Từ đầu năm đến nay TP Hạ Long đã tổ chức triệt phá 212 cửa lò, tạm giữ 36 xe ô tô, tịch thu 13.882 tấn than, phá huỷ hàng trăm lán trại của các tụ điểm khai thác, chế biến, vận chuyển, tiêu thụ than trái phép. Mặc dù trong thời gian qua, các cấp chính quyền của thành phố cũng đã có nhiều biện pháp quyết liệt nhằm ngăn chặn tình trạng khai thác than trái phép nhưng xem ra nó vẫn như một khối ung nhọt hễ cứ có cơ hội lại bùng phát.
Sự vào cuộc quyết liệt của các cơ quan chức năng TP Hạ Long nhằm ngăn chặn tình trạng khai thác, chế biến, vận chuyển, tiêu thụ than trái phép trên địa bàn đã đạt được một số thành công đáng kể. Tình trạng vận chuyển, các cửa lò khai thác đã giảm hẳn và không hoạt động công khai như trước. Nếu như trước đây việc khai thác được tổ chức một cách quy mô và công khai thì bây giờ được các chủ lò tiến hành theo hướng du kích. Tức là hễ cứ không thấy cơ quan chức năng đả động hay tổ chức kiểm tra là các cá nhân, tổ chức liền tiến hành khai thác ngay, thời gian thì tranh thủ 24h/24h và tất cả các loại than đều trở nên có giá.
Phương tiện khai thác than trái phép bị thu giữ tại UBND phường Hà Lầm.
Than ét - tốc là một loại than kém chất lượng nhất nhưng nó cũng đang mang lại một món lợi không nhỏ cho các chủ cơ sở chế biến than trái phép. Qua tìm hiểu chúng tôi được biết, chủ của các điểm chế biến than thường mua những loại than đầu vỉa lẫn nhiều đất và tạp chất đã bị thải loại của các mỏ hay trực tiếp khai thác những chỗ đã được các doanh nghiệp ngành Than thăm dò nhưng do trữ lượng than ít hoặc không đảm bảo chất lượng rồi khai thác trực tiếp. Số than kém chất lượng này sẽ được vận chuyển về các điểm tập kết sau đó họ sử dụng máy bơm nước để phun lên các máng chứa than, rửa trôi đất, đá, tạp chất để lấy số than chất lượng cao đọng lại trên máng. Than thành phẩm sẽ được bán với giá 90.000 đồng/tấn và cứ 3 xe than tạpkhi sàng rửa đi sẽ được 1 xe than ét - tốc. Việc chế biến than ét - tốc này cũng đang gây rất nhiều khó khăn trong công tác quản lý, ngăn chặn tình trạng khai thác, chế biến than trái phép trên địa bàn TP Hạ Long. Đặc biệt nócòn gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng trong các khu dân cư. Phường Hà Phong (TP Hạ Long) là một trong những điểm có tình trạng khai thác, chế biến than ét - tốc diễn biến khá phức tạp. Trong những năm qua, để chấm dứt tình trạng này, UBND phường Hà Phong đã thường xuyên ra quân để ngăn chặn, giải toả các tụ điểm khai thác và bước đầu đã khống chế, giải toả những tụ điểm trên. Tuy nhiên, hoạt động khai thác, vận chuyển, chế biến, tiêu thụ than trái phép trên địa bàn TP Hạ Long vẫn ‘’nóng’’ như thường. Chỉ trong 8 tháng đầu năm 2007, các cơ quan có chức năng trên địa bàn đã tiến hành triệt phá 212 cửa lò, tạm giữ 36 xe ô tô, tịch thu 13.882 tấn than, phá huỷ hàng trăm cây gỗ, lán trại. Các nơi mà tình trạng than thổ phỉ tập trung khai thác nhiều nhất vẫn là xã Việt Hưng, xã Đại Yên, phường Cao Xanh v.v.. Các lò than đã được đào, chống kiên cố hơn và phương tiện phục vụ cho việc khai thác ngày càng hiện đại. Đáng chú ý là việc Công ty TNHH Hương Phong trong quá trình xây dựng dự án của đơn vị đã tiến hành khai thác trái phép khoảng 200 tấn than nguyên khai tại khu vực đồi Chè thuộc phường Cao Xanh (TP Hạ Long). Đây là một trong những điểm cần được các cơ quan chức năng cần xem xét và xử lý triệt để.
