Theo sử liệu, đình Vạn Yên (khu Vạn Yên, phường Việt Hưng, TP Hạ Long) nằm trong cụm di tích lịch sử văn hoá cấp tỉnh, đình - nghè - chùa Vạn Yên được xây dựng vào thời Lê Trung Hưng. Từ lúc khởi dựng cho đến nay, đình đã trải qua nhiều lần trùng tu; kiến trúc nguyên gốc cùng với rất nhiều hiện vật quý đã không giữ lại được. Tuy nhiên, lễ hội Đại kỳ phúc đình Vạn Yên thì vẫn được nhân dân gìn giữ gần như nguyên vẹn suốt mấy trăm năm nay.
Theo hương ước lập ngày 12-5-1938, có bút tích của hai cụ Chánh tổng Vũ Văn Thuý và Lý trưởng Nguyễn Văn Triều còn ghi lại thì làng Vạn Yên lúc đó thuộc tổng Vạn Yên, huyện Yên Hưng, tỉnh Quảng Yên. Và đình làng phối thờ các vị thần: Cao Sơn Đại vương, vị thần có công dẹp nạn hổ dữ, đánh đuổi quân Thục ra khỏi đất nước; Không Lộ Thiền sư có phép biến hoá dị thường, một danh y nổi tiếng, người khôi phục nghề đúc đồng; Phạm Phu Tế Tôn thần, vị thần có công đánh đuổi giặc Nguyên ra khỏi bờ cõi nước ta. Còn có một vị nhân thần chỉ ghi trong sắc phong là “Trần triều đại tướng quân phụ quốc chiêu ứng Phạm Đại Tôn thần” là một người có công lớn giúp Hưng Đạo Đại vương đánh giặc Nguyên Mông mà không rõ tên tuổi thật cũng như hành trạng ra sao…
Trước kia, Cao Sơn Tôn thần, Không Lộ Thiền sư và Phạm Đại Tôn thần được phối thờ ở nghè Vạn Yên gần đó, chỉ đến ngày khai hội vào 14 tháng 11, gọi là lễ Đại kỳ phúc hàng năm mới được rước lên thờ chung ở đình. Lễ được tổ chức trong 3 ngày, từ 14 đến 16-11 Âm lịch. Trước ngày 14 làng họp và chọn ra 4 người sắm lễ Đại kỳ phúc. Lễ vật gồm có 4 con lợn, 4 mâm xôi, bánh gai, mâm ngũ quả, trầu cau, chè tửu, hương hoa. Theo hương ước của làng Vạn Yên xưa, toàn bộ lễ vật do các suất đinh tự đóng góp. Ông hương trưởng sẽ vận áo mão cân đai nghiêm trang, đại diện cho dân làng đứng ra làm chủ tế ở đình. Bồi tế và các quan viên dự tế là người cao tuổi trong làng cũng phải mũ áo chỉnh tề. Theo quy định, khi tế lễ, tất cả đều phải tuân thủ nghiêm ngặt, không ai được giết súc vật ở trong đình làng. Và dân làng cũng không được làm nhà cửa ở gần đình. Nếu ai phạm lỗi sẽ phải nộp phạt cho làng. Tiền thu từ lễ hội được dùng vào việc tu sửa đình làng. Khi lễ xong, một thủ lợn và một phần tư lễ vật được biếu cho các chức sắc trong làng, ba phần còn lại chia cho dân theo suất đinh.
Ngoài Đại lễ kỳ phúc, trong năm, tại đình Vạn Yên, nhân dân còn tổ chức nhiều lễ hội khác, như: Lễ Tiểu kỳ phúc vào ngày rằm tháng hai, lễ Chạp thần vào ngày mùng 10 tháng Chạp, lễ Kỳ yên vào ngày mùng một và ngày rằm tháng tư (âm lịch); ngoài ra còn lễ Thượng điền, lễ Hạ điền...
Trong các dịp lễ hội, tượng thần (hiện nay chỉ còn bài vị) được rước trên kiệu bát cống, xung quanh có lọng che, long ngai. Đồ rước thần được sơn son thếp vàng. Ngày khai lễ hội Đại kỳ phúc, đoàn rước sẽ nghinh thần từ nghè lên đình. Đến ngày tan hội, thần lại được rước trở lại nghè. Đáng tiếc, do thăng trầm của lịch sử, những tượng thờ bằng gỗ ở đình Vạn Yên đều đã không còn giữ lại được. Nhiều sắc phong cũng đã bị thất lạc, chỉ còn lại số ít được lưu giữ như sắc phong năm Thiệu Trị thứ sáu 1845, năm Tự Đức thứ ba 1849, năm Duy Tân thứ ba 1909, năm Khải Định thứ hai 1917.
Cụ Lương Cao Lộ, người dân khu Vạn Yên, năm nay đã ngoài 80 tuổi, kể rằng khi cụ còn nhỏ, đã theo cha mẹ đi hội đình. Mỗi lần làng tổ chức lễ hội Đại kỳ phúc đều rất vui. Theo cụ Lộ, hội đình được tổ chức vào dịp cuối năm, khi bà con chuẩn bị làm đất để cấy vụ mới cho xong sớm để còn đón Tết. Bản thân cụ Lộ cũng chưa hiểu rõ vì sao tên lễ hội lại là Đại kỳ phúc chỉ biết lễ hội đã tồn tại bao đời nay, mang giá trị tinh thần to lớn cầu cho mưa thuận gió hoà, quốc thái dân an, phúc lộc đầy nhà khi bước sang năm mới…
Hải Dương
