70 năm qua, đóng góp vào sự nghiệp văn hoá chung của cả nước, văn hoá Quảng Ninh tự hào đi qua 2 cuộc kháng chiến của dân tộc, tiếp tục xây dựng và phát triển mạnh mẽ trong thời bình; những cán bộ văn hoá Vùng mỏ luôn xứng đáng là người chiến sĩ xung kích trên mặt trận tư tưởng văn hoá của Đảng.
Trong 2 cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, hàng ngàn cán bộ, văn nghệ sĩ ngành Văn hóa Quảng Ninh đã vượt lên mọi khó khăn để sáng tác, cống hiến, động viên tinh thần yêu nước, cổ vũ sức chiến đấu và lao động của toàn quân và dân ta. Tiếp đó, trong thời kỳ đổi mới, ngành Văn hóa tiếp tục phát huy vai trò tiên phong trên mặt trận tư tưởng văn hóa, với đội ngũ phát triển cả về số lượng và chất lượng, đóng vai trò nòng cốt trong việc xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
Phát huy truyền thống vẻ vang đó, những thế hệ cán bộ văn hoá của tỉnh đã và đang tích cực đưa chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước vào cuộc sống, thực hiện tốt chức năng tham mưu cho tỉnh ban hành các quy hoạch, kế hoạch, đề án, dự án, cơ chế chính sách về bảo tồn và phát huy di sản văn hoá dân tộc, xây dựng đời sống văn hoá cơ sở, góp phần nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân. Chỉ tính riêng trong 5 năm trở lại đây, các lĩnh vực văn hoá đã có bước chuyển mạnh mẽ, đạt được các kết quả quan trọng. Nhiều sự kiện lớn của tỉnh, của đất nước đã được tổ chức thành công, đặc biệt là chuỗi hoạt động chính và các hoạt động hưởng ứng kỷ niệm 50 năm thành lập tỉnh, 20 năm thành lập TP Hạ Long, các lễ hội lớn như đón giao thừa “Mừng Đảng - mừng Xuân”, lễ hội hoa anh đào, Carnaval Hạ Long; vận động bình chọn và đón nhận danh hiệu Vịnh Hạ Long là kỳ quan thiên nhiên mới của thế giới. Cùng với đó, các hoạt động văn hóa được tổ chức liên tục, rộng khắp từ tỉnh đến cơ sở, sử dụng nguồn lực huy động chủ yếu từ xã hội hóa lên tới hàng ngàn tỷ đồng và được thực hiện bởi chính người dân các dân tộc trên địa bàn.
Thời gian qua, hệ thống thiết chế văn hóa từ tỉnh đến cơ sở đã được quan tâm đầu tư lớn, nâng cấp đồng bộ, cơ bản đáp ứng được các nhu cầu sinh hoạt của nhân dân. Đặc biệt, tỉnh đã đầu tư xây mới công trình Thư viện - Bảo tàng tỉnh rất hoành tráng với tổng mức đầu tư tới nghìn tỷ đồng, Công viên Hạ Long, Quảng trường 30/10 và đang thi công Cung Quy hoạch và hội chợ triển lãm, tạo thành chuỗi các công trình văn hoá là điểm nhấn của Quảng Ninh. Nhà văn hóa ở các thôn/khu được đầu tư, cơ bản đáp ứng được các yêu cầu về nơi hội họp, sinh hoạt, triển khai các nhiệm vụ chính trị, tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao ở cơ sở. Đến nay, toàn tỉnh có 69 nhà văn hóa xã, phường, thị trấn (đạt 37%) và 1.537 nhà văn hóa thôn khu (đạt 97,8%)…
Sở hữu hệ thống di tích, danh thắng giàu có với hơn 120 di tích được xếp hạng, nên công tác bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị của các di tích trên địa bàn tỉnh thu hút nhiều sự quan tâm của toàn xã hội. 5 năm qua, cả nghìn tỷ đồng đã được đầu tư cho tu bổ, tôn tạo di tích từ chương trình mục tiêu quốc gia, ngân sách tỉnh và đặc biệt từ nguồn xã hội hoá của các tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân (chiếm khoảng 70%). Bên cạnh việc đầu tư, ngành cũng đã triển khai hoàn thành và công bố danh mục kiểm kê di tích, đo đạc bản đồ, cắm mốc và khoanh vùng bảo vệ; lập đề án quy hoạch tổng thể di tích và triển khai quy hoạch kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể trên địa bàn toàn tỉnh. Qua đó, đã tăng cường công tác quản lý, đầu tư, tôn tạo và phát huy giá trị các di tích có hệ thống, trọng tâm, trọng điểm, ngăn ngừa các hiện tượng xâm hại di tích. Gắn với di tích, khoảng 60 lễ hội lớn, nhỏ trên địa bàn đã được phối hợp tổ chức và quản lý tốt, gìn giữ những nét văn hoá đặc trưng truyền thống, tạo nên không gian sinh hoạt văn hóa lành mạnh cho hàng nghìn du khách hành hương, là điểm sáng trong cả nước.
Công tác xây dựng đời sống văn hóa cơ sở với các phong trào toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa, xây dựng gia đình văn hóa, làng, khu phố văn hóa, thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang… đã đi vào thực chất, có chiều sâu và rộng khắp trong cộng đồng dân cư trên địa bàn toàn tỉnh. Ban chỉ đạo phong trào toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa được kiện toàn từ tỉnh đến khu dân cư; hầu hết các làng, khu khố đã xây dựng và thực hiện các quy ước, hương ước. Qua đó, các phong tục tập quán tốt đẹp, các giá trị văn hóa truyền thống được bảo tồn, phát huy; đời sống văn hóa, tinh thần của nhân dân ngày được nâng cao. Đến nay có 86% số gia đình được công nhận gia đình văn hóa; 69% số làng, khu phố được công nhận làng, khu phố văn hóa...
Hoạt động quảng cáo, biểu diễn nghệ thuật, bảo tàng, thư viện, điện ảnh được quan tâm đầu tư, kiện toàn, củng cố và có bước phát triển. Cụ thể, hoạt động điện ảnh thường xuyên đổi mới phương thức phục vụ. Hoạt động bảo tàng đạt kết quả cao về số lượng khách đến tham quan; tiếp nhận, trưng bày, quản lý, khai thác. Hoạt động thư viện có bước phát triển cao trong phục vụ bạn đọc; tổ chức nhiều hoạt động hướng về cơ sở. Hoạt động biểu diễn nghệ thuật phát triển đa dạng về hình thức, nội dung, nâng cao chất lượng; hướng mạnh về cơ sở. Nhiều văn nghệ sĩ đã được vinh danh Nghệ sĩ ưu tú, Nghệ sĩ nhân dân, nhận giải thưởng nhà nước về văn học nghệ thuật...
Với các giá trị văn hoá, nghệ thuật ngày càng có sức lan tỏa rộng rãi, hình ảnh vùng đất và con người Quảng Ninh qua “cây cầu” văn hóa đã được cả nước và thế giới biết đến ngày càng đậm nét hơn.
Phan Hằng
