuyên trách sang sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và nhân dân. Tinh thần ấy tiếp tục được cụ thể hóa qua các kết luận, nghị quyết, kế hoạch và chương trình hành động, từng bước đưa công tác phòng, chống ma túy trở thành một nội dung gắn với nhiệm vụ phát triển và quản trị địa bàn.
Quan điểm ấy được thể hiện rõ trong cách Quảng Ninh lựa chọn phòng ngừa từ sớm, từ xa, từ cơ sở và xây dựng xã, phường, đặc khu thành những “pháo đài” trong phòng, chống ma túy.
Tại hội nghị tổng kết Chỉ thị số 32 vừa qua, đồng chí Quản Minh Cường, Bí thư Thành ủy Quảng Ninh, nhấn mạnh mối quan hệ biện chứng giữa phát triển kinh tế - xã hội với bảo đảm quốc phòng, an ninh; trong đó phòng, chống ma túy không thể tách rời mục tiêu xây dựng một Quảng Ninh an ninh, an toàn và phát triển. Nhìn lại chặng đường đã qua, Quảng Ninh đang từng bước tạo dựng một môi trường sống an toàn hơn, trong đó công tác phòng, chống ma túy được đặt dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp của cấp ủy Đảng, sự quản lý của chính quyền và sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị.
Điều được người đứng đầu thành phố nhấn mạnh không chỉ nằm ở kết quả, mà ở cách Quảng Ninh lựa chọn để đối diện với vấn đề. Lấy phòng ngừa là chính, đấu tranh ngăn chặn ma túy từ xa, từ sớm, từ cơ sở; kiên quyết triệt xóa các điểm, tụ điểm ngay từ khi mới hình thành; xây dựng xã, phường, đặc khu thành những “pháo đài” trong phòng, chống ma túy; kết hợp chặt chẽ giữa giảm cung, giảm cầu, giảm tác hại và nâng cao hiệu quả cai nghiện, tái hòa nhập cộng đồng.
Nhưng “pháo đài” ấy không thể chỉ được dựng lên bằng lực lượng chuyên trách. Bí thư Thành ủy yêu cầu công tác phòng, chống và kiểm soát ma túy phải đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp của các cấp ủy Đảng, sự quản lý của chính quyền, nhất là ở cơ sở; lực lượng Công an nhân dân giữ vai trò nòng cốt nhưng không được “khoán trắng” cho lực lượng Công an. Sức mạnh cuối cùng phải đến từ sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và sự chung sức, đồng lòng của nhân dân, với phương châm: “Mỗi người dân là một chiến sĩ, mỗi gia đình là một pháo đài trong phòng chống ma túy”.
Từ góc nhìn ấy, cuộc đấu tranh với ma túy không chỉ là cuộc đấu tranh của những chuyên án, những vụ án hay những con số bắt giữ. Đó còn là câu chuyện của từng cấp ủy, từng tổ chức đảng, từng người đứng đầu; của một chi bộ biết đưa trách nhiệm phòng, chống ma túy vào đời sống; của một chính quyền cơ sở biết nắm địa bàn; của mỗi gia đình biết phát hiện sớm, ngăn chặn sớm; của cộng đồng biết dang tay giúp người sau cai nghiện có việc làm, có thu nhập, có cơ hội trở lại cuộc sống bình thường. Đây cũng là cách tiếp cận mà đồng chí Bí thư Thành ủy đặt ra khi yêu cầu phát huy vai trò của cấp ủy, chính quyền cấp xã, lực lượng Công an xã trong quản lý từ cơ sở;p đồng thời huy động các cấp, ngành, tổ chức và cá nhân hỗ trợ đào tạo nghề, việc làm, tái hòa nhập cho người sau cai.
Quảng Ninh không nhìn công tác phòng, chống ma túy chỉ như một nhiệm vụ về trật tự xã hội, mà đặt trong tổng thể phát triển bền vững: Bảo vệ môi trường đầu tư, du lịch, chất lượng nguồn nhân lực, sự bình yên của nhân dân và sức mạnh của hệ thống chính trị cơ sở. Bởi ma túy không chỉ đe dọa sức khỏe con người. Nó có thể bào mòn kỷ cương, làm suy yếu gia đình, kéo theo nhiều loại tội phạm và tạo ra những hệ lụy lâu dài cho cộng đồng. Phòng, chống ma túy vì thế cũng là giữ gìn sự lành mạnh của xã hội và niềm tin của nhân dân.
Trong cuộc chiến bền bỉ ấy, Quảng Ninh lấy sự lãnh đạo của Đảng làm hạt nhân, lấy Nhân dân làm chủ thể, lấy phòng ngừa làm chính, lấy đấu tranh quyết liệt làm mũi nhọn và lấy cảm hóa, cai nghiện, tái hòa nhập cộng đồng làm thước đo của tính nhân văn.
Nhưng một “pháo đài” chỉ thực sự vững chắc khi được xây dựng bằng những việc làm cụ thể ở từng địa bàn, từng thôn, bản, khu phố; khi chủ trương của Đảng được chuyển hóa thành trách nhiệm của người đứng đầu, thành hành động của chính quyền, thành sự chủ động của lực lượng Công an và ý thức tự phòng, tự quản của mỗi người dân.
Và hành trình ấy bắt đầu từ cơ sở - nơi mỗi chủ trương chỉ thực sự có sức sống khi được chuyển hóa thành hành động.
