Năm 2025, du lịch Quảng Ninh ghi dấu mốc bứt phá với hơn 21,28 triệu lượt khách, trong đó có 4,5 triệu lượt khách quốc tế, tổng doanh thu đạt khoảng 57.000 tỷ đồng, mức chi tiêu bình quân 2,7 triệu đồng mỗi lượt khách. Quy mô hoạt động mở rộng nhanh, kéo theo sự phát triển mạnh của hệ thống lưu trú, lữ hành, tàu du lịch, dịch vụ vui chơi giải trí và các sản phẩm du lịch đêm. Trong bức tranh tăng trưởng ấy, chất lượng nguồn nhân lực ngày càng bộc lộ vai trò then chốt trong việc nâng cao trải nghiệm, giữ chân du khách và gia tăng giá trị gia tăng cho ngành.

Xác định du lịch là ngành kinh tế mũi nhọn, Quảng Ninh đã chuyển trọng tâm từ phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu, coi chuẩn hóa đội ngũ lao động là điều kiện tiên quyết để giữ vững hình ảnh điểm đến hiện đại. Các chương trình đào tạo, bồi dưỡng được triển khai theo hướng gắn với vị trí việc làm và nhu cầu thực tiễn của từng loại hình du lịch, từ nghỉ dưỡng cao cấp, tham quan vịnh, du lịch cộng đồng đến du lịch đêm và MICE.

Tỉnh xác định Trường Đại học Hạ Long là cơ sở đào tạo nòng cốt cho lĩnh vực du lịch, dịch vụ. Hiện nay, nhà trường triển khai 30 ngành đào tạo, trong đó nhóm ngành du lịch, dịch vụ là một trong những lĩnh vực trọng tâm. Mô hình đào tạo được định hướng theo hướng ứng dụng, tăng cường thực hành, thực tập và kết nối doanh nghiệp thông qua các chương trình hợp tác đào tạo, tuyển dụng, ngày hội việc làm, diễn đàn nghề nghiệp. Cách làm này giúp thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và sử dụng lao động, nâng cao khả năng thích ứng nghề nghiệp của sinh viên sau tốt nghiệp.

Cùng với đào tạo chính quy, công tác bồi dưỡng cho lực lượng lao động đang làm việc trong ngành cũng được chú trọng. Năm 2025, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức hai khóa cập nhật kiến thức cho hướng dẫn viên du lịch quốc tế và nội địa với 242 học viên, đồng thời cử đoàn hướng dẫn viên tham gia khóa bồi dưỡng chuyên môn tại Quảng Tây (Trung Quốc). Đến nay, đội ngũ hướng dẫn viên du lịch trên địa bàn tỉnh đạt 2.898 người, tăng 1.088 người so với năm 2024, phản ánh sự gia tăng nhanh về quy mô lực lượng làm nghề, đồng thời đặt ra yêu cầu ngày càng cao về chuẩn hóa chất lượng và chuẩn mực hành nghề.

Ở cấp cơ sở, tỉnh tổ chức 5 lớp tập huấn về du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng cho hơn 700 học viên tại các địa phương, góp phần trang bị kiến thức và kỹ năng cho lực lượng trực tiếp tham gia phát triển sản phẩm du lịch bền vững. Song song với đó, chuyển đổi số trong du lịch được lồng ghép vào nội dung đào tạo. Năm 2025, các ngành, địa phương đã tổ chức tập huấn về chuyển đổi số trong du lịch cho hơn 800 học viên với nội dung tập trung vào kỹ năng ứng dụng công nghệ trong quản lý, bán sản phẩm và chăm sóc khách hàng. Đây là bước chuẩn bị cần thiết khi các mô hình du lịch thông minh, nền tảng số và hệ thống dữ liệu đang làm thay đổi căn bản phương thức hoạt động của ngành.

