Những năm qua, văn nghệ sĩ đã đóng góp tích cực trong việc sáng tác và tuyên truyền bằng VHNT nhằm nâng cao nhận thức của nhân dân về vấn đề chủ quyền biên giới, biển đảo, làm rõ những cơ sở pháp lý và lịch sử, đấu tranh chống lại những luận điệu sai trái, góp phần giải quyết tranh chấp bằng hòa bình, giữ vững môi trường ổn định.
Ngoài đề tài người thợ mỏ và công nghiệp khai thác mỏ, VHNT Quảng Ninh còn một thế mạnh khác không thể không nhắc đến, đó là đề tài biên giới, biển đảo. Bao năm qua, biên giới, biển đảo trở thành nguồn cảm hứng vô tận của VHNT ở Quảng Ninh. Chỉ tính riêng từ tháng 6 năm 2010 đến nay, khi chuyên mục “Biển đảo quê hương” được mở ra, Báo Hạ Long đã có khoảng 150 số báo đăng tải hàng trăm tác phẩm bút ký, truyện ngắn, thơ, âm nhạc và mỹ thuật về đề tài biển đảo. Những văn nghệ sĩ thường xuyên sáng tác về biển đảo là Xuân Nhật, Đỗ Hòa An, Lê Nguyên Thêm, Vũ Việt Hồng, Thế Phùng, Lê Vân Hải, Nguyễn Hoàng, Công Phú, Nghiêm Vinh, Lê Na, Nguyễn Thị Thiền, Đỗ Kha, Đỗ Khánh Giang, Dương Phượng Toại, Đặng Thị Thúy v.v..
Nhìn chung, văn nghệ sĩ Quảng Ninh đã có sự tiếp cận linh hoạt, nhạy bén trong quá trình sáng tác về biên giới, biển đảo, để mảng VHNT này phát triển có quy mô và vị trí trong VHNT nước nhà. Nhờ vậy, các tác phẩm VHNT viết về biển đảo đã góp phần tạo chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức và hành động, khơi dậy và phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc. Đồng thời, các sáng tác cũng giới thiệu các gương điển hình tiên tiến trong hoạt động phát triển kinh tế gắn với bảo vệ chủ quyền, thực hiện quy hoạch, quản lý, bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng, tài nguyên biển chống biến đổi khí hậu và tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn ở biên giới trên bộ cũng như trên biển. Những tác phẩm như: “Trụ biển” ca khúc của Đỗ Hòa An, “Ghi chép ở Trường Sa” ký của Xuân Nhật, “Nắng gió đảo xa”, ký của Dương Phượng Toại, “Cô Tô vững vàng nơi đầu sóng” ký của Đặng Thị Thuý, “Ở lại với Lý Sơn”, ký của Hoàng Văn Thắng, “Thăm chồng nơi đảo xa”, ký của Nguyễn Hồ Cấn, “Người đàn bà của biển”, truyện ngắn của Đinh Đức Cường, “Biển mặn”, truyện ngắn của Vũ Quỳnh Giao, “Sau chuyến đi biển”, sơn dầu của Vũ Quý v.v.. đã có những tác động cụ thể, nhất định đến công chúng.
Tuy nhiên, khách quan mà nói VHNT viết về biên giới, biển đảo ở Quảng Ninh nói riêng và cả nước nói chung hiện nay vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu đặt ra. Nói như nhà thơ Hoàng Trung Luyến, Chủ tịch Hội VHNT Hà Giang, thì số lượng các tác giả, tác phẩm chuyên sâu còn ít, chất lượng nhìn chung chưa cao, thiếu đa dạng và na ná giống nhau, cách thức thể hiện đơn điệu và thậm chí nhiều khi chỉ là sự minh họa mang tính cổ động.
Bởi vậy, yêu cầu cấp thiết đặt ra lúc này là phải nâng cao chất lượng các sáng tác, khai thác tối đa hiệu quả tác động của VHNT đến với công chúng. Phát biểu tại hội thảo về VHNT vừa được tổ chức tại TP Móng Cái, nhà thơ Lê Tú Lệ, Phó Chủ tịch Thường trực Liên hiệp các hội VHNT TP Hồ Chí Minh, nhận định: “Bảo vệ biên giới biển đảo và làm tốt công tác tuyên truyền về biên giới, biển đảo trong tình hình mới là một trong những nhiệm vụ quan trọng của Đảng, Nhà nước và cả hệ thống chính trị. Và trong đó, VHNT là một trong những phương thức tác động đến tư tưởng, tình cảm, thái độ và hành động của cộng đồng một cách nhanh nhất và hiệu quả nhất. Sức mạnh tinh thần kỳ diệu của tác phẩm VHNT và tình cảm, trách nhiệm, ý thức công dân về chủ quyền biên giới, biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc đã cộng hưởng trong nhận thức sáng tạo nghệ thuật của đội ngũ văn nghệ sĩ những năm gần đây”.
Nhận thấy yêu cầu thực tiễn đó, Hội VHNT Quảng Ninh đã phối hợp với Liên hiệp các hội VHNT Việt Nam tổ chức hội thảo và thực tế sáng tác nhằm “Nâng cao hiệu quả sáng tác và tuyên truyền về biên giới, biển đảo trong tình hình mới” tại TP Móng Cái. Tại hội thảo này, nhiều vấn đề thực tiễn đã được đúc rút, những bài học kinh nghiệm, những cách làm hay đã được phổ biến để cho các sáng tác VHNT về biên giới, biển đảo trong thời gian tới có hiệu quả cao hơn.
Từ kết quả hội thảo, ông Phạm Ngọc Thành, Chủ tịch Hội VHNT Quảng Ninh, cho rằng: “Viết về biển đảo, biên giới, mỗi văn nghệ sĩ hãy phát huy cao hơn nữa tinh thần nghệ sĩ - chiến sĩ, cùng nhau thắp sáng thêm những ngọn đèn nơi biên giới, những ngọn hải đăng nơi đảo xa, góp phần bảo vệ vững chắc chủ quyền biên giới, toàn vẹn lãnh thổ, vùng biển, vùng trời thiêng liêng của Tổ quốc”
Huỳnh Đăng
