Tôi có 3 cuốn sách của tác giả Đoàn Kiển do ông tự tay ký và gửi tặng từ Hà Nội về: “Tình yêu ở lại”, “Thợ lò cũng là chiến sĩ” và “Lý đúng quản thành”. Ông khiêm tốn tự nhận sách của mình chỉ như “một chút chắt lọc cá nhân chia sẻ với những ai quan tâm tham khảo”.
Nhưng nhìn vào những gì ông “chia sẻ” trong 365 trang viết khổ lớn 16x24cm ở “Lý đúng quản thành” thì chúng ta thấy sự khiêm nhường này thật đáng nể. Để có bằng ấy trang sách, tôi kinh ngạc khi ông tự bạch: “Tôi đã đọc và học nhiều từ sách dành cho các nhà quản lý trong suốt hơn 40 năm học tập và làm việc, bao gồm sách viết bằng tiếng Ba Lan, tiếng Nga, tiếng Anh… và sách nước ngoài dịch sang tiếng Việt”. Như vậy, với tác giả Đoàn Kiển, ngoài việc đọc tài liệu nước ngoài nguyên tác, ông còn đọc hàng chục ngàn trang sách dịch sang tiếng Việt.
Thật ra, việc truyền đạt kiến thức quản lý chỉ cần dùng nhiều kiến thức khoa học, kinh tế, xã hội. Nhưng việc quản lý trong một ngành kinh tế mang tính chất phức tạp, khó lường, khó đoán định, khó định mức chắc chắn về kết quả, hiệu suất kinh tế như ngành Than thì cần phải dùng nhiều vốn kiến thức. Ngoài việc phải biết, phải có, phải thành thạo nghề mỏ, người viết phải có kinh nghiệm sống, kinh nghiệm quản lý đặc thù. Nghĩa là tác giả phải là người gắn bó máu thịt với nghề mỏ.
Đoàn Kiển có đầy đủ tâm thức, kiến thức, vốn sống để có điểm xuất phát vững vàng về tâm thế cho việc viết cuốn sách này sau một đời hơn 40 năm làm mỏ. Ông trưởng thành từ sinh viên thực tập, thợ lò, đốc công, phó quản đốc rồi quản đốc, phó, trưởng phòng, giám đốc một xí nghiệp khai thác than lò… đến một thủ lĩnh đầu ngành kinh tế quan trọng.
Đến năm 2018, qua hơn 40 năm làm nghề mỏ, Đoàn Kiển đã trải qua rất nhiều cấp độ quản lý từ cấp thấp nhất là tổ phó sản xuất đến Chủ tịch HĐQT một tập đoàn kinh tế lớn với hơn 80.000 thợ mỏ và các cấp quản lý dưới quyền. Vậy thì, hơn ai hết, ông hiểu rất rõ sự phân cấp, phân quyền có một vị thế rất quan trọng trong một nền kinh tế vốn đã khó khăn, phức tạp và đầy yếu tố may rủi như ngành khai thác mỏ, sau này còn mở rộng sang địa hạt khai thác khoáng sản, điện lực, luyện kim,…
"Lý đúng quản thành" tuy chỉ có 5 chương nhưng nó đã vượt quá sự dồn dịch, cô lắng của các con chữ. Đoàn Kiển dùng lối hành văn ngắn gọn, dễ hiểu, tỉ mỉ nhưng ân cần, khoáng đạt, tỏ tường ở những vấn đề lớn nhưng rủ rỉ, bảo ban chứ không có lối bề trên răn dạy. Các câu văn ngắn, mạch lạc, khúc chiết mà văn phong trong sáng. Các chương mục, đề mục, tiểu mục phân đoạn cụ thể, rõ ràng theo chuyên mục. Các chỗ cần khảo cứu đều có thái độ cầu thị, khiêm tốn để cùng bàn thảo, trao đổi công bằng về học thuật với nhau chứ không biểu đạt sự áp đặt khiên cưỡng. Và dù là kẻ hay “soi” văn, tôi rất cảm phục những dòng văn của Đoàn Kiển chặt chẽ về ngữ nghĩa. Đủ dài mà không thừa nghĩa, đủ gọn mà dễ hiểu điều cần hiểu.
Điều cần bàn ở đây là sự nhân văn lấp lánh ẩn giấu sau những trang viết khô khan. Cách dẫn ra những câu chuyện có thật mà tác giả đã trải qua làm cho trang viết sinh động, giống như sự dừng nghỉ giữa chặng đường của câu chữ tưởng như nhàm chán và có tính thuyết phục cao ở người đọc. Sự khéo, sự tinh tế về lối viết gần như kể chuyện đã giúp cho tác phẩm có sự lôi cuốn nhất định.
Qua "Lý đúng quản thành", tôi muốn gọi kỹ sư mỏ Đoàn Kiển bằng một cái tên yêu quý nữa: Nhà văn Đoàn Kiển vì những trang văn ăm ắp, chan chứa tình người của ông.
Nguyễn Đình Thái (CTV)[links()]