Bên cạnh những nỗ lực của tỉnh, các tổ chức hội, doanh nghiệp du lịch cũng có những giải pháp nâng cao kỹ năng nghề, kiến thức chuyên môn và ý thức phục vụ cho người lao động. Điều này giúp nguồn nhân lực du lịch của tỉnh từng bước được chuẩn hóa, đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển du lịch theo hướng chuyên nghiệp và bền vững. Trong đó, Hiệp hội Du lịch tỉnh như một “cầu nối mềm” giữa chính quyền, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo. Năm 2025, Hiệp hội Du lịch Quảng Ninh đóng góp tích cực vào thành công chung của ngành, vừa kết nối cộng đồng doanh nghiệp, vừa tham gia xây dựng sản phẩm mới gắn với văn hóa Dao Thanh Y, du lịch nông nghiệp ở Đông Triều, Tiên Yên, Bình Liêu, sản phẩm du lịch đêm trên vịnh Hạ Long và các tour liên kết vùng. Thông qua các đoàn famtrip trong và ngoài nước, các gói dịch vụ kết hợp lưu trú - nghỉ dưỡng - tàu tham quan vịnh, đội ngũ lao động du lịch được “cọ xát” thực tiễn, nâng cao kỹ năng phục vụ và tư duy thị trường.

Đặc biệt, việc Hiệp hội tham gia tổ chức Ngày lữ hành toàn quốc lần thứ nhất và chương trình kết nối doanh nghiệp với doanh nghiệp quy mô lớn đã khẳng định vai trò dẫn dắt trong hội nhập, thúc đẩy năng lực cạnh tranh của điểm đến Quảng Ninh trong chuỗi giá trị du lịch quốc gia. Những hoạt động này không chỉ mang ý nghĩa xúc tiến thị trường, mà còn là “lớp học thực tế” cho đội ngũ nhân lực về cách vận hành thị trường, kết nối đối tác và phát triển sản phẩm.

Tuy vậy, trong bối cảnh mục tiêu đến năm 2030 đón tối thiểu 28,5 triệu lượt khách, trong đó khoảng 8 triệu lượt khách quốc tế, tổng thu trên 82.000 tỷ đồng và tạo việc làm cho 255.000 lao động, Quảng Ninh vẫn đứng trước không ít thách thức về nhân lực. Một bộ phận lao động chưa đáp ứng yêu cầu về trình độ chuyên môn, kỹ năng nghiệp vụ và ngoại ngữ; một số cơ sở đào tạo chưa theo kịp nhu cầu thị trường cả về số lượng lẫn chất lượng; nhận thức của một số doanh nghiệp về vai trò của nhân lực trong nâng cao chất lượng dịch vụ còn hạn chế.

Từ thực tiễn đó, tỉnh đang từng bước triển khai các giải pháp đồng bộ, hướng tới phát triển nguồn nhân lực du lịch chất lượng cao. Trọng tâm là đổi mới chương trình đào tạo theo hướng sát thực tiễn, tăng thời gian thực hành, phát huy tư duy sáng tạo, gắn đào tạo với nhu cầu của doanh nghiệp. Liên kết “ba nhà” giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp được coi là trục xuyên suốt để vừa tạo điều kiện cho sinh viên thực tập, vừa giúp doanh nghiệp chủ động “đặt hàng” nguồn nhân lực.

Song song với kỹ năng nghề, ngoại ngữ và giao tiếp liên văn hóa tiếp tục được chú trọng nhằm đáp ứng yêu cầu mở rộng thị trường khách quốc tế, phục vụ các đoàn tàu biển, khách MICE và phân khúc cao cấp. Các tiêu chuẩn nghề du lịch hướng tới khu vực và thế giới từng bước được xây dựng để chuẩn hóa lực lượng lao động.

Về dài hạn, Quảng Ninh cũng đẩy mạnh liên kết vùng và hợp tác quốc tế trong đào tạo nhân lực, tận dụng lợi thế gần Hà Nội, Hải Phòng và kết nối với các cơ sở đào tạo uy tín trong khu vực Đông Nam Á. Các chương trình trao đổi giảng viên, sinh viên, hợp tác đào tạo quốc tế và tham gia các cơ chế thừa nhận kỹ năng trong ASEAN được coi là kênh quan trọng để nâng chuẩn nhân lực địa phương lên tầm quốc tế.