Gần như ai cũng biết carnaval là lễ hội đường phố, nhưng ở TX Quảng Yên mùa này còn có một kiểu “carnaval” khác; đó là carnaval đường làng...
Thực ra đây chính là Lễ hội Tiên Công diễn ra ở khu vực Hà Nam, TX Quảng Yên vào dịp đầu năm. Vùng Hà Nam trước có 8 xã, thì nay 4 xã đã lên phường; thế nhưng cái chất “thôn quê” vẫn còn in đậm, chưa bị “phố hoá”… Chính cái chất thôn quê mộc mạc này lại là điểm rất hấp dẫn du khách. Khi xóm làng rục rịch chuẩn bị cho lễ hội thì dòng người đã bắt đầu đổ về vùng Hà Nam ngày một đông hơn. Một bộ phận rất đông người dân địa phương thoát ly làm ăn xa muốn tìm lại những nét đẹp xưa ở nơi cố hương nên đã tìm về lễ hội. Năm nay cả thân nhân cụ thượng và du khách có khoảng 3.000 người về dự lễ hội Tiên Công.
Dù hoàn cảnh sống thay đổi, điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn nhưng nghi thức rước vẫn luôn được duy trì ổn định, quy củ trong lễ hội Tiên Công hàng năm. Điều độc đáo làm hấp dẫn du khách là nghi thức rước người sống trong khi ở những nơi khác lễ hội chỉ rước tượng hoặc rước bài vị thần linh, thành hoàng làng. Sự thay đổi chỉ là đoàn rước cá nhân ít đi đoàn rước tập thể tăng lên để bớt chi phí tổ chức nhưng vẫn tạo ra không khí rộn ràng.
Theo ông Vũ Hữu Thỉnh, thành viên Ban Tổ chức Lễ hội, năm nay các cụ thượng đông hơn năm ngoái (với 187 cụ đăng ký lên miếu, trong đó có 138 cụ thọ 80 tuổi; 47 cụ thọ 90 tuổi và 2 cụ thọ 100 tuổi) nhưng đoàn rước cá nhân lại ít đi. Có 6 đoàn rước lớn, rước tập thể theo làng, theo dòng họ, còn lại nhiều đoàn rước cá nhân hoặc chỉ dẫn lễ lên miếu chứ không rước.
Một đoàn rước sẽ bắt đầu bằng đội hình múa lân sư rồng tiến theo tiếng trống dồn dập, thôi thúc. Mấy người múa mở đường hoá trang thành các nhân vật huyền thoại như: Tôn Ngộ Không, Trư Bát Giới, Sa Tăng v.v.. Theo sau là đội nữ tân rước cờ, rước bát biểu, đồ tế khí cổ, đội các mâm lễ vật đủ sắc màu, gồm hoa quả, trầu cau, bánh dày, bánh dẻo, rượu hồng, thủ lợn. Rồi đến phường nhạc bát âm, đoàn con cháu cầm hoa, mang lọng, khiêng võng rước cụ thượng lên miếu Tiên Công. Mỗi đoàn rước vào miếu, cụ thượng sẽ nghiêm trang chống gậy bước vào. Ông chủ tế trịnh trọng đọc bài văn tế tạ ơn công đức 17 vị Tiên Công, cầu nhân khang vật thịnh, quốc thái dân an.
Sau phần lễ là phần hội được tổ chức ở khoảng đất rộng bên cạnh miếu. CLB văn nghệ Làng Cẩm và CLB Hát đúm Hà Nam tổ chức văn nghệ ngợi ca mùa xuân đất nước, ngợi ca truyền thống các thế hệ những người con Thăng Long quai đê lấn biển xây dựng quê hương. Đến với lễ hội, du khách được thoả sức chơi đu, đánh bóng chuyền, tổ tôm, xem chọi gà rất sôi nổi. Ngoài diễn viên quần chúng ở địa phương còn rất đông diễn viên là du khách (đến từ các địa phương khác trong tỉnh, từ Hải Phòng, Hà Nội, TP Hồ Chí Minh v.v..) ngẫu hứng bước lên sân khấu tham gia hát đúm, hát chèo, hát văn, dân ca, khiêu vũ, tân nhạc, nhạc nước ngoài v.v.. Chính điều đó làm cho chương trình thêm đa dạng, nhiều màu sắc.
Anh Ngô Đình Dũng, Phó Trưởng Phòng Văn hoá - Thông tin TX Quảng Yên, nhận định: “Công việc bảo tồn Lễ hội Tiên Công đã được người dân địa phương làm rất tốt trong nhiều năm nay. Chính môi trường sinh hoạt dòng họ, sinh hoạt cộng đồng làng quê đã tạo môi trường tốt giúp bảo tồn lễ hội, giữ gìn nét đẹp văn hoá của địa phương và thu hút khách du lịch”.
Huỳnh Đăng