Hiện nay, trên địa bàn thành phố nhiều doanh nghiệp khai thác, chế biến, vận chuyển than nên tình trạng người dân dựa vào điều kiện đó để trà trộnvào làm than. Phường Hà Lầm (TP Hạ Long) là một trong những địa điểm diễn ra tình trạng khai thác than trái phép không nhiều nhưng để dẹp bỏ được các lò than này không phải là điều dễ dàng vì điều kiện đi lại tương đối phức tạp, các lò than đều nằm trong những khu đồi heo hút, vì vậy mỗi lần các ngành chức năng tiến hành ra quân triệt phá đều rất khó khăn. Đồng chí Bùi Ngọc Thảo, Chủ tịch UBND phường cho biết: ‘’Để phá được một cửa lò khai thác than trái phép đòi hỏi nhiều công đoạn tương đối phức tạp, đấy là chưa kể nhiều khi còn nguy hiểm đến tính mạng. Các đối tượng khai thác than trái phép đều có thái độ chống đối thậm chí thù hằn, đe doạ những cán bộ trực tiếp đi phá lò, nhưng chúng tôi vẫn kiên quyết xử lý’’. Bên cạnh đó do các địa điểm khai thác than đều nằm ở những nơi xa dân cư nên hễ khi chính quyền ra về là các chủ lò lại lập tức cho người vào khai thác tiếp. Ví dụ như khi cơ quan liên ngành dùng máy xúc cắt đường vận chuyển lúc dời đi thì lập tức các chủ lò cho máy móc san đường tiếp tục khai thác than. Để xử lý được tình trạng này là rất khó khăn vì khi cơ quan liên ngành triển khai lực lượng, thấy động các chủ lò và người khai thác đã bỏ đi hết. Trao đổi với chúng tôi về vấn đề này, đồng chí Nguyễn Mạnh Hà, Phó Chủ tịch UBND TP Hạ Long cho biết: ‘’Đây là việc cần phải làm triệt để và liên tục. Tuy nhiên, nếu đòi hỏi chấm dứt tình trạng này ngay bây giờ thì không thể làm được vì có nhiều nguyên nhân, trong đó tình trạng người dân thiếu công ăn việc làm nên đành phải sống dựa vào các lò than trái phép là rất phổ biến vàđây chính là lý do hễ các cơ quan chức năng dời khỏi là người dân tiếp tục làm bởi họ không biết làm nghề gì để sinh sống. Thậm chí người dân còn khai thác than ngay trong lòng nhà mình nữa ấy chứ’’. Mặc dù TP Hạ Long đã có nhiều biện pháp quyết liệt để ngăn chặn đến mức thấp nhất tình trạng này, xong xem ra tình hình không cải thiện được là bao nhiêu. Nguyên nhân thì có nhiều, trong đó chính quyền phường, xã còn thiếu sâu sát, chưa tập trung tuần tra, kiểm soát để xử lý triệt để là một trong những lý do chính.
Để từng bước ngăn chặn triệt để tình trạng khai thác, chế biến, vận chuyển, tiêu thụ than trái phép trên địa bàn TP Hạ Long, Ban Thường vụ Thành uỷ đã thống nhất giao cho Công an TP Hạ Long tham mưu cho Thường trực Thành uỷ, UBND TP để tiếp tục làm tốt công tác quản lý và xử lý các trường hợp khai thác than trái phép. Đã đến lúc TP Hạ Long cần có nhiều biện pháp quyết liệt hơn để chấm dứt tình trạng này.
